UWV: Groningers vaker gehandicapt dan andere Nederlanders

null Beeld anp
Beeld anp

Worden er in Groningen meer inwoners geboren met een lichamelijke of geestelijke beperking dan elders in Nederland? Volgens het UWV wel. In Oost-Groningen ligt het percentage jongeren met een Wajong-uitkering ruim twee keer zo hoog als in de rest van Nederland.

Tussen 2005 en 2012 is het aantal Groningse Wajongers met 85 procent gestegen tot ruim 3200, meldt de Jeugdmonitor van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het UWV beweert dat dat "niet zoveel te maken heeft" met de beperkte werkgelegenheid in dat gebied.

Het UWV beweert dat dat "niet zoveel te maken heeft" met de beperkte werkgelegenheid in dat gebied. De mensen in Groningen leven ongezonder. Ze roken meer, en roken tijdens de zwangerschap verhoogt het risico op een kind met gezondheids- en gedragsproblemen, verduidelijkt het UWV desgevraagd. Jonge mensen met een lichte beperking krijgen in Groningen niet eerder het stempel 'arbeidsongeschikt' omdat er geen werk is, aldus het UWV.

Lage opleiding als risicofactor
Het is, stelt het UWV, de lage sociaaleconomische status met een laag opleidings- en inkomensniveau dat veroorzaakt dat er in Groningen meer mensen gezondheidsproblemen hebben. Het UWV refereert daarbij aan onderzoek van de Universiteit van Gent uit 2001. "Daarin is aangetoond dat een lage opleiding een belangrijke risicofactor is. Bij laag opgeleide vrouwen is er significant vaker sprake van vroeggeboorten, laag geboortegewicht, aangeboren misvormingen en perinatale sterfte."

Is die verklaring van het UWV voor het hoge aantal Wajongers in Groningen aannemelijk? Uit cijfers van het CBS en het Verwey Jonker Instituut blijkt dat de zuigelingensterfte in Groningen op het landelijk gemiddelde ligt. Ook het aantal baby's dat in een ziekenhuis wordt opgenomen vanwege een aangeboren afwijking ligt dicht bij het landelijk gemiddelde, weet Lex Burdorf, hoogleraar volksgezondheid aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Er wordt wel meer gerookt in Groningen, net als in Friesland en Drenthe waar het percentage Wajongers eveneens hoog is. Opvallend is dat in de steden Amsterdam en Utrecht ook veel wordt gerookt, plaatsen waar het percentage Wajongers juist heel laag is. In Utrecht had in 2012 slechts 1,7 procent van de jongeren een Wajong-uitkering. Het landelijk gemiddelde ligt op 3,3 procent.

'UWV leeft de wet niet na'
Het lijkt Burdorf dan ook dat de regionale verschillen in de toekenning van een Wajong-uitkering niet te verklaren zijn door verschillen in leefstijl en sociaaleconomische status van de mensen. "Dan zou je ook verschillen in ziekenhuisopnamen en zuigelingensterfte verwachten." Het is dus onaannemelijk dat het percentage Wajongers in Groningen zoveel groter is door vroeggeboorten en dergelijke.

Waarom komt het UWV dan toch met deze verklaring? Voor hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, Paul de Beer, is het duidelijk: "Het UWV kan natuurlijk onmogelijk zeggen dat ze de wet niet naleeft." Door jongeren arbeidsongeschikt te maken, helpt het UWV gemeenten die het moeilijk hebben met het hoge aantal werklozen. Deze gemeenten hebben ook vaak het geld niet voor veel bijstandsuitkeringen. En dus is de Wajong een uitkomst, want die wordt door het Rijk bekostigd.

"Het zou niet moeten", reageert PvdA-Kamerlid Tjeerd van Dekken uit Groningen, maar hij begrijpt het wel. "De sociale werkvoorziening is in Oost-Groningen de grootste werkgever. Door een cumulatie van oorzaken, waaronder de mindere sociaal-economische positie, komen jongeren hier makkelijker in de Wajong terecht. Ik ben er geen voorstander van, maar er moeten wel mogelijkheden zijn om ze aan het werk te helpen en dat is in deze regio heel moeilijk."

Voor jonge mensen die bijstand aanvragen, kan het interessant zijn om te worden doorverwezen naar de Wajong. Deze uitkering keert honderden euro's meer uit per maand dan de bijstand. Na een aantal jaren niets doen, komen ze met het stempel 'Wajong' echter nauwelijks meer aan de slag. De jonge mensen die bijvoorbeeld vanwege een lichte gedragsstoornis of een psychisch probleem aanvankelijk worden 'geholpen' met de Wajong-uitkering krijgen uiteindelijk 'levenslang'.

Komt het UWV met deze aanpak weg? Ja, want echt goed onderzoek naar de oorzaak van het hoge percentage Wajongers in Groningen, maar ook in Drenthe en Limburg, is er nooit geweest. Toen het Sociaal en Cultureel Planbureau in 2010 opmerkte dat er relatief veel Wajongers in Groningen wonen, heeft het ministerie van sociale zaken alleen aan het UWV gevraagd dit uit te zoeken. Het UWV maakte een notitie, waarin staat dat de gezondheidsverschillen "rechtstreeks verwijzen naar een mogelijke causale invloed".

Daarnaast werd de sociaaleconomische status van de inwoners genoemd, het massale vertrek van kansrijke inwoners uit provincies met een hoge werkloosheid en werd opgemerkt dat er veel doorstromers vanuit de bijstand naar de Wajong zijn.

Het kwam ook voor in andere gemeenten
Dat laatste komt Ger Lindeman, wethouder in Hoogezand-Sappemeer, bekend voor. Zijn gemeente had in 2012 het hoogste aandeel jonggehandicapten van Nederland: 7,8 procent van de jongeren. Er zijn sinds 2004 veel jongeren uit de bijstand in de Wajong terecht gekomen. In dat jaar werden de gemeenten financieel verantwoordelijk voor de bijstandsgerechtigden, vertelt Lindeman.

"Wij hebben het bestand van bijstandsgerechtigden toen goed doorgespit en kwamen veel mensen tegen met een dusdanige beperking dat ze in de Wajong konden. Ik heb wel eens een wethouder uit het westen van het land gesproken die zei dat bij hun misschien wel 30 procent van de bijstandsgerechtigden voor de Wajong in aanmerking zou komen maar nog in de bijstand zit."

Wethouder Lindeman ziet ook een correlatie met de grote werkloosheid. "Als er veel werk is, nemen ondernemers makkelijker mensen met een beperking in dienst." Het UWV merkt inderdaad dat daar waar minder werkgelegenheid is, mensen eerder proberen in aanmerking te komen voor een uitkering. Maar het UWV beweert dat zij in de provincies met een hoge Wajong-concentratie de verzoeken om een uitkering strenger behandelen dan elders. "Daar wordt de Wajong-aanvraag procentueel gezien iets minder vaak toegekend."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden