Review

'Vaarwel, goodbye, aloha'

Cowboy op de pampas van Argentinië. Toneelknecht in Hollywood. Televisie-pionier, schoenverkoper, piloot. Toch gaat Erik Hazelhoff Roelfzema de geschiedenis in als Soldaat van Oranje. Zijn duizelingwekkende leven heeft de nu 83-jarige Hawaiiaan vastgelegd in 'Op jacht naar het leven'. De autobiografie had ook 'Je moet maar boffen' kunnen heten.

Met heldere ogen kijkt de Hazelhoff Roelfzema de wereld in. In alles beantwoordt hij aan het beeld van de markante oorlogsheld op leeftijd. Onverschrokken, eigenzinnig, geestig. Een gelukszoeker en brave huisvader. Het komt allemaal terug in zijn boek. ,,Het klinkt kakkineus'', zegt hij in De Hoefslag in Bilthoven, waar Hazelhoff Roelfzema resideert als hij in Nederland is. ,,Je zwijnt als je het verdient. Als je er alles aan doet om iets te bereiken, vertrouw ik erop dat een hogere macht zegt: die gek zal ik maar een handje helpen. Als je niks doet, zwijn je ook nooit.''

Hazelhoff Roelfzema probeert met dit boek zijn levensverhaal een beetje bij te stellen. Op het netvlies van miljoenen staat Rutger Hauer als Soldaat van Oranje gebrand. ,,Prima, hoor. Ik had er behoefte aan meer te vertellen dan alleen mijn ervaringen in de oorlog. Er is nog zoveel meer gebeurd dan dat.''

Vanaf zijn jeugd heeft Hazelhoff Roelfzema een natuurlijke weerstand tegen de Hollandse hokjesgeest. In Indië speelt hij met een Javaans jongetje, wat in de aanzienlijke kring van de Hazelhoff Roelfzema's geen pas geeft. ,,Ik had almaar het idee dat het leven zich ergens anders afspeelde dan waar ik was. Dat is nooit overgegaan.'' Die drang leidde tot bizarre ondernemingen. Een verblijf als tiener in Argentinië bij een veeboer, Don Mauricio Pieper, die leeft tussen de cowboys. Of als student naar de Verenigde Staten om als hobo (illegale reiziger op goederentreinen) met een paar dollar het land door te reizen.

Koud thuis in zijn later beroemd geworden studentenkamer in Leiden, zet Hazelhoff Roelfzema koers naar Finland om verslag te doen van de Russische inval daar. Hij schrijft er een fel anti-Russisch boek over. Het boek wordt door de bezetter eerst verboden, maar als Hitler Rusland aanvalt, wordt het gebruikt als propaganda. Na de oorlog ontvangt hij tot op de laatste pfennig een cheque voor de verkochte boeken.

Hoe Hazelhoff Roelfzema ook zijn best doet, de oorlog blijft een hoofdrol in zijn leven spelen. ,,Je kunt zeggen dat de oorlog voor mij ook op een goed ogenblik kwam. Ik had de leeftijd om te vechten, was ongebonden, had geen baan. Mijn vader was anglofiel, een broer van hem germanofiel. Mijn neefjes gingen daardoor een andere kant op. Ik bofte met zo'n achtergrond.''

Hij had bovendien het geluk dat angst hem nooit bezocht. ,,Het zal wel dom zijn, bang ben ik nooit geweest, wel wat je noemt oncomfortabel.''

Meer dan een miljoen boeken zijn er verkocht van zijn heldenrol als Engelandvaarder, RAF-piloot en adjudant van koningin Wilhelmina. Nog steeds wordt de grijze eminentie gevraagd vanaf Hawaii te komen om zijn avonturen te vertellen. Over zijn ontmoetingen met Wilhelmina, die Hazelhoff Roelfzema omschrijft als 'peervormig'. Zijn landingen op het strand van Scheveningen en vluchten boven nazi-Duitsland.

Veel liever heeft Hazelhoff Roelfzema het over zijn naoorlogse belevenissen in Amerika, dat hij inruilde voor Europa, waar alles weer snel in de oude hokjes terugkeerde. ,,Vanaf het ogenblik dat ik de Nieuwe Wereld instapte, kwam er schot in mijn carrière -bergafwaarts'', schrijft Hazelhoff Roelfzema . Platzak en met een ongedateerde reispas van Wilhelmina weet hij zich nog even staande te houden als diplomaat in Canada. Luidkeels verkondigt hij zijn standpunt over de vrijheidsstrijd in Indië. ,,Repoeblika Indonesia? Ons wegschoppen uit Java, mijn geboorteland? Geen sprake van!'' Deftig wordt hem vanuit Den Haag gevraagd 'zijn smoel te houden', waarop Hazelhoff Roelfzema zijn koffers pakt.

Daarop gaat Hazelhoff Roelfzema -ooit afgekeurd voor militaire dienst- in uniform van de Royal Airforce tegen betaling lezingen geven. ,,Van een terugkeer naar Holland kon geen sprake zijn. Ja, als een mislukkeling zeker!'', zegt de veteraan nu nog met stemverheffing. De dames hingen aan zijn lippen. Pogingen om echt werk te vinden, vielen niet mee. Het Amerikaanse arbeidsbureau kon een meester in de rechten niet thuisbrengen, aan een oorlogsvlieger uit Europa was geen behoefte, en het spreken van vijf talen had geen enkel nut, meende de consulente. Ze vulde 'ongeschoold arbeider' in.

,,Wat doe je dan'', zegt Hazelhoff Roelfzema met pretoogjes in de lounge van zijn hotel. ,,Naar Hollywood, waar dromen werkelijkheid kunnen worden.'' En het wordt urgent om een echte baan te zoeken. De postbode komt met de laatste soldijcheque. ,,Na twee jaar gratie had de vrede ons onverbiddelijk bij de strot'', schrijft Hazelhoff Roelfzema. Zijn echtgenote Midge en zoontje Erik moeten het doen van een salaris van 175 dollar per maand. Meer brengt de schoenverkoper van 'Mathes of Hollywood' niet mee naar huis. ,,We dronken één biertje per week, op donderdag. Toch waren die dagen eindeloos.''

Als vanzelfsprekend heeft Hazelhoff Roelfzema toch weer een meevaller. Hij ontmoet filmgiganten als Robert Stack en W.C. Fields. Speelt een rol in een film en wordt er later uitgeknipt vanwege een glimmende neus. Later wordt hij op staande voet als toneelknecht ontslagen. ,,Wat aardig, dacht ik, ze hebben een lunch voor ons neergezet. Het was een televisieprogramma dat werd gesponsord door Kraft Kaas. Ik vond het wel wat raar smaken. Had ik hun hele reclame opgegeten.'' Hij lacht hoofdschuddend, alsof hij het allemaal nog niet kan geloven. ,,De televise was allemaal live. Geweldig. Er was een sponsor in: voer voor honden. Komt er een hond bij de bak, ratsch, weg brokken, en kotst even erop voor de draaiende camera het hele zaakje eruit. Mooie reclame!''

Tientallen anekdotes sieren 'Op jacht naar het leven'. Veelal vrolijke voorvallen. Steeds weer komt zijn vriendschap met prins Bernhard naar voren. Nu logeert hij weer in de nabijheid van Soestdijk. De discussie rond het koningshuis is Hazelhoff Roelfzema niet ontgaan. ,,Op Hawaii hebben we internet, jaja. Daar lees ik de Hollandse kranten.'' Voor de Soldaat van Oranje is er met de kritiek op de koningin niets nieuws onder de zon. ,,Dat had je vlak voor de oorlog ook. Dan is er niks anders te klagen, en begint een deel van het volk te jammeren over het koningshuis. Het is een symptoom van welvaart. Als het slecht gaat, wordt er weer een beroep op de oranjes gedaan''.

Wie 'Soldaat van Oranje' heeft gezien, zal het niet verbazen dat in het boek de dood Hazelhoff Roelfzema vrijwel permanent op de hielen zit. Aan het eind van zijn autobiografie geeft Hazelhoff Roelfzema zijn visie in een dialoog weer. Als de dood dan uiteindelijk toch aan hem verschijnt, zal volgens hem de conversatie met Mauna Kea, met het witte mutsje, zo verlopen:

'Gegroet Erik. Daar ben je eindelijk. Ik heb naar je uitgekeken.'

'Ik had een afspraak in Samarra.'

''t Is tijd dat je met me meegaat.'

'Dat heb ik meer gehoord.'

'Ditmaal meen ik het.'

'Echt waar?'

'Echt waar.'

'Meen je het heus?'

'Heus, je tijd is gekomen.'

'Niets meer aan te doen. Hora est. Vaarwel, goodbye, aloha!'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden