Vader blijft gewoon vader

Morgen is het Vaderdag. Tijd om een bijzondere liefdesband onder de loep te nemen: die tussen vader en dochter. Er blijkt heel wat te halen voor vaders, maar doen zij dat ook?

Een dochter die een goede relatie heeft met haar vader ontwikkelt zich seksueel evenwichtiger en loopt minder kans op een tienerzwangerschap, blijkt uit onderzoek. De kans is groot dat ze meer zelfvertrouwen heeft en minder risico loopt op eetstoornissen en relatieproblemen.

Er valt voor vaders dus heel wat te halen. Maar doen ze dat ook, of blijft die vleessnijder op zondag gewoon doorsnijden? De fysiek dan wel geestelijk afwezige man die, als hij zijn dochter al aandacht geeft, vraagt naar haar cijfers op school? Of is er toch een nieuwe generatie opgestaan van vaders die minder werken om de dagelijkse zorg voor hun dochters op zich te nemen, die het leven van hun meisjes van nabij willen meemaken?

In het boek ’Vader en dochters’ overdenkt Martin Bril zijn rol als vader. „Wij hadden het makkelijk door afwezig te zijn, maar zwaar om wat we misten”, vat hij het vaderschap kort samen. Want toen zijn dochters na die lastige baby-, peuter- en kleutertijd eindelijk ’beter’ werden en hij zin had om zich meer met hen te bemoeien, bleek hij een ’soort boot gemist te hebben’, een ’toerist’ te zijn in eigen gezin.

De vader als grote afwezige, onzichtbare. Van de jongvolwassenen in haar praktijk hoort psychotherapeute Iki Freud dit vaak. „Hoe dat straks gaat met de mensen die nu kleuter zijn, is nog afwachten.” Ze gelooft dat er wel een kleine verbetering gaande is. „Vaders van nu nemen wat meer deel aan de dagelijkse zorg voor huis en kinderen. De betrokkenheid is groter, zelfs nog voor het kind is geboren. Sommige vaders gaan tijdens de zwangerschap mee naar dokters en spreken van ’Wij zijn zwanger’. Ik denk wel dat deze tendens beperkt blijft tot de iets meer ontwikkelde milieus.”

Vaders hebben wel een cruciale rol in de opvoeding van hun dochter, meent de psychotherapeute. „Het is noodzakelijk dat de vader tussenbeide komt als moeder en dochter te veel aan elkaar plakken; hij kan dan meer ruimte bieden. Verder moet de vader de dochter bevestigen in haar vrouw-zijn en aantrekkelijkheid. Hij moet het natuurlijk niet te gek maken, dan wordt het weer incest. En zijn dochter moet zich kunnen vereenzelvigen met de actieve rol die hij speelt in de maatschappij, hoewel dat tegenwoordig natuurlijk ook de rol van de moeder is.”

Ondanks het feit dat vaders zo belangrijk zijn, laten ze het vaak afweten, meent de psychotherapeute. „Het gaat ze gemakkelijk af zich niet met de opvoeding te bemoeien. Graag verschuilen ze zich achter drukke werkzaamheden of achter een stapel boeken. Een andere oorzaak van de afwezigheid van de vader in de opvoeding ligt bij moeders die vaders afschermen of buitensluiten omdat zij denken dat ze het beter kunnen en weten. Uiterst jammer dat zoveel mannen dat toelaten.”

Familietherapeut en onderzoeker ouder-kindrelatie Else-Marie van den Eerenbeemt gelooft dat voor alle kleine meisjes vaders helden zijn. En vaders zijn op hun beurt heel ontroerd wanneer ze een dochtertje krijgen. Van den Eerenbeemt: „Van een zoon hebben ze vaak direct verwachtingen, maar een piepklein meisje, iemand van het andere geslacht, wekt tederheid op. De dochter kan heel goed de vaderliefde aanzwengelen. Tijdens de puberteit wordt de relatie vader-dochter een delicaat spel. Het is belangrijk dat vader dan betrokken, maar wel begrensd is. In die tijd barricaderen meisjes de badkamer. De vader hoort daar niet meer te komen. Eigenlijk moet hij dat zelf al aangeven nog voordat zij de deur op slot doet.”

Van den Eerenbeemt: „Een andere belangrijke fase in de vader-dochter- relatie is als de vader oud wordt. Vaak is dat de tijd van de grote herkansingen, van verzoening. Soms gaat dat via de kleinkinderen. Als je vader met jouw kinderen naar de dierentuin gaat en ze komen allemaal blij terug, doet dat iets met jou. Vaak hoor je in deze periode ook zoiets als: ’Toen mijn vader in het ziekenhuis lag, hebben we voor het eerst echt gepraat’.”

De therapeute gelooft dat er wel degelijk een nieuwe generatie vaders is die meer tijd besteedt aan het zorgen voor de kinderen. Van den Eerenbeemt: „Dat is fantastisch. Hoeveel oudere vaders zeggen niet dat ze vroeger zoveel gemist hebben? En op het moment dat vaders twee dagen met de kinderen zijn, maken ze zelf mee hoe bang het kind is voor zwemles. Dat vergroot de betrokkenheid, veel meer dan het verhaal van moeder dat doet. En laat de vader tijdens zijn zorgdagen vooral lekker vaderen, verwacht niet dat hij een moeder wordt.”

De familietherapeut: „Ik denk dat een kind dat input krijgt van beide ouders, zich ontzettend veilig voelt, dat het meer vertrouwen zal hebben in zichzelf en in relaties. Mits de ouders elkaar in het bijzijn van de kinderen niet afvallen. Voor een dochter geldt vaak: ’Hoe heeft je moeder je toestemming gegeven van je vader te houden?’ Als de moeder altijd zei ’Die kwal is er nooit’, zal dat de dochter zeker beïnvloeden in hoe ze over haar vader denkt. Als de moeder zich als slachtoffer van de vader gedraagt, zal de loyaliteit van de dochter naar moeder uitgaan.”

De rol van de vader ten opzichte van zijn dochter is, volgens Van den Eerenbeemt, om haar veiligheid, bescherming, geborgenheid en erkenning te geven. En voor die kwaliteiten hoeft hij niet altijd thuis te zijn. „Een zeeman kan ook een hele goede vader zijn.”

Vader en dochters, door Martin Bril, uitgegeven bij Prometheus, euro 12,50.

Dochters! Handleiding voor vaders, door Gerard Janssen, uitgegeven bij Snor, euro 14,95.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden