Vaderlandse virtuositeit

De jazz in Nederland zit in de lift. Het niveau stijgt en de verdieping neemt toe. Dat belooft wat tijdens het North Sea Jazz Festival.

Mede dankzij de goede opleidingen in ons land staat de Nederlandse jazz internationaal hoog aangeschreven. Het is niet eenvoudig op te vallen te midden van het enorme aanbod aan kwaliteitsboppers, -swingers, -improvisatoren en kruisbestuivers dat de Hollandse klei zo smeuïg maakt. Degenen die toonaangevende podia als het North Sea Jazz Festival bereiken, weten zich dan ook prima staande te houden tussen de internationale hotshots.

Onder wie meester van de lyrische lijn Ilja Reijngoud. Als dirigent staat hij voor de Codarts Bigband van het Rotterdams conservatorium, in een flamenco-jazzproject, met als speciale gast gitarist Eric Vaarzon Morel. „Onze jazzafdeling is altijd op zoek naar speciale samenwerkingsverbanden”, stelt de trombonist die zelf als docent aan de opleiding verbonden is. „Er zijn onderling goede contacten tussen onze jazz- en wereldmuziekafdeling. Maar in de bigband werken we – ook als we een ingang kiezen in de niet-westerse muziek – vrijwel uitsluitend met jazzstudenten. Die kunnen zowel improviseren en dynamisch spelen als goed noten lezen; ze hebben kennis van harmonie en beheersen doorgaans meerdere stijlen. Met Nederlandse jazzmusici kun je veel kanten op.”

„De studenten van de Codarts Bigband zijn natuurlijk zeer gedreven als ze op zo’n groot podium mogen acteren. Ze doen zeker niet onder voor de grootste gemene deler van internationaal gerenommeerde muzikanten en sommigen springen er zelfs bovenuit. Zoals Jasper van Damme, een altist die de laatste tijd veel prijzen in de wacht sleept, drummer Tuur Moens (drummers van het Rotterdams conservatorium schoppen het doorgaans ver), Adinda Mertens die contrabas en babybas speelt en natuurlijk mijn collega-trombonist Vincent Veneman. Grote talenten die je in de toekomst vast vaker tegenkomt.”

Behalve als dirigent is Reijngoud op het festival ook als trombonist actief. Met het 5/4 Sextet van drummer en kersverse Boy Edgar Prijswinnaar Pierre Courbois, met het Dutch Jazz Orchestra in een eerbetoon aan wijlen pianist Rob Madna, ooit leider van het orkest en inspirator van menig intuïtief opererende jazzmuzikant, en met Gino Vanelli.

De zanger, die de laatste jaren tussen Canada en Nederland pendelt (’You got to move’), lijkt de discojazz vaarwel te zeggen nu hij aantreedt met een Nederlandse groep waarin hij zich omringt met onder andere blazers Rolf Delfos en Angelo Verploegen en toetsenist Erwin Hoorweg van The Houdini’s. Deze laatste deelt de pianopartijen met Bert van den Brink en Karel Boehlee. Veel belovend voor avontuurlijke improvisaties, al weet je het met deze softe seksbom maar nooit.

Vocale jazz is een van de centrale thema’s tijdens deze festivaleditie. Mainstreamers, crooners, aan jazz gerelateerde soul- pop- wereldmuziekartiesten, stemkunstenaars, in de hele bandbreedte komen onze oren niets te kort bij de Nederlandse acts. Rita Reys staat na een lange tijd weer eens voor een puike bigband. Het Jazz Orchestra of the Concertgebouw zal haar alle kansen bieden zich te presenteren als ’leading lady’ van de timing. Reys deelt het podium met Fay Claassen, vermaard om haar heldere dictie, trefzekere intonatie en instrumentale fraseringen. Al zijn vergelijkingen tussen muzikale persoonlijkheden van dit kaliber niet aan de orde, kunnen ze zich zeker meten met de wereldvermaarde gouden keeltjes van Cleo Laine of Mark Murphy.

Datzelfde geldt voor stemkunstenares Greetje Bijma. In haar enorme bereik en met haar altijd verrassende wendingen steekt ze festivalfactotum Al Jarreau naar de kroon en torent hoog boven diens ’Roofgarden’ en andere sleetse gimmicks uit. Waar het grensoprekkende stemtechniek betreft zal ook ’Artist in Residence’ Bobby McFerrin zijn meerdere moeten erkennen in oorspronkelijke Hollandse theatraliteit. Naast Bijma belooft immers ook de dadaïstische klankdichter Jaap Blonk ons een bizar vocaal spektakel in het ’duel’ dat hij aangaat met de veelzijdige Noorse zangeres Maja Ratkje.

Wie verwacht dat cabaretier Hans Teeuwen als crooner van American Songbook-repertoire sentiment met een komische noot zal relativeren, komt wellicht bedrogen uit. Teeuwen mag dan stellen dat anderen de liedjes die hij zingt „al veel eerder, vaker en beter ten gehore brachten”, maar de recensies liegen er niet om en in zijn backingband met altist Benjamin Herman – met zijn New Cool Collective brengt hij samen met Jules Deelder een razend jazz & poetry-programma – en gitarist Jesse van Ruller, speelt Hollands glorie van het forste formaat.

Daartoe behoort zeker ook pianist Jeroen van Vliet. Hij mag dit jaar de compositieopdracht invullen. Dat Nederlandse jazzmusici internationaal zulke hoge ogen gooien heeft volgens hem niet slechts te maken met hun technische en inventieve kwaliteiten: „Muzikantschap vereist meer dan goed kunnen spelen, het gaat ook om ondernemerschap en daar zijn Nederlanders goed in. De kunst is je te presenteren met iets unieks, iets eigens. Daarvoor moet je niet afgaan op wat hip is of wat je aantrekkelijk vindt aan andere musici. Dat zijn allemaal stoorzenders bij de beoogde communicatie met de luisteraar. Deze compositieopdracht noodt mij helder af te stemmen op het concept dat ik voor ogen krijg als ik achter de piano plaatsneem. Van daaruit moet het groeien, mijzelf met de piano als centraal gegeven.”

Waar bij Van Vliet een klassieke touch is te ontwaren in zijn pianospel is het bij de in Nederland woonachtige Mozambikaanse singer-songwriter Neco Novellas zijn krachtige bariton die een in de klassieke muziek geharde training verraadt. Niettemin toont hij zich de ware eclecticus die met zijn band de complexe Chopi-muziek van zijn geboorteland paart aan jazz, Zuid-Afrikaanse vocale harmonieën, Portugese volksmuziek en Braziliaanse grooves.

Neco Novellas is slechts een van de vele voorbeelden – neem de Braziliaanse schwung van Zuco 103, de Curaçaose folklore van pianist Randal Corsen – waaruit de open blik op de wereld blijkt van in ons land opererende jazz- en crossover-artiesten. Als we hun uitvoerende kwaliteiten en ruime bedeling in de programmering daarbij optellen, kunnen we ons opmaken voor een festival van grote internationale allure waar de Hollandse helden hun mannetje staan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden