Ursul de Geer

Ursul de Geer (Zeist, 1946) is programmamaker. Hij speelde toneel bij de Nieuwe Komedie, was regisseur en werd vervolgens door Rik Felderhof bij de NCRV binnengebracht als een veelbelovende talkshow-host. Hij stapte over naar RTL waar hij, onder andere, tekende voor het programma 't Is hier fantastisch. Onlangs maakte hij bekend te stoppen met de serie. De Geer denkt nu na over nieuwe programma's en een mogelijke terugkeer naar zijn oude liefde: het toneel.

1. Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben

,,Heimwee, natuurlijk is het heimwee. Naar de tijd waarin alles overzichtelijk, vanzelfsprekend en zorgeloos was, naar de dominee die zijn armen uitstrekte en ons de zegen gaf. Laatst was ik in een prachtige kerk in Zeeland en daar voelde ik het weer: ik werd opgenomen, was weer deel van het geheel. Die momenten hebben nu in mijn leven iets troostends. Ik ben op zoek naar een antwoord op de vragen die mij bezighouden, maar ook naar iets wat ik in mijn jeugd ben kwijtgeraakt. Ik heb, ondanks de twijfels die ik toen al had, belijdenis gedaan in de hervormde kerk en ben - in die roerige jaren zestig - afgedwaald en uiteindelijk bij het marxisme terechtgekomen. Later zag ik in dat Marx een vervanger was; dat ik stuivertje had gewisseld. De ideologie hing net zo om mij heen als het geloof van mijn jeugd en de groep waarin ik mij bevond, benauwde mij op den duur net zo erg als het milieu dat ik had willen ontvluchten. Maar ik was te ver van huis geraakt om nog terug te kunnen en had bovendien te veel zaken doorgeprikt: God was geen man met een baard, God zat in ons zelf. Het mooie is dat ik ook overeenkomsten heb ontdekt. Als Marx in zijn Parijse manuscripten schrijft dat de mensheid tegenover de natuur is gezet en dat wij uiteindelijk weer ingebed moeten raken in die natuur, spreekt hij een christelijke gedachte uit. Marx, die nooit helemaal is losgeraakt van zijn joodse achtergrond, heeft het hier in feite over de terugkeer naar het paradijs. Je kunt zijn tekst zo naast verzen uit Jesaja leggen.'' ,,Wat mij nog altijd intrigeert is christenen of boeddhisten te zien die in alle rust de wereld, het verdriet, de pijn - zelfs de dood - aankunnen omdat zij geloven. Ik worstel daar nog steeds mee: de vanzelfsprekendheid die ik had als kind is weg, maar de gemoedsrust die daarvoor in de plaats zou moeten komen is er ook nog niet helemaal. Al heeft de geboorte van mijn twee dochters mij wel een stapje dichterbij gebracht. Ik bescherm hen en zij verwachten niet anders. Misschien is dát het wel. Misschien zijn volwassenen voortdurend op zoek naar die bescherming.''

2. Gij zult u geen gesneden beeld maken van wat boven in de hemel is, noch van wat beneden op aarde is, noch van wat in de wateren onder de aarde is

,,Che Guevara was zo'n beetje het huilende zigeunerjongetje van de linkse beweging. Hij hing bij mij boven de schoorsteenmantel, zoals een crucifix boven een roomse deurpost hangt. Het hoort bij de jeugd om idolen te hebben; om te dwepen met rebellen. Jongeren moeten schreeuwen, ouderen niet. Eerst moet je vechten en roepen wat er allemaal niet deugt. Daarna kom je pas tot de ontdekking dat het leven precies verloopt zoals je ouders voorspelden. Mijn vader heeft op alle fronten gelijk gehad. Maar ik moest het eerst doormaken en zelf ervaren. De werkelijke portee van al die gebeurtenissen - verdriet in de liefde, geboorte van kinderen, het compromis in het huwelijk, de dood van je ouders - waar ik vroeger nog zo wijsneuzerig over deed, heb ik nu pas begrepen.''

3. Gij zult de naam van de here, uw God, niet ijdel gebruiken

,,Vloeken zat, zeker gezien mijn opvoeding, niet in mijn dagelijkse vocabulaire, maar het is er toch ingeslopen. Ik heb een tijd behoorlijk gevloekt. Vooral bij een partijtje golf kon ik tekeer gaan. Als ik een fout had gemaakt, kon ik een stok wel in tweeën breken. Ik kon een boom villen van woede. Tegenwoordig zet ik hoogstens mijn stok nèt iets te hard terug in de tas. Ik kan mij beter beheersen. Er is een laagje vernis over gegaan. Fatsoen heet zoiets. Ik vind mensen die elke opwelling van kwaadheid tot het uiterste laten gaan niet te harden, maar de andere kant van het verhaal is natuurlijk dat ik mijn gevoelens nu soms iets te lang opkrop. Dat is sowieso mijn makke: ik kan te lang in dingen blijven hangen. Ik ben te lang bij de Nieuwe Komedie gebleven, heb voor een bepaald gezelschap een regie te veel gedaan. Ik had waarschijnlijk ook iets eerder bij RTL weg moeten gaan. Ik bedenk op zo'n moment dat het beter is om te blijven en dat ik niet wil opgeven, maar daar heeft het natuurlijk niets mee te maken. Het is waarschijnlijk een ander deel van mijn opvoeding: als mensen een beroep op je doen, wijs je ze niet zo maar af. Soms krijg ik er iets voor terug - voor wat, hoort wat - maar vaak genoeg heb ik te laat bedacht dat het beter was geweest als ik er eerder was uitgestapt.''

4. Gedenk de sabbatdag dat gij die heiligt; zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen maar de zevende dag is de sabbat van de here, uw God, dan zult gij geen werk doen

,,Ik zou op zondag wel wat vaker naar de kerk willen gaan met de kinderen, maar mijn vrouw is zonder God of gebod opgevoed en die ziet daar helemaal niets in. Ik kan niemand dwingen om mee te gaan, maar ik wil hen wel kennis laten maken met het gevoel dat ik heb meegekregen: stil te zijn in een gemeenschap, je opgenomen te weten, te ervaren dat er meer is dan je denkt. Kinderen voelen zo goed de mystiek aan. Ze weten dat er iets aan de hand is in zo'n kerk, dat er iets bijzonders gebeurt. Die fascinatie voor het spirituele heeft mij nooit losgelaten. Ik kijk op zondag ook wel eens naar The Hour of Power van doctor Robert H. Schuller. Als programmamaker kijk ik mijn ogen uit. Het is zo Amerikaans, zo commercieel, maar zo razend knap gemaakt. Ik noem het altijd de Doctor Feelgood Show. Dan zie ik topsporters en topartiesten, die op een of andere manier tot het geloof zijn gekomen, zo blij zijn dat ik bijna jaloers op hen word. Als Schuler het podium opkomt zegt hij: 'This is the day that God has made, let's rejoice, God loves you and so do I'. In eerste instantie denk je: hoe ijdel kan iemand zijn? Maar als je ziet dat al die mensen in de zaal elkaar de hand geven en hetzelfde wensen, dan heeft het toch iets moois. Doctor Schuller weet blijkbaar iets in mensen te beroeren - een goed gevoel, een uitzicht - en daar is niet zoveel mis mee. Je kunt ook Prozac slikken, maar dan vind ik dit toch een mooier alternatief.''

5. Eer uw vader en uw moeder

,,Mijn moeder is twee maanden geleden overleden. En dan vragen ze je: 'Hoe oud is ze geworden?' Negentig. 'O, dat is toch een mooie leeftijd.' Ja, prachtig. 'En was ze nog goed bij?' Ja, heel goed, tot het einde toe - Maar als je wilt weten wat er werkelijk met je gebeurt als je moeder sterft, dan zul je het zelf moeten meemaken. Ik heb er vrede mee, maar ik ben nog zo vreselijk verdrietig. Er is niemand meer die tegen mij zegt: 'Lieve jongen, zou je niet eens -'; niemand die mij nog kind noemt. Eenzaamheid? Nee. En ook geen verlatenheid. Er is iets in mij veranderd. Een bepaalde vanzelfsprekendheid, een rust die er - steeds verder op de achtergrond, maar toch- altijd was, is er nu niet meer. Het is alsof ik voor een deel een ander land ben binnengestapt. Als mijn vader ook sterft, ben ik die grens definitief over. Het zal toch anders zijn als hij doodgaat. Ze zeggen wel eens dat zonen een leven lang bezig zijn zichzelf tegenover hun vaders te bewijzen. In die zin kan het ook een vreemd soort bevrijding zijn, omdat ik dan helemaal op mezelf kom te staan. Maar die moederliefde, dat is toch iets anders. Die is onbaatzuchtiger. Ik weet zeker dat zij volledig en onvoorwaardelijk van mij hield. Zo'n liefde bestaat alleen tussen een moeder en haar kind. En dat juist die vrouw er nu niet meer is - ja, daar kan ik om huilen. Ik kan mij troosten met de gedachte dat wij op een mooie, intensieve manier afscheid van elkaar hebben kunnen nemen. We hebben zoveel met elkaar kunnen bespreken; over het leven dat achter de rug was en over de tijd die zou komen als ze was overleden. Ik vond het heel ontroerend. Ik waakte bij haar, deed haar een nieuw nachthemd aan en kamde haar haren. Maar het mooist vind ik toch de herinnering aan het moment waarop een zuster de lakens verschoonde en ik haar in mijn armen hield, precies zoals zij vijfenvijftig jaar geleden bij mij had gedaan. Dat is, naast de geboorte van mijn kinderen, de meest indrukwekkende ervaring in mijn leven geweest. Mijn moeder is in alle rust gestorven. Ze is samen met mijn vader tot het randje gelopen en daar hebben ze elkaar, op het allerlaatste moment, los gelaten in de rotsvaste overtuiging dat ze elkaar in de hemel weer terug zullen zien.''

6. Gij zult niet doden

,,Ik zat een keer in een eerste klasse coupé van de trein naar Maastricht, toen er zo'n bende F-siders - waarschijnlijk op weg naar PSV - binnenkwam en de boel begon te verbouwen. Ik heb nog geprobeerd er iets van te zeggen - en, uit een soort angst, gevraagd of ze wel een kaartje hadden - maar het interesseerde hen allemaal niets. Het was een alles vernietigende stroom, zo bedreigend, dat mijn woede zich omzette in angst en ik alleen nog maar kon denken: het is maar goed dat er in Nederland niet zo maar wapenvergunningen worden afgegeven want als ik een pistool bij mij had gehad dan zou ik... nou, ik weet niet of ik echt geschoten zou hebben, maar dan had ik mij toch op z'n minst tegen het geweld kunnen verdedigen.''

7. Gij zult niet echtbreken

,,Mijn moeder zei altijd: 'Jongen, het huwelijk is net zoiets als de godsdienst: je moet blijven oefenen anders gaat het niet.' Want natuurlijk: na een aantal jaren treedt er slijtage op. Dat er één ware liefde zou zijn, is gelul. Er zijn duizend mannen voor één vrouw en duizend vrouwen voor één man. Daarom moet je zo je best doen voor een huwelijk. Vroeger ging dat in een zeker opzicht makkelijker. De schaamte die een scheiding teweegbracht deed veel meer pijn dan het eindeloos compromissen sluiten en het uiteindelijk tòch maar bij elkaar blijven. Nu is het volledig geaccepteerd dat één op de drie huwelijken kapot gaat. Dat heeft voor een deel te maken met de hedonistische gedachten die nu rondwaren in ieders hoofd: elke lust moet bevredigd worden en wel onmiddellijk. In zo'n geval wordt het wel erg moeilijk om je aan zo'n rare belofte te houden. Dat huwelijk krijgt een andere dimensie als er kinderen in het spel zijn. Er heeft eens iemand gezegd dat mensen die kinderen nemen een contract moeten tekenen waarin staat dat ze minstens vijftien jaar bij elkaar zullen blijven. Daar ben ik het wel mee eens. Maar wat nu als het leven thuis ondraaglijk wordt? Daar hebben die kinderen óók last van. Als je niet meer in staat bent om - onder die omstandigheden - van je kinderen goede mensen te maken, kies je in feite ook voor hen door dan maar uit elkaar te gaan.''

8. Gij zult niet stelen

,,Het is maar goed dat het eigendom via de wet wordt beschermd, want anders zou het een enorme rotzooi worden. De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat een goed georganiseerde bankroof mij wel weet te fascineren, maar het wordt een heel ander verhaal als je zelf wordt bestolen. Er is bij mij, in mijn huis op de Nieuwe Herengracht, drie keer ingebroken. Bij één van die keren is het laatje uit het bureau dat van mijn overgrootmoeder is geweest - en waarvan het sleuteltje zoek was - opengebroken. Ik had tijdens de verhuizing gehoord dat er iets in zat en verheugde mij op de dag waarop ik het geheim zou gaan onthullen. Je kunt je niet voorstellen hoe boos ik was. Het is zo onterend als ze je huis binnendringen. Bij mijn ouders hebben ze ooit, bij een inbraak, nog in de wasmand gescheten. Ik denk dat de scheiding tussen goed en kwaad bij dit soort mensen zoek is. Het geweten werkt niet meer. En je kunt niet meer aankomen met 'ja maar, zijn ouders zijn gescheiden' of 'zijn vader dronk altijd'. Ik ken genoeg mensen die óók zo'n beroerde jeugd hebben gehad en tòch niet stelen. Het is een keuze die je maakt.''

9. Gij zult geen valse getuigenis spreken tegen uw naaste

,,Praten over andere mensen is het leukste wat er is en dat noemen wij roddelen. Ik mag het graag doen. Onschuldig tijdverdrijf. Het wordt pas kwalijk als je daar een ander schade mee berokkent. In één van die bladen heeft ooit eens gestaan: 'Terwijl zijn vriendin zwanger thuiszit, flirt Ursul met jonge meisjes'. Dat was een aperte leugen die mijn vrouw en mij veel verdriet heeft gedaan. Gelukkig ben ik over het algemeen geen object voor de roddelpers, maar dat betekent nog niet dat er nooit kwaad over mij wordt gesproken. Iemand heeft wel eens gezegd dat ik een chique televisiemaker èn een vriend van het volk was. Dat klopt als een bus. Maar het is ook precies die combinatie die sommige mensen zo irriteert. Ze ruiken dat ik uit een ander nest kom. Ik praat anders, ik beweeg mij anders - ze kunnen mij niet plaatsen. Ik heb op de campings of in de fabrieken waar ik kom nooit last en ook de kring waar ik vandaan kom, heeft geen moeite met mij. Het is de groep die er tussenin zit - de omhoog gevallen burgerman, de drogist die denkt dat hij apotheker is - die er niet mee uit de voeten kan. Kinnesinne? Ja, ik heb er zelf nooit zoveel last van, maar zoiets zou het heel goed kunnen zijn.''

10. Gij zult niet begeren uws naasten huis; gij zult niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn dienstknecht, noch zijn dienstmaagd, noch zijn rund, noch zijn ezel, noch iets dat van uw naaste is

,,Ik vind dat je iets wat in redelijke harmonie naast je woont niet voor het bevredigen van je eigen begeerte in de war moet gaan schoppen. Ik heb vroeger wel veel verhoudingen met getrouwde vrouwen gehad, maar dat zijn nooit echte bedreigingen voor die huwelijken geweest omdat ik voor zo'n vriendin iets in haar leven wist aan te vullen en zij iets in mijn vrijgezellenbestaan. Een side-kick, ja, zo mag je dat wel noemen.''
,,Zeker, ik kan nog altijd behoorlijk begerig zijn naar mijns naasten vrouw. Volgens mij mag je alles begeren, zo lang je er maar niet achteraan gaat rennen. En ik zal het je eerlijk zeggen: dat kan ik ook niet. Ik kan heel jaloers zijn op mensen die hun leven zo hebben ingedeeld dat ze alleen maar doen wat ze leuk vinden. Daar ben ik misschien wel te calvinistisch voor, ik weet het niet. Wat ik dan belangrijk vind? Ik wil ergens zijn waar het mooi is. In mijn tuin staan de meeste rozen en in mijn werkkamer heb ik mij omringd met dingen waar ik lang naar kan kijken; die een geschiedenis hebben. Ik heb niet zo veel nodig. Boeken, muziek, een beetje harmonie. Het is nogal heftig geweest de laatste tijd. De dood van mijn moeder, weg bij RTL - het is te veel en ik voel mij onzeker. Laatst had ik het er met een vriend over. Hij zei: 'Je gaat een nieuwe bladzijde omslaan, gefeliciteerd.' Zo had ik het nog niet bekeken. Misschien heeft hij gelijk. Wat is er mooier en spannender dan een nieuwe fase ingaan? Laat de tijd er maar overheen gaan. Ik heb eens ergens gelezen dat de tijd als een vurige zee de boosheid uit de herinnering haalt. Ik denk dat het zo is. Mijn moeder vertelde op haar sterfbed dat ze aan haar ouders - over wie zij tijdens haar leven zelden en niet zo mooi sprak - veel te danken had. Ze had ingezien dat haar vader en moeder ook niet anders hadden gekund; dat zij toch hun best hadden gedaan. Ik kan mij nog verbazen over haar mildheid, haar rust. Als ik denk aan de bladzijde die ik nu omsla, denk ik ook aan het boek dat al voor driekwart uit is: de ontknoping dient zich aan, het wordt zo langzamerhand wel tijd dat ik ook een beetje zielenrust vind in mijn leven.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden