Utrechts Barok Consort stoft wederom met succes de muziekgeschiedenis af

UTRECHT - De anekdote om 'Cleopatra' is wijd en zijd bekend; de muziek van die opera niet. Het gaat om een werk van Johann Mattheson uit 1704. Het Utrechts Barok Consort keek verder dan de anekdote en ontdekte een prachtige opera, die vrijdagavond in de Geertekerk onder leiding van Jos van Veldhoven een heerlijke uitvoering beleefde.

Eerst de anekdote maar. Tijdens de première in Hamburg leidde Hündel vanachter het klavecimbel de voorstelling. Mattheson, een goede tenor, zong de rol van Antonius. Deze pleegt middenin de derde akte zelfmoord. Na deze theatrale daad te hebben verricht, rende Mattheson naar de orkestbak om de voorstelling verder te leiden, maar Hündel weigerde zijn plaats af te staan. Een duel volgde!

Gered

Een knoop, of de partituur van 'Cleopatra' (de versies lopen hier uiteen) zorgde ervoor dat Matthesons degen zich niet in Hündels lichaam kon boren. Hündel bleef gespaard en kon aldus zijn veertig opera's componeren.

In 1704 was het in het Hamburgse Theater am Günsemarkt een levendige en artistieke bedoening. Naast de vriendjes Hündel en Mattheson waren daar ook Reinhard Keiser, Johann Sigismund Kusser en Georg Philipp Telemann werkzaam. De Hamburgse operastijl is een aparte. Veel Franse invloeden, vaak hele hoge sopraanpartijen en weinig Italiaanse virtuositeit.

Welluidend

Matthesons 'Cleopatra' voldoet aan al die kenmerken. Het is een welluidend werk waarin Mattheson in de rij aria's voor veel variëteit en afwisseling zorgde. Opvallend is de hoeveelheid ensembles, van duetten tot kwartetten.

Het libretto van Friedrich Christian Feustking heeft als basis het tragische Antonius en Cleopatra-verhaal. Een nevenplot ontwikkelt zich met hun kinderen Candace en Ptolomaeus, die beiden verliefd worden op iemand uit het Romeinse kamp, respectievelijk Juba en Mandane. Dat zorgt voor veel liefdesperikelen.

Keizer Augustus wil Antonius bovendien uit de weg ruimen en Cleopatra voor zich zelf hebben. List en bedrog te over. Antonius en Cleopatra laten erbij het leven. In het origineel eindigt de opera met Augustus die de liefde van Candace/Juba en Ptolomaeus/Mandane zijn zegen geeft. Het cliché happy end van de barokopera.

Hündels slot

Van Veldhoven had er echter voor gekozen om de opera te laten eindigen met Cleopatra's zelfmoord, wat een muzikaal zeer opvallende en sterke scène is. Na haar dood volgde een slotkoor, waarvan de muziek noot voor noot dezelfde was als het slotkoor uit Hündels 'Tamerlano' van twintig jaar later. Wellicht gebruikte Van Veldhoven een latere versie van Matthesons opera, of had hij zelf deze constructie bedacht. De programmatoelichting repte er met geen woord over, maar muzikaal werkte het heel goed. Dat koorstuk is zo'n beetje het enige dat Hündel in een mineur toonsoort schreef; na de tragische dood van Cleopatra paste het goed.

De uitvoering had veel sfeer, zelfs zonder duel. Matthesons vindingrijkheid en gevoel voor melodie werd mooi uitgespeeld. De uitgebreide zangerscast was een mix van bekend en onbekend. Nico van der Meel was geweldig op dreef als Antonius, Robert Stafford (die inviel voor Harry van der Kamp) prachtig als Augustus. Renate Arends maakte beslist indruk als Cleopatra, maar bij de sopranen ging de erepalm naar Julia Neumann als Candace. Zeer opvallend was tenor Harold Quaaden als Dercetaeus. Over de gehele linie werd uitstekend gezongen en gespeeld. De drie uren vlogen om.

Het Utrechts Barok Consort groef al eerder vergeten barokopera's uit. Een tijdje terug nog 'Il trionfo di Camilla' van Giovanni Bononcini (veel minder van kwaliteit dan 'Cleopatra' overigens). Volgend seizoen staat 'Griselda' van broer Antonio Maria Bononcini op het programma. Zo komen komen anekdotes en louter namen uit muziekgeschiedenisboekjes weer tot leven. Een mooie en lonende bezigheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden