Vader, moeder, twee kinderen? Zelfs het filmgezin ziet er anders uit

Beeld uit ‘Call Me By Your Name’, een van de hoogtepunten van 2018.

Het was een fantastisch filmjaar, 2018. En recensent Ronald Rovers signaleert een trend: filmmakers brachten het verschijnsel familie fris en eigenzinnig in beeld. Vader, moeder en twee kinderen? Wel nee, ook een vader alleen vormt met zijn kinderen een compleet gezin.

Wat is dat, een familie? Wordt die per se door een bloedband bepaald? Of door de tijd die je samen doorbrengt? Of heeft het familiegevoel misschien zelfs te maken met de manier waarop je die tijd samen doorbrengt?

Zulke vragen waren voor de Japanse filmmaker Hirokazu Kore-eda reden om het even ontroerende als geraffineerde ‘Shoplifters’ te maken, nu in de bioscoop te zien. De film staat op de shortlist voor de Oscar voor de beste buitenlandse film, zo werd deze week bekend. Het is een scherp geschreven, delicaat verfilmd verhaal over een arme, samengestelde familie van winkeldieven. Een prachtig emotioneel geheel dat een ongemakkelijke, maar interessante vraag stelt over de meest intieme van onze verhoudingen. 

Kijk je naar de ruim vierhonderd films die dit jaar in de Nederlandse bioscopen verschenen, dan valt op dat ook veel andere makers zich over de familie bogen. Ook zij stelden de vraag wat die eigenlijk definieert. Niet hardop, zoals Kore-eda deed, maar terloops, in het voorbijgaan. En ze gaven er ook nog antwoorden bij.

Beeld uit ‘Shoplifters’, die op de shortlist staat voor de Oscar voor de beste buitenlandse film.

Baken van rust

Zo schetst de Belgische filmmaker Lukas Dhont (afgelopen weekend bij de European Film Awards voor ‘Girl’ gelauwerd als Europese ontdekking van het jaar) het gezin waarin de jonge Lara opgroeit. Dat gezin is een baken van rust waarin Lara’s transgenderachtergrond zo te zien nooit een probleem is geweest. Lara’s vader is de gedroomde vader, iemand die zijn dochter onvoorwaardelijk steunt. Een moeder is er trouwens niet.

Een ander hoogtepunt van 2018, ‘Call Me By Your Name’, ging even vanzelfsprekend, even terloops kun je bijna zeggen, over de homoseksualiteit van de vijftienjarige Elio.

In zekere zin waren transgender en homoseksualiteit niet eens het onderwerp van deze twee films. Die gingen vooral over hun hoofdpersonages, over hun frustraties en worstelingen, over hun geluk. Zaken waarover heel kort geleden nog moeilijk werd gedaan, in films en aan de muffe stamtafel van sleetse voetbalprogramma’s, waren in deze kleine voorhoede van films geen probleem meer.

Voor de gezinnen waarin Lara en Elio opgroeien zijn hun seksuele en lichamelijke voorkeuren voldongen feiten, geen vehikel voor drama en zeker geen bron van conflict.

In een tentje

Gezinnen hoeven van filmmakers geen hetero-normatieve eenheden meer te zijn met een vader, een moeder en twee kinderen. Het idee van het gezin en de familie lijkt geëvolueerd en dat is terecht: de samenleving bestaat al decennialang niet alleen meer uit dat gepropageerde ideaal. Kijk maar naar de vanzelfsprekendheid waarmee ‘De matchmaker’ een alleenstaande moeder opvoert, waarvoor de zoon nota bene een match gaat regelen. Of naar de ploetermoeder in ‘Doris’, die al fietsend aan die eeuwige regenbui probeert te ontkomen.

Nog meer wijsheid is te vinden in Deborah Graniks ‘Leave No Trace’. Granik voert een vader en een dochter op die buiten de samenleving in de bossen in een tentje leven, tot die samenleving ze opspoort en ze dwingt in een huis te wonen. Waar-na ze toch weer vertrekken. ‘Leave No Trace’ is een film over de ruimte mogen nemen om je eigen keuzes maken. In eerste instantie is dat de vrijheid om niet tussen vier muren te wonen, maar uiteindelijk gaat het over de vrijheid van de dochter om haar eigen keuzes te maken. 

‘Leave No Trace’ is een film over de ruimte mogen nemen om je eigen keuzes maken.

Ook hier is er geen moeder in zicht en ook hier is dat geen punt: het spreekt volstrekt vanzelf dat Will zijn dochter alleen opvoedt. Als hij vanwege een oorlogstrauma toch weer in de bossen wil leven omdat hij geen mensen om zich heen verdraagt, beseft de dochter dat zij die mensen wel om zich heen wil. En het mooie, het wijze, het ontroerende is dat hij haar die vrijheid laat. 

Het is maar een minderheid van films die zo ruim en vrij denkt, maar het is bijna nooit toeval als makers onafhankelijk van elkaar met soortgelijke verhalen komen. Uit het dagelijks nieuws doemt een beeld op van polarisatie, van wij-zij-denken, van agressie jegens mensen die andere keuzes maken in het leven. Maar stel dat deze filmmakers een voorhoede vormen die aanvoelt waar het heen gaat in de wereld, dan hangt acceptatie in de lucht. 

Elke week worden de nieuwste films besproken door onze recensenten. U leest de recensies hier.

Lees ook:

Gouden Palm-winnaar Hirokazu Kore-eda laat de kijkers verslagen achter

Als je alles denkt te weten over een arm gezin van winkeldieven, schudt de Japanse filmmaker Hirokazu Kore-eda de hele boel door elkaar. De film ‘Shoplifters’ laat je verslagen achter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden