Vakantie in Burma: het mag weer

Jarenlang was het not done om Burma als toerist te bezoeken. Kleinschalig toerisme is goed voor de bevolking, zegt nu zelfs de oppositie.

Aan de voet van de eeuwenoude goudkleurige koepel van de Shwedagon pagode klinkt het geschuifel van blote voeten en het prevelen van Burmezen die wierook, lotusbloemen en kaarsen offeren. De groep van enkele tientallen Chinese toeristen valt uit de toon in de gewijde sfeer. Druk pratend laten ze zich door een gids getooid met een stok met vlaggetje over de marmeren tegels rond het heiligdom leiden. Ook in diverse van de duurste hotels in Rangoon blijkt dat de groeiende groep nieuwe rijken van China met hun cowboyhoeden, felgekleurde shirts en spiegelende zonnebrillen Burma als vakantieland ontdekt hebben. "De meesten komen niet voor de culturele bezienswaardigheden. Ze willen edelstenen kopen", zegt de jonge Burmese gids die Chinees spreekt. Vooral jade, dat in China enorme waarde heeft als steen die voorspoed brengt, is in trek.

Chinese toeristen zijn niet nieuw in Burma maar tot voor kort kwamen de meesten niet verder dan een luttel aantal kilometers voorbij de grens in het noordoosten van Burma. Daar vergokten ze hun geld in casino's die in China verboden zijn. Met ongeveer 20.000 per jaar vormen de Chinezen na de Thai de grootste groep toeristen en hun aantal stijgt, vertelt een medewerkster van het Seven Diamonds reisbureau in Mandalay, de grote stad in Centraal-Burma. De hectiek in het kantoor doet denken aan een beursvloer. Onafgebroken rinkelen de telefoons en geroutineerd handelt de staf meerdere gesprekken tegelijk af. "Chinezen kunnen makkelijk aan een visum komen", vervolgt ze. "Ze reizen meestal in georganiseerde groepen en ze komen uit een bevriende staat." Op de website van de ambassade van Burma in Peking prijkt een uitgebreide welkomstboodschap voor bezoekers.

Visumaanvragen van inwoners uit westerse landen die vanwege het gebrek aan democratie en de slechte mensenrechtensituatie scherpe kritiek hebben op de Burmese autoriteiten, worden meestal veel uitgebreider onder de loep genomen. Dat wantrouwen jegens potentiële pottenkijkers is op de ene ambassade groter dan op de andere. Ook hangt het verloop van de procedure af van de politieke situatie in Burma. Zo werden in de aanloop naar de verkiezingen van afgelopen november visa bij aankomst tot nader order opgeschort. Daardoor kreeg de ambassade in Brussel die verantwoordelijk is voor het afgeven van visa aan Nederlanders, talloze verontruste toeristen op haar dak die opeens wel over een vliegticket plus hotelreserveringen beschikten, maar niet over een visum. Voor sommigen kwam de aanvraag op het nippertje in orde. Anderen zochten hun heil bij ambassades in Zuidoost-Azie en kregen daar meestal alsnog de begeerde sticker in hun paspoort. Vlak voor de gang naar de stembus werden er zelfs tijdelijk helemaal geen visa meer afgegeven. De maatregelen waren bedoeld om te voorkomen dat journalisten op een toeristenvisum naar binnen zouden komen om verslag te doen van een verkiezingsproces dat overduidelijk niet vrij en eerlijk was.

Inmiddels zijn de procedures weer versoepeld. Toch spelen zich nog regelmatig absurde situaties af aan de loketten van Burmese ambassades.

De vader van een jongen van acht moest namens zijn zoontje net als alle volwassenen een verklaring tekenen dat het jochie geen journalist was. Een tienermeisje kreeg haar aanvraagformulieren terug met het norse commentaar dat een van haar schouders scheef op de bijbehorende pasfoto's stond. Een vrouw die frequent vanuit Azië voor een korte vakantie naar Rangoon overwipt, werd onlangs geweigerd omdat ze te vaak geweest zou zijn. Pas na lang praten lukte het op een zakenvisum binnen te komen. Het promoten van toerisme is al jarenlang een van de doelstellingen van de Burmese autoriteiten. 1996 werd uitgeroepen tot het Visit Myanmar Year, maar de campagne mislukte onder andere door gebrek aan planning, wanbeleid en de oproepen van Burma-groepen en de Burmese oppositie om het land te boycotten. Suu Kyi begon de afgelopen maanden haar standpunt over toerisme te matigen en eind mei verklaarde haar partij de Nationale Liga voor Democratie officieel voorstander te zijn van kleinschalig toerisme mits dat niet tot schendingen van mensenrechten of schade aan het milieu leidt. Het Burma Centrum Nederland (BCN) dat al langere tijd geen bezwaren heeft tegen individuele goed geïnformeerde reizigers, is blij met die positie. "Georganiseerde groepsreizen spekken vooral de kas van de militaire ondernemingen, en moeten volgens Burma campagnegroepen in Europa nog steeds geboycot worden. Maar ontwikkeling van duurzaam en kleinschalig toerisme biedt lokaal economisch perspectief en kan het isolement waaronder de bevolking al zo lang gebukt gaat, verlichten. Dat kan met een gerust hart worden aangemoedigd," zegt het BCN.

Volgens de overheid heeft het land net voldoende faciliteiten voor de ongeveer 300.000 bezoekers die vorig jaar in Burma verbleven. "Als het er 500.000 of een miljoen worden hebben we een probleem," zei een van de woordvoerders van de Associatie. De cijfers verbleken nog altijd bij aantallen in de buurlanden. Thailand krijgt bijvoorbeeld 14 miljoen vakantiegangers per jaar. Zelfs minder bekende bestemmingen als Laos en Cambodja kunnen jaarlijks ieder op zo'n twee miljoen toeristen rekenen.

Veel toeristen zijn vol lof over de schoonheid van het land en de gastvrijheid van Burmezen. Maar de verhouding tussen buitenlandse bezoekers en de overheid blijft ongemakkelijk. May I help you, zeggen borden bij de ingang van politiebureaus, maar in werkelijkheid is de argwaan jegens buitenlandse bezoekers groot al wordt dat zoveel mogelijk verborgen gehouden. "We moeten nog altijd dagelijks in zestienvoud de persoonsgegevens van onze gasten aan de autoriteiten doorgeven", zegt de receptionist van een hotel in Mandalay. Regelmatig komen agenten in burger bij hotels en guesthouses navraag doen naar gasten.

Twee Amerikaanse toeristes die bedremmeld naast hun rugzak in de vertrekhal zitten, hebben ook gemerkt hoe streng het systeem kan zijn. Ze hebben van hun laatste dollars een taxi naar de luchthaven genomen. Nu blijkt dat ze nog 10 dollar luchthavenbelasting moeten betalen, een betrekkelijk nieuwe maatregel waar niemand hen over geïnformeerd heeft. "We hebben genoeg kyat (de Burmese munt) op zak, maar die willen ze niet aannemen. De betaling moet in dollars of in Thaise baht", zegt een van de twee meisjes met een blik op de ambtenaren achter het loket. Terwijl die onverbiddelijk blijven, zegt ze: "We hebben een geweldige reis gehad , maar we weten nu niet of we wel terug willen komen."

Deze reportage kwam mede tot stand dankzij een bijdrage van Free Voice/Postcodeloterij Fonds

Dwangarbeid voor toeristische trekpleisters
Tot voor kort was toerisme naar Burma in westerse landen een onderwerp van verhitte discussies. Voorstanders betoogden dat bezoek inkomsten voor de bevolking genereerde en het isolement van de burgers doorbrak. Volgens tegenstanders vulden de buitenlandse valuta vooral de koffers van de militairen en verleenden toeristen legitimiteit aan het bewind. Bovendien werd massaal dwangarbeid verricht aan wegen, spoorlijnen, luchthavens en toeristische trekpleisters om het land op bezoekers voor te bereiden. Tal van gemeenschappen werden zonder enige compensatie verplaatst om ruimte te maken voor hotels. Ook oppositieleidster Aung San Suu Kyi raadde toeristen aan weg te blijven zolang Burma geen democratisch land was. Een deel van die argumenten vervaagde. In de minder strak geregisseerde economie zien steeds meer privé-hotels, gidsen, restaurants en winkels kans te verdienen aan het toerisme. Onder internationale druk nam de dwangarbeid in Centraal-Burma af. Vandaag de dag zullen zich nog maar weinig toeristen die van de slotgracht met lotusbloemen rond de restanten van het oude koninklijke paleis in Mandalay genieten, zich realiseren dat het fotogenieke project met dwangarbeid werd aangelegd, net als de talloze wegen en spoorlijnen waarover ze worden vervoerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden