Utopia

Dit bericht bereikt u vanuit de stad van de gestapelde utopieën, waar de verschrikkingen van een duizendjarig rijk werden opgevolgd door die van een arbeidersparadijs, maar waar nu ook, in de schaduw van de zegevierende kapitalistische architectuur, nieuwe utopietjes ontkiemen waarvan niet altijd duidelijk is of ze aandoenlijk, belachelijk of inspirerend zijn.

Dochter M. had 'een lijssie' gemaakt en aan de hand daarvan gingen we met z'n tweeën Berlijn door, te beginnen bij de East Side Gallery. Een groot deel van dit restant van de Muur was 'ingericht' als expositie voor foto's van Syrische oorlogsslachtoffers - allen verminkt. Daartussen beelden van verwoeste Syrische steden. Het was onmogelijk niet te denken aan het Berlijn of Warschau van 1945. Alle ruïnes zijn gelijk, al zijn sommige ruïnes gelijker dan andere.

Pal achter de Muur-resten hing een kolossaal doek dat een nieuw onroerend-goed-project aanprees, en omdat ik net had zitten lezen in 'Koning van utopia', het jongste boek van Hans Achterhuis, zag ik in alles utopische manifestaties. In de Muur die de communistische heilstaat overeind moest houden, in het Syrische geweld dat islamitische eindtijd-visioenen tot leven roept, in het real estate dat de mythe van de vrije markt uitdrukt in prijzen per vierkante meter. Even verderop voegde de utopie van het Derde Rijk zich daar nog bij, in een hommage aan de kunstenaar Hans Meissel (1888-1969), die zowel onder de nazi's als onder de communisten een expositieverbod kreeg opgelegd.

Meissels lot illustreert dat elke utopie het in zich heeft te veranderen in een dwingende droom waar iedereen zich aan dient over te geven, op straffe van uitsluiting, gevangenschap of erger.

Niet voor niets heerst in de Duitse politiek het adagium 'Keine Experimente'. Maar zonder dromen dreigt verstarring en cynisme, en daarom is Hans Achterhuis na de nodige teleurstellingen toch weer op zoek gegaan naar de kracht van de utopie, ditmaal niet in de vorm van het grote verhaal dat de hele wereld in één klap moet veranderen, maar als voorbeeld van kleine stappen die laten zien hoe dingen anders kunnen. In zijn boek wijst hij onder meer op Tempelhof, het gesloten vliegveld midden in Berlijn (355 hectare groot), dat in handen van de burgers is gegeven en daarmee iets vertegenwoordigt van wat vroeger in Nederland de 'meent' heette - een gemeenschappelijke ruimte tussen privé-eigendom en markt of overheid in.

Wij waren er zaterdag en het was er geweldig, niet in de laatste plaats dankzij de zon en het Weizen-bier. De alternatieve volkstuintjes lagen er schattig bij, al spraken de bordjes bij het wrakke timmerwerk nogal intimiderend over 'kritische Dialog', 'offene Feldstruktur' en 'selbstorganisierte Kreativität'. Voor je het weet ontstaat er toch weer een groot verhaal, waar de werkelijkheid zich koste wat kost naar dient te voegen. Maar kom op, laten we de dromen niet bij voorbaat afschieten, wellicht wijzen ze in hun knulligheid toch precies de goede richting.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden