'Vaders zijn nogal wat taken ontnomen'

Met een drie-dagen-baardje achter de Bugaboo en de carrière op een laag pitje: het nieuwe, zorgende vaderschap rukt op. Schrijver Gerard Janssen vraagt zich af wat het vaderschap exact behelst en hoe het is veranderd door de jaren heen.

Ray Charles was vader van twaalf kinderen, verwekt bij negen verschillende vrouwen, schrijft Gerard Janssen in zijn recent verschenen boek ’Echte vaders – zo word je een pater familias’. De Amerikaanse blueszanger zag zijn kroost nagenoeg nooit en dat was niet alleen omdat hij blind was. In 2002 organiseerde hij een partijtje waarbij zijn voltallige nageslacht aanwezig was en hij schonk daar ieder kind een miljoen dollar. ’s Avonds stond hij met een gin-koffie op het podium. De hamvraag: was Charles een slechte vader?

Gaat het bij het vaderschap om ’het verzorgen’, zoals filosoof Pieter Hoexum recentelijk in Trouw schreef? „Wie kinderen verzorgt kan met recht zeggen dat het zijn kinderen zijn, anders kun je slechts spreken van nakomeling of afstammeling.” Gerard Janssen is het hier mee eens, al voegt hij er meteen aan toe dat het begrip ’zorg’ diffuus is. „Neem een man met een groot boerenbedrijf”, schetst hij. „Pa is daar een hoop tijd mee kwijt, maar hij zorgt dat zijn kinderen te eten hebben en dat er vrouwen en knechten zijn die de huishoudelijke en emotionele zorg voor de kinderen voor hun rekening nemen. Hij loopt weliswaar niet achter de Bugaboo, maar hij zorgt wel voor zijn kinderen. Een fijne vader-kind band krijg je in een dergelijke situatie niet snel, dat is de consequentie. Het vaderschap is zo een beetje karig. Maar het is ook egoïstisch wanneer je je kinderen veel aandacht geeft, maar ze hebben niet te eten.”

Janssen sprak voor zijn boek met psychologen, antropologen en historici en vergeleek de invulling van het vaderschap per cultuur en door de eeuwen heen. Opvallend: coöperatieve zorg is zo oud als de weg naar Rome – zelfs nog ouder. „Toen er vroeger werd gejaagd, trokken vaders en moeders samen op”, vertelt Janssen. „Groepjes van een paar gezinnen leefden en deelden alles met elkaar. Pas later toen mensen landbouw gingen bedrijven, gingen gezinnen zich terugtrekken op een plek en hadden de mannen hun handen vol aan het verdedigen van het land. De zorg kwam toen op de vrouw neer.”

In Nederland is er daarnaast een sterke gezinscultuur. Janssen: „In de meeste culturen wonen gezinnen in de buurt van de grootouders en worden kinderen deels door de grootouders opgevoed. Hoe wij ons als gezin isoleren in een huisje is tamelijk uniek. Gezin is een heel Nederlands woord, er bestaat in andere talen niet echt een eenduidig woord voor. Neem het Engels, daar heet het family en dat begrip omvat veel meer personen.”

Hoe aanwezig is de vader bij voorkeur in het leven van een kind?

„Het belangrijkste is dat een vrouw met kleine kinderen er na de bevalling niet alleen voor staat. Als het de vader niet lukt om mee te helpen in de directe zorg, moet hij voor goede kinderopvang zorgen of het zo regelen dat ze in de buurt van familie wonen die de vrouw kan ondersteunen. Daarnaast dien je er voor te zorgen dat er eten en bescherming is. Om de huishoudelijke en emotionele zorg hoeft een man zich niet al te druk te maken, er zijn veel culturen waar het prima georganiseerd is en waar de biologische vader nauwelijks een rol speelt in het leven van het kind. Waar kinderen in ieder geval wel bij varen is dat ze worden opgevoed door meerdere personen, bij voorkeur met verschillende karakters, die diverse aspecten in het kind ontdekken. Uit geen enkel onderzoek blijkt dat vrouwen beter voor kinderen kunnen zorgen dan mannen, ook niet dat kinderen van homoparen iets te kort komen. Kinderen van alleenstaande ouders wel.”

Is opgroeien met masculiniteit dan niet belangrijk?

„Jawel, een man zal het beweeglijke gedrag van een jongetje vaak beter begrijpen dan een vrouw. Maar in onze cultuur wordt masculiniteit niet erg gewaardeerd. Een jongen die zich ongelukkig voelt, gaat er niet over praten, die gaat vervelend op een stoel wippen of stomme geluiden maken. Mannen hebben doorgaans meer empathie voor dit gedrag. De lagere school is een ongelofelijke vrouwenwereld. Jongens zitten er te knippen en plakken en moeten binnen de lijntjes kleuren – de fijne motoriek. Alle jongensenergie wordt de kop ingedrukt, alles wordt door vrouwen bepaald. In het latere leven ook: als je zelf een gezin hebt, doe je het pas goed wanneer je je pappadag opneemt en de kleren draagt die je vrouw heeft uitgezocht, vaak net iets te fleurig en een beetje te veel van nu. Het lijkt er op dat sommige mannen altijd bezig blijven een sticker van de juf te verdienen.”

Janssen vindt het niet terecht dat een hard werkende vader in een snel pak – het tegenovergestelde van de hippe zorgende vader achter de Bugaboo – per definitie gezien wordt als een slechte vader. „Alsof mannelijke energie en waardigheid contrair is aan het in huishoudelijk en emotioneel opzicht voor je kinderen zorgen.” Dat mooie pak, dat koopt de ’echte vader’ zelf, hij laat zich niet stylen door zijn vrouw, benadrukt Janssen. „Een echte vader loopt niet – met in elke hand een tas – van winkel naar winkel door de binnenstad, maar gaat met een omweg naar een mannetje dat verborgen zit in het niemandsland, naar een verkoper die hij vertrouwt.”

En vervolgens duikt hij met dat zorgvuldig aangeschafte Hugo Boss-pak het park in met zijn kinderen?

„Nee, waar het mij om gaat is dat vaders tijd voor zichzelf nemen. Neem het klassieke scheren met een echt mes, dat is een mooi, bijna zenboeddhistisch ritueel – zoiets doe je niet even tussendoor, daar moet je echt de tijd voor nemen. Met vaderdag heb je die reclames van parfumerie Douglas, wat echt een onwijze vrouwenwinkel is. Terwijl je in Breukelen een scheerwinkel hebt met oude jaren vijftig haar- en scheerproducten, die nog gebruikt zijn voor James Bondfilms. Van de ’mannelijke’ energie die daar hangt, zou er wel wat meer mogen zijn.”

Mannen zijn geneigd zichzelf te verliezen wanneer zij kinderen hebben. Het vaderschap dient zich voor een man vaak nogal abrupt aan, stelt Janssen. „Vrouwen zijn er al jaren in hun hoofd mee bezig en bovendien zijn ze negen maanden zwanger. Ze zijn beter voorbereid.”

Wat is nu de essentie van het vaderschap?

„In de moderne westerse maatschappij wordt vaders veel uit handen genomen. Hij hoeft niet het huis te verdedigen. Dat doet de politie. Hij hoeft ook geen culturele waarden meer door te geven en zijn kinderen te onderwijzen, dat gebeurt op school. Hij hoeft zelfs vaak niet zo veel geld meer te verdienen, want vrouwen verdienen ook prima. Wat overblijft is het steunen en gelukkig maken van de moeder. Dat is goed voor de relatie. En als iets volgens wetenschappers goed is voor de ontwikkeling van kinderen is het als hun ouders het leuk hebben samen. En met een beetje mazzel voelt ze zich zo goed en heeft ze zo veel energie dat ze nog meer kinderen met je wil.”

Je zoekt weliswaar zelf je pakken uit maar eigenlijk ben je een lullig aanhangsel van je vrouw?

„Nee, hoor. Een vrouw gelukkig maken is een rol die je met mannelijke waardigheid kunt vervullen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden