Reportage

Utrecht neemt afscheid van Kytopia in het oude Tivoli: bye bye muzikale vrijstaat

Ben Spaander (Cosmic Force)Beeld Werry Crone

Utrechtse muzikanten nemen dit weekend afscheid van hun broedplaats Kytopia in het oude Tivoli. Ze zetten hun project tijdelijk voort in Den Dolder maar de bedenkers, zoon en vader Benders, willen zo snel mogelijk terug naar Utrecht.

“Het is een beetje een chaos”, zegt muzikant Frank Wienk, ook wel bekend als Binkbeats. Hij toont zijn muziekstudio, gevestigd in de garderobe van de voormalige concertzaal Tivoli in Utrecht.“Maar goed, we moeten toch weg. Opruimen heeft geen zin meer.”

De ruimte is tot de nok gevuld met instrumenten of wat daarvoor door kan gaan: van bamboe en blikjes tot remschijven en autoveren. Daarmee verrijkt Wienk zijn geheel eigen sound, een elektronische geluidsmuur van percussie, synthesizers en xylofoons. 

Als slagwerker en percussionist was Wienk vanaf de start betrokken bij Kytopia, de muzikale broedplaats in het oude Tivoli aan de Oudegracht. Die kwam voort uit The Kyteman Orchestra van orkestleider Colin Benders. Ruim tachtig muzikanten schreven hier nieuwe nummers en bereidden optredens voor. Een vrijstaat zonder winstoogmerk waar muziek maken centraal staat, van analoge jazz tot drum ’n bass. Precies zoals de bedenkers Colin en zijn vader Erik Benders voor ogen stond.

Frank Wienk aka Binkbeats.Beeld Werry Crone

Maar op 31 maart gaat Kytopia dicht. Na vijf jaar loopt het huurcontract met de gemeente af, de oude muziektempel is verkocht aan een vastgoedbedrijf. Waar nu nog keyboards, drumstellen, opnameapparatuur en een verdwaald poolbiljart staan, komen straks een hotel, restaurant, koffiebrander, bierbrouwer en bakker.

Het was lange tijd spannend of de muzikanten ergens anders onderdak zouden krijgen, maar begin deze week werd bekend dat Kytopia tijdelijk welkom is in de bossen van Den Dolder, op het terrein van ggz-instelling Altrecht. Een hele opluchting voor zakelijk leider Erik Benders: het ‘absolute horrorscenario’ van tachtig dakloze muzikanten is voorkomen. 

Op veel plaatsen in Kytopia staan beeltenissen van Kyteman, Colin Benders dus.Beeld Werry Crone

Schreeuwend tekort

Maar het probleem is niet weg. “Er is een schreeuwend tekort aan werkplekken voor muzikanten in Utrecht”, zegt de 32-jarige Colin, voorheen bekend als Kyteman. “Er studeren hele generaties kunstenaars af aan het conservatorium en de HKU die de stad zullen verlaten omdat er geen plek voor ze is. Geen toekomst.”

Daarom hoopt Kytopia snel terug te keren naar de stad, op een permanente plek. Een broedplaats creëert een rijke voedingsbodem voor de Utrechtse muziek, zegt Erik Benders. “De oorspronkelijke gedachte was: zet een groep muzikanten bij elkaar, dan steken ze elkaar aan, infecteren ze elkaar. En dat werkt als een malle.” In de woorden van zijn zoon: “Zonder broedplaats mist er een paar kilometer treinrails tussen het vertrekpunt en de eindbestemming van muzikanten. Daardoor ontspoort de trein van de muziek.”

Dj Arjen de Vreede dj van o.a. Urban Dance Squad.Beeld Werry Crone

In het labyrint van het oude poppodium moeten komende week heel wat dozen worden ingepakt, muziekstudio’s ontmanteld. Elke ruimte werd muzikaal uitgenut: het rokershok, de kleedkamers, het drankhok, de zolder. Ook de grote zaal, met het balkon en de jugendstil lampen, diende als opnamestudio en oefenruimte.

Hier ontpopte slagwerker Frank Wienk zich tot producer. Toch valt hij niet te betrappen op weemoed. Tivoli was tijdelijk, dat wist hij: “Misschien komt dat later nog. Het is net als bij een begrafenis: pas later verwerk je het verdriet. Ik moet zeggen: ik kijk nieuwsgierig naar de toekomst. Maar inderdaad, dankzij deze locatie kon iedereen groeien. Het is fijn dat je met meerdere mensen bij elkaar bent, je kunt bij elkaar naar binnenlopen: wil je eens luisteren? Ik zit vast. En dan krijg je feedback. Dat werkt goed.”

Al die jaren bleef het voormalige Tivoli grotendeels gesloten voor publiek. “Veel mensen hebben misschien niet echt meegekregen wat er voor waanzinnige dingen binnen deze muren gebeurden”, geeft Colin Benders toe. “Maar ze hebben ons wel kunnen zien op de podia en festivals.” Ook voor bands als Kensington en Bewilder was Kytopia het thuishonk.

Beeld Werry Crone

Slecht imago

Zelf schoof Colin zijn trompet en zijn rol als orkestleider opzij. Hij bouwde een enorme modulaire synthesizer, die hij liefdevol Sonja noemt, waarmee hij de elektrische techno beproeft en menig festival aandoet.

Ondertussen stortte hij zich met zijn vader op de zoektocht naar een nieuw pand. Zelfs een tussenoplossing vinden bleek, in de woorden van Erik Benders, ‘retemoeilijk’. Het probleem is de hoge prijs van vastgoed, naast het slechte imago van de muzikant.

Benders: “Alleen in de woningbouw zijn goede rendementen te behalen. Wij zijn helaas geen interessante partij voor vastgoedontwikkelaars. Een muziekstudio bouwen – laat staan 25 aparte studio’s – dat kost zo veel geld.”

Al verlaten ze nu de stad, toch speelde de gemeente Utrecht een ‘heldenrol’, vindt Erik. “We hadden dagelijks contact met een leger ambtenaren over mogelijke locaties.” De nieuwe bestemming is aangeboden via leegstandsbeheerder HOD. 

Beeld Werry Crone

Intussen gaat de muziek gewoon door en is hij dag en nacht met Kytopia bezig als zakelijk leider, hoewel hij zichzelf liever klimatoloog noemt. “Ik zorg ervoor dat Kytopia een goed muziekklimaat heeft. Muzikanten moeten zich lekker voelen, muziek maken. Alle andere shit regel ik.” 

Erik oogt vermoeid. “Het is permanent een gekkenhuis. Ik ben de hele tijd aan het bellen. Ja, af en toe denk ik: dit wordt wel veel…”

Zaterdagavond is het daverende afscheidsfeest: Byetopia. De muzikanten kunnen zeker een jaar in Den Dolder verblijven. Maar de blik van vader en zoon Benders blijft ondertussen op Utrecht gericht. “We willen een permanente plek in de stad, maar Utrecht is zo ontzettend achterlijk vol”, zegt Colin. “Maar goed, zo makkelijk geven we niet op, hoor.”

Lees ook:

Interview: Kyteman is geen moderne hippie

Kyteman bestormt deze zomer de podia zonder trompet, maar met modulaire synthesizer. ‘Dit is een muzikale vrijplaats waar heel hard wordt gewerkt.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden