Vaarwel verwarrende vinkjes. Maar wat moet ervoor in de plaats komen?

Het Ik kies bewust-logo in een supermarkt in Putten. Beeld anp

Hoe moet de consument straks zien wat gezond is en wat niet? De onduidelijke vinkjes gaan weg, maar een alternatief vinden blijkt niet makkelijk.

Blijft de supermarktbezoeker straks stuurloos achter nu de groene en blauwe vinkjes die hem moesten helpen bij het maken van een gezondere keuze verdwijnen van de producten in schappen? Consumenten willen een in ieder geval een vervanger voor de vinkjes van Stichting Ik Kies Bewust, blijkt uit onderzoek dat de Consumentenbond vandaag presenteerde. Ook het kabinet zoekt naarstig naar een alternatief. En het liefst een dat wel duidelijk is.

Misleidend

Want daar schortte het nogal aan bij het Ik Kies Bewust-keurmerk. Twee jaar geleden bleek dat driekwart van de consumenten het verschil tussen het blauwe en groene vinkje niet kende. Een blauwe gaf aan dat een product iets minder ongezond was dan vergelijkbare producten, zoals een snack met iets minder calorieën dan de rest. Misleidend, stelden critici. Een vinkje straalt toch uit dat het in absolute zin gezond is.

Een groene kwam op producten uit de Schijf van Vijf, maar ook daar kan voedsel tussen zitten dat geen dokter zal aanprijzen als gezond. Zoals magere chocomel, waar weliswaar minder vet in zit, maar nog altijd wel zes klontjes suiker.

Voor het consumentenvertrouwen was het weer niet handig dat het bestuur van Stichting Ik kies bewust louter bestond uit afgezanten van de voedingsindustrie. Toenmalig minister Edith Schippers besloot daarop dat het keurmerk moest stoppen, met ingang van deze week.

Klanten willen sturing

Vrijwel niemand lijkt de vinkjes te gaan missen, maar driekwart van de 1600 mensen uit het Consumentenbondonderzoek eist er wel iets voor in de plaats. Niet zo gek, vindt retaildeskundige Paul Moers. “Klanten willen nu eenmaal worden gestuurd. Dat is moeilijk. Wat gezond is verschilt per persoon, door allergieën bijvoorbeeld.” Vaak slaat het overigens nergens op, meent hij, want iedereen weet dat een chocoladereep ongezond is.

Toch onderzoekt staatssecretaris Paul Blokhuis hoe de plaatsvervanger van de vinkjes eruit moet komen te zien. “Hij wil absoluut íets”, zegt zijn woordvoerder. “Maar we zijn nog wel op zoek naar de vorm. Een conceptontwerp is er nog niet. Je wilt hiervoor goed de tijd nemen, anders mislukt het misschien net zo hard als de voorganger.”

Wil het nieuwe keurmerk slagen, dan moet het volgens Moers in elk geval onafhankelijk zijn. “Bij die vinkjes keurde de slager zijn eigen vlees. Iedereen denkt dan: natuurlijk zeggen zij zélf dat deze snack gezond is.”

Die ‘slager’ vindt dat er met de vinkjes een belangrijk instrument verdwijnt om gezondere keuzes duidelijk te maken, zegt een woordvoerder van Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie. De brancheorganisatie ondersteunt dan ook de zoektocht naar een vervanger.

Stoplicht-methode

Onder de panelleden van de Consumentenbond is een stoplicht-systeem het meest populair. Elk product scoort dan afzonderlijk op het zout-, vet en suikergehalte, en het aantal calorieën. Voor al die categorieën krijgt het een rode, oranje of groene kleur. Zo krijg je een totaalbeeld van hoe ongezond bijvoorbeeld een flesje sinaasappelsap is (veel suiker, weinig vet en zout). Engeland werkt daar al mee. Volgens de Wageningen Universiteit laat dit systeem in de supermarkt het duidelijkst zien wat de gezonde keuze is.

Het kabinet is minder gecharmeerd van de verkeerslichtenmethode, zegt de woordvoerder van staatssecretaris Paul Blokhuis. “Wat suiker betreft scoren een appel en een fles cola allebei rood. Dat oogt raar en is daarom verwarrend.” Volgens retaildeskundige Paul Moers werkt de industrie niet graag mee aan een stoplichtsysteem. “Als je marsrepen verkoopt scoor je zo’n beetje op alles rood natuurlijk.” Branchevereniging FNLI wil zich er niet specifiek uitlaten over het stoplicht-systeem.

Nutri-score

In Frankrijk, en sinds kort ook België, werken fabrikanten met de Nutri-score. Daarbij krijgt het product slechts één algemene score, van A (zeer gezond) tot E (ongezond). Een door een computer berekend totaalplaatje. Dat spreekt het ministerie al meer aan, al sluit de woordvoerder van staatssecretaris Paul Blokhuis ook niet uit dat het met ‘iets heel nieuws komt’.

Lees ook:

Na tien jaar verdwijnen de ‘verwarrende vinkjes’ op voeding

Minister Edith Schippers (Volksgezondheid) schrapte het ‘Ik kies bewust’-vinkje op producten in de supermarkt, en lanceerde in plaats daarvan een app met persoonlijk voedingsadvies. Maar is dat een goed alternatief?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden