Review

Vage hersenspinsels over spirituele intelligentie

De Amerikaan Daniel Goleman verbond vijf jaar geleden twee ogenschijnlijk onverenigbare begrippen met elkaar: emotie en intelligentie. Met succes. Zijn boek 'Emotional Intelligence' werd een bestseller. Goleman is de komende jaren als gastspreker volgeboekt en mag zich inmiddels goeroe noemen. Een dergelijk succes heeft de auteurs van 'Spirituele intelligentie' nooit voor ogen gestaan. Terecht.

Het kon niet uitblijven. Toen Goleman met het begrip eq (emotiequotiënt) zoveel succes oogstte, moest er een nieuwe vorm van intelligentie worden ontdekt. De vraag was alleen welke? Opties genoeg: mq (muzikale intelligentie), sq (sport) of rq (ruimtelijk) bijvoorbeeld. Het werd sq, maar dan in de betekenis van spirituele intelligentie.

Waar het boek van Goleman toegankelijk was gemaakt voor een breed lezerspubliek door de stof in hapklare brokken voor te schotelen, zijn de hersenspinsels van Danah Zohar en echtgenoot Ian Marshall voor niet-ingewijden nauwelijks tot niet te volgen.

Het schrijversechtpaar -Zohar heeft de bulk van het werk voor haar rekening genomen- slaagt er allereerst niet in om het begrip 'spirituele intelligentie' helder te omschrijven. ,,De intelligentie waarmee we problemen van zingeving en waarde aanpakken en oplossen'' of ,,waarmee we bepalen dat de ene handelwijze of levensweg zinvoller is'', beginnen ze hoopgevend. Daar moet de lezer het eigenlijk mee doen.

De term spiritualiteitsquotiënt (=de uitkomst van een deling) wordt eveneens veelvuldig gebruikt, maar nergens staat hoe dat quotiënt te berekenen is.

Zohar put zich liever hoofdstukken lang uit in het aanvoeren van bewijzen voor spirituele intelligentie. Dat doet ze op basis van wiskundige en natuurkundige theorieën -zoals gebruikelijk is in New Age-kringen - en neurologische onderzoeksresultaten. De schrijfster beweert bijvoorbeeld dat de hersenen een kwantumdimensie hebben. Zij refereert hiermee aan het begrip kwantumvacuüm. Dit vacuüm, aldus Danah Zohar, is als een rimpelloze oceaan.

Toch ontstaan er golven uit het niets; dat is 'geëxalteerde energie'. Evenzo hebben wij een 'hersenvacuüm' waaruit onze gedachten opstijgen. Spirituele intelligentie zorgt ervoor dat onze gedachten coherent zijn, net zoals de 'kwantumstructuren'. Door die coherentie begrijpen wij de wereld om ons heen.

Als bewijs voor al dat moois verwijst Zohar naar het gedrag van verschillende miniscule deeltjes tijdens het proces van supergeleiding. Dat is de sterk verminderde elektrische weerstand van sommige stoffen onder koude temperaturen. De verschillende deeltjes, aldus Zohar, gaan zich bij supergeleiding als één gedragen. Hetzelfde procédé voltrekt zich, meent de schrijfster, in de hersenen. Vanuit het vacuüm van onze hersenen worden de heterogene deeltjes tot een geheel gesmeed.

Voor een leek is dit verhaal niet tot nauwelijks te volgen. Jan-Willem Nienhuys van Scepsis, een stichting van kritische wetenschappers, verwijst de theorie liever naar de prullenbak. ,,Supergeleiding werkt alleen bij extreme koude. Moleculen bewegen zich onder normale temperaturen met driehonderd meter per seconde. Daarom moet de temperatuur laag zijn, anders blijven de moleculen botsen en gaan ze zich nooit als een geheel gedragen. De vergelijking met de hersenen klopt niet, omdat die, voor zover ik weet, nog altijd warm zijn.''

Als de wetenschappelijke onderbouwing van het boek ten einde is, krijgen we tips om onze spirituele intelligentie, wat dat ook moge zijn, te verbeteren. 'Zeven stappen naar een hogere spirituele intelligentie' heet het. 'Heel graag willen veranderen' luidt bijvoorbeeld de tweede stap. Dat kan men volgens de auteurs bereiken door 'aandachtig naar jezelf en anderen te luisteren'.

Het lijkt verdacht veel op emotionele intelligentie, waarbij Goleman ons opdroeg om de eigen emoties te herkennen en ons meer in anderen in te leven. En hier ligt wellicht het grootste bezwaar tegen het boek van Zohar-Marshall. Een duidelijk onderscheid tussen emotie en spiritualiteit kunnen de schrijvers eenvoudigweg niet geven.

Het boek was uit, maar deze lezer wist nog altijd niet wat spirituele intelligentie nou precies is. Misschien omdat we, zoals Zohar stelt, in een spiritueel domme cultuur leven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden