Update

UWV schort boetes uitkeringsfraude op

Waarnemend ombudsman Frank van Dooren Beeld ANP

Het UWV schort de boetes op die recent zijn opgelegd in het kader van de fraudewet, in afwachting van een beslissing van de minister van Lodewijk Asscher van Sociale Zaken. Ook worden er geen nieuwe boetes opgelegd, liet een woordvoerder van de uitkeringsinstantie weten.

De beslissing komt nadat de Nationale Ombudsman vandaag een vernietigend rapport publiceerde over de aanpak van uitkeringsfraude. Maar volgens het UWV is dat niet de aanleiding voor de beslissing, maar een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep, die op 24 november besliste dat het UWV een veel te hoge boete had opgelegd aan iemand die een verandering in zijn situatie te laat had gemeld.

De wet die fraude met sociale uitkeringen zou moeten bestrijden is een fiasco, stelde de Ombudsman vandaag in een rapport. Voornamelijk 'goedwillende burgers' die zich vergissen, worden de dupe.

"Echte fraude pak je alleen effectief aan door de opsporing te verbeteren en de pakkans te verhogen. Een vergissing, een misverstand of overmacht is geen fraude", zegt waarnemend ombudsman, Frank van Dooren. Hij signaleert dat de politiek bij de invoering van de wet, in alle ijver om fraude aan te pakken, 'is doorgeslagen'.

De boetes van honderden euro's (bovenop het terugbetalen van het te veel ontvangen bedrag) worden in 70 procent van de gevallen opgelegd aan mensen die zich vergissen, luidt de schatting in het rapport. Meestal gaat het mis als zij gegevens moeten aanleveren omdat zij bijvoorbeeld iets hebben verdiend of zijn verhuisd. Bij de een kan het fout gaan doordat wijzigingen alleen via de website kunnen worden doorgegeven, een ander begrijpt de regels niet, of iemand zit persoonlijk zwaar in de penarie, waardoor het UWV of de sociale dienst inlichten er even bij inschiet.

De Nationale Ombudsman bekeek 500 beschikkingen van organisaties die sociale uitkeringen verstrekken zoals het UWV (voor de WW), de Sociale Verzekeringsbank (AOW en onder meer nabestaandenuitkering) en gemeenten (bijstand). Daarnaast sprak de organisatie met medewerkers van deze organisaties.

Nieuwe wet
Het kabinet van VVD en CDA (met gedoogsteun van de PVV) was erg gebrand op de aanpak van fraude met sociale uitkeringen en voerde de wet in op 1 januari 2013. Toen was de Raad van State al tegen; het hoogste adviesorgaan van het kabinet vond de omvang van de fraude niet zodanig dat er zwaarder gestraft zou moeten worden.

De Tweede Kamer besloot een paar weken geleden een debat over fraude uit te stellen in afwachting van het onderzoek van de Ombudsman, want al langer leeft daar het idee dat het goed fout zit met de fraudebestrijding. Minister Lodewijk Asscher van sociale zaken kondigde vorige week aan dat hij waarschijnlijk gaat voorstellen om de regels aan te passen. Van invloed is ook een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep, die in hoger beroep oordeelt over geschillen over sociale zekerheid. Die gaf twee weken geleden ook aan dat de hoogte van de boetes disproportioneel is als mensen per ongeluk fouten maken.

Uitkeringsinstanties hebben nauwelijks ruimte om de sancties te verzachten als er bij iemand met een uitkering geen opzet in het spel is. "De regels in de wet moeten voor iedereen gelijk worden toegepast; vaak is de politiek te bang dat ambtenaren en rechters niet streng genoeg optreden", zegt ombudsman Van Dooren.

Hij denkt dat Asscher ook een oplossing moet zoeken voor mensen die de laatste twee jaar boetes kregen. Een deel van die mensen zit met schulden. "Ik kan mij voorstellen dat je die kwijtscheldt."

'Ik word als een crimineel behandeld'
Na 42 jaar werken raakt mijnheer Smetsers zijn baan kwijt en meldt zich voor een uitkering bij het UWV. Al snel vindt hij werk bij de bezorgdienst van een apotheek. Hij geeft dit door op de website van het UWV, maar weet nog niet hoeveel uren hij gaat werken en meldt ook dat. Hij belt ook nog twee keer met het UWV en krijgt te horen dat alles wordt verrekend met zijn uitkering. Vervolgens krijgt hij een boete van 1700 euro. Omdat Smetsers aantoont dat hij heeft gemeld dat hij werkt, wordt de boete verlaagd naar 440 euro. "Ik bied aan om terug te betalen, maar word als een crimineel behandeld."

'Er is gewoon niets met mijn formulier gedaan'
Meneer Gaal vindt een baan en meldt dat onmiddellijk bij de sociale dienst. De bijstandsuitkering wordt nog een paar maanden doorbetaald. Hij meldt nogmaals dat hij werk heeft gevonden en reserveert het te veel ontvangen bedrag. Plotseling valt er een acceptgiro op de deurmat met een bedrag dat veel hoger is dan een paar maanden uitkering. Het bedrag is verhoogd met een boete van 100 procent. De heer Gaal: "Degene die mijn dossier behandelde, is inmiddels weg. Er zijn acht mensen betrokken bij mijn dossier. In een gesprek met de sociale dienst voel ik mij overrompeld. Het leek wel een verhoor. Ik heb een formulier ingevuld en er is gewoon niets mee gedaan."

'We dachten persoonlijk te gaan praten'
Een vrouw heeft een flexibel contract en vraagt per e-mail aan het UWV of zij moet blijven solliciteren. Ja, dat moet, laat het UWV weten. Maar wat de regels zijn, is mevrouw Van Vliet niet helemaal duidelijk en zij vraagt, samen met haar man, een persoonlijk gesprek aan. In dat onderhoud vertelt zij dat zij inmiddels een aantal uren heeft gewerkt. Het UWV laat weten dat zij dat binnen zeven dagen had moeten melden, dat er inmiddels tien zijn verstreken en legt een boete op van 150 euro. Haar man: "Wij dachten er goed aan te doen persoonlijk te gaan praten. Wij waren ons van geen kwaad bewust."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden