Uwimana vertelt haar kinderen over de oorlog in thuisland Rwanda én die van haar Amsterdamse oma

Uwimana Fleur Klaver Beeld Patrick Post

Een grote groep jongeren wil vandaag ook andere oorlogen herdenken, blijkt uit onderzoek van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Drie Nederlanders met wortels in conflictgebieden vertellen hoe zij Dodenherdenking en Bevrijdingsdag beleven.

Uwimana Fleur Klaver (39) werd als baby geadopteerd uit Rwanda en gaat nog met regelmaat terug naar haar geboorteland. Ze werkte jarenlang als trambestuurder en begon een paar maanden geleden met haar dochter haar eigen bedrijf.

Wat betekent Dodenherdenking voor jou?

“Om 20.00 uur sta ik stil bij al die zinloze oorlogen. Op 4 of 5 mei kijk ik met mijn kinderen standaard naar de film ‘Schindler’s List’, om stil te staan bij wat er gebeurd is. Zelf ken ik de verhalen over de Tweede Wereldoorlog vooral van mijn Nederlandse oma. Zij kon zo goed vertellen dat je helemaal met haar mee kon voelen. Mijn oma bracht haar eigen kinderen naar station Amsterdam Centraal. Die gingen dan naar de boeren in Friesland, waar nog wel te eten was.

“Ik denk vandaag aan wat mijn oma meemaakte, maar ook aan de genocide in mijn geboorteland Rwanda. Sinds ik in 2001 voor het eerst terugging, heb ik contact met mijn twee ooms en hun kinderen. Een van die ooms had acht kinderen, van wie drie overleden tijdens de genocide. Ik was al in 1994 in Nederland, maar ik heb het wel echt gevolgd. Je voelt je machteloos. In de stroom vluchtelingen die ik zag op het ‘Jeugdjournaal’, zocht ik naar mensen die op mij leken. Liep mijn familie daar?

“Ik vind het belangrijk om de verhalen door te geven aan mijn kinderen. Zowel die over de genocide in Rwanda als de verhalen van mijn Amsterdamse oma. Geen enkele oorlog mag vergeten worden.”

Wat betekent Bevrijdingsdag voor jou?

“Voor mij is vrijheid dat ik een thuis heb in Rwanda, maar me net zo makkelijk thuis voel in Nederland. Toen ik in 2001 voor het eerst in Rwanda kwam, voelde dat als een bevrijding. Weet je dat de paus als hij ergens aankomt de grond kust? Dat deed ik dus ook.

“Als je vrij bent, kun je zijn wie je maar wilt. Ik ben een Tutsi, maar ik hoef me niet druk te maken. Het maakt niet uit. Ik ben wie ik ben. Soms ben ik die Nederlandse vrouw, want ik voel me Nederlands. Soms ben ik die Rwandese vrouw, omdat ik daarvandaan kom. Soms ben ik die Nigeriaanse vrouw omdat de vader van mijn kinderen uit ­Nigeria komt en ik met veel mensen uit die cultuur omga. Vrijheid kan zoveel zijn, als je maar mag zijn wie je bent.”

Johnny Dkdan Beeld Patrick Post

Johnny Dkdan (25) vluchtte uit Syrië en woont sinds begin 2016 in Amsterdam. Hij is student tandheelkunde.

Wat betekent Dodenherdenking voor jou?

“Vorig jaar was ik op 4 mei aan het werk als maaltijdbezorger. Twee minuten voor acht belde ik ergens aan om een maaltijd te bezorgen. De vrouw die opendeed zei meteen: ‘Sssst’. Ik dacht eerst nog dat er ­iemand lag te slapen. Maar ze zei: ‘Het is 4 mei’. Toen begreep ik wat ze bedoelde. Samen met haar was ik twee minuten stil.

“Vandaag denk ik aan mijn vrienden. Het is voor mij nog steeds onbegrijpelijk dat zoveel van hen er niet meer zijn. Ik studeerde tandheelkunde aan de universiteit van Aleppo. ­Omdat ik net was begonnen met mijn studie, hoefde ik niet direct het leger in. Maar veel van mijn vrienden hadden geen recht op ­uitstel. Zij gingen dood bij bombardementen of door sluipschutters.

“Op een dag was er ook een ­raketaanval op de universiteit. Er vielen 88 doden. Ook veel van mijn vrienden overleden toen.”

Wat betekent Bevrijdingsdag voor jou?

“Vrijheid is voor mij dat je midden in de nacht veilig op straat kunt lopen. Vroeger kon dat in Aleppo. Dan wandelde ik met de hele familie na een feest naar huis. Toen de oorlog uitbrak, kon dat zelfs om vier uur ’s middags niet meer.

“Soms moet ik een beetje lachen als mensen praten over hoe onveilig Amsterdam is. ‘Niet vergeleken met Aleppo’, zeg ik dan.

“De mensen hier kennen de ­oorlog uit de verhalen van hun opa’s. Als die opa’s en oma’s er niet meer zijn, kan ik jonge mensen misschien vertellen hoe het is om een oorlog mee te maken.

“In elke oorlog vallen onschuldige slachtoffers. Je hebt er niet voor gekozen, maar je moet ermee leven. Ik weet wat het betekent om niet vrij te zijn. Voor vrijheid heb je veiligheid nodig.”

Nada Golic

Nada Golic (59) vluchtte 26 jaar geleden van Bosnië naar Nederland. Ze werkte lange tijd als ICT’er bij een groot bedrijf en schreef het boek ‘Hoop doet leven’ over haar oorlogservaringen.

Wat betekent Dodenherdenking voor jou?

“Ik kijk ieder jaar met Dodenherdenking naar de televisie. Dan denk ik aan hoe 27 jaar geleden de oorlog in Bosnië is begonnen. Ik weet dat de Tweede Wereldoorlog het grootste trauma is en we moeten dat trauma zeker herdenken. Maar bij mij is er ook nog een andere oorlog in mijn gedachten, die in Bosnië.

“Toen ik nog jong was, dacht ik: o ja, mijn ouders hebben een oorlog meegemaakt, de Tweede Wereldoorlog. Dat zal ik gelukkig nooit van mijn leven meemaken.

“Maar ongeveer dertig jaar later was ook ik onderdeel van een generatie die een oorlog meemaakte. En niet alleen ik, ook mijn zoon, die nog maar 11 jaar was toen we uit Bosnië vluchtten. Ik heb lang gewacht om het land te verlaten, maar na anderhalf jaar oorlog zag ik ook in dat het niet beter ging worden. Het werd elke dag slechter. Zonder eten, zonder elektriciteit, elke dag bombardementen. Echt vreselijk. Op een gegeven moment heb je daar genoeg van en wil je gewoon weer een normaal leven. Gewoon weer een normaal mens zijn.”

Wat betekent Bevrijdingsdag voor jou?

“Ik heb gemerkt dat mensen denken dat vrijheid vanzelfsprekend is. Mens-zijn in vrijheid is echt heerlijk. Ik weet dat de jongste generatie zich dat niet altijd realiseert. Mijn jongste zoon staat er ook niet altijd bij stil. Hij is hier geboren en getogen. Maar mensen die ooit een oorlog of een groot conflict hebben meegemaakt, weten precies wat vrijheid betekent. Vrijheid ís niet vanzelfsprekend. Het is juist heel kwetsbaar. Tussen vrijheid en oorlog bestaat in feite maar een dunne lijn. Vrijheid maak je met elkaar en het is goed daar af en toe bij stil te staan.”

Lees ook: 

‘Onenigheid over oorlogsdoden herdenken is al zo oud als de oorlog zelf’

Een in juni geplande wandeling voor vluchtelingen vanuit Westerbork werd deze week afgelast nadat er bedreigingen waren geuit. Telkens weer botsen de opvattingen als het gaat over de vraag hoe om te gaan met het oorlogsverleden. Twee experts over de discussie rond het herdenken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden