Uren staan voor een icoon

In een wekelijkse serie besteedt Trouw in woord en beeld aandacht aan het hedendaagse christendom. Hoe staat de (christelijke) God van Nederland ervoor? Aflevering 13: orthodox Pasen in de Tichonparochie in Nijmegen.P>

'Kom vadertje, neem nog een wodka.'' Het is zondagavond zeven uur, kort na de paasvespers in de Russisch-orthodoxe parochie van de Heilige Tichon in Nijmegen. In het keukentje is het eten, drinken en vrolijk zijn. Wijn en wodka mogen weer nu de vasten voorbij is. ,,Christus is opgestaan!'', toost priester ('vader') Sergi Merks met zijn plastic bekertje. Na een slok: ,,Pfoe, dat zit erop.''

Terwijl de rest van Nederland zich opmaakte voor Koninginnenach vierden de ooster-orthodoxe kerken Goede Vrijdag. Door het hanteren van de Juliaanse kalender viel orthodox Pasen dit jaar op 1 mei. En Stille Zaterdag gelijk met Koninginnedag.

'Helemaal gaar' is Merks als hij voor de Goede Vrijdagviering de Byzantijnse kapel binnenkomt. Druk meivakantieverkeer maakte de reis van zijn woonplaats Heemstede naar Nijmegen niet eenvoudig.

De parochianen druppelen binnen. De vrouwen in lange rokken, het hoofd bedekt. Ieder koopt bij binnenkomst een kaars, loopt daarmee naar voren, slaat een kruis en steekt de kaars aan bij een icoon. De kapel hangt er vol mee. Niet als decoratieve portretjes, maar als afbeeldingen van heiligen in hun spirituele (niet: gewoon menselijke) wezen. Ze worden uit liefde en eerbied vereerd: gekust na een diepe buiging. Aanbeden worden de iconen niet; die eer komt alleen God toe.

,,Ik besef dat ik ben opgenomen in de gemeenschap van Christus als ik een icoon kus'', zegt Niki Muskens. ,,Maar het heeft een tijd geduurd voor ik dat zonder gêne durfde doen. Ik moest ernaar toegroeien.''

Behalve Oost-Europese immigranten en hun (Nederlandse) partners sluiten ook steeds meer autochtone Nederlanders zich aan bij de orthodoxe kerk. Niki Muskens (32) groeide op in een rooms-katholiek milieu. 'Koud en afstandelijk' vond ze de sfeer. In de kerk, waar een 'gezellige korte mis met leuke liedjes' nieuwe leden moest werven, voelde ze zich niet thuis. Sinds een jaar is ze bezig orthodox te worden.

,,Vrijheid geeft mij geen blijheid'', zegt Muskens. ,,Ik heb behoefte aan duidelijkheid en regels; de orthodoxe kerk biedt mij dat.'' Dat haar vriend Boris Rus en orthodox is, speelde een rol, geeft Muskens toe. ,,Maar ik doe geen concessie om zijn liefde te winnen. Met hem heb ik de orthodoxie juist cadeau gekregen.''

Ook priester Sergi Merks (58) was ooit katholiek. ,,Na acht jaar theologiestudie vroeg ik me bij veel zaken nog steeds af: waar halen ze het vandaan? Dan kreeg ik als antwoord: 'Dat is openbaring'. Ja, zo lust ik er nog wel eentje.''

De ommekeer voor Merks kwam na een bezoek aan de Russisch-orthodoxe kerk in Amsterdam en het lezen van Dostojewski. ,,Dat zijn niet zomaar spannende verhalen; ze bieden ook nog eens diepe theologische en filosofische inzichten. En ze lieten mij kennismaken met een vorm van christendom die ik niet kende, maar waarnaar ik altijd had verlangd: alles wordt geloofd vanuit het hart en alles wordt theologisch en spiritueel onderbouwd. Geen 'dat zegt de paus'. Als je een katholieke priester vraagt of hij in God gelooft, zegt hij: 'tja, moeilijk'. Ik zeg: Christós Woskrésje, Christus is opgestaan.''

Uiteindelijk hebben zo'n vijfentwintig parochianen zich op Goede Vrijdag in de Byzantijnse kapel verzameld. Staand beleven zij de ruim drie uur durende viering, inclusief processie met kaarsen en vader Sergi die de epitaaf (een icoon van Christus in het graf) op een doek boven zijn hoofd draagt: door de hoofdingang naar buiten, over de parkeerplaats, langs de fietsenstalling naar de kerktuin, via de achterdeur door de keuken weer naar binnen.

Geen slechte opkomst, vindt Gerard Damen (67). Zeker niet voor een eerste keer. Nauwelijks een jaar geleden was Damen een van de oprichters van de Nijmeegse parochie. De oosters-orthodoxe gemeenschap was er inmiddels groot genoeg om dichter bij huis te kerken dan Eindhoven, Rotterdam of Amsterdam.

,,Euthanasie is het ontnemen van de laatste waardigheid van een mens'', preekt vader Sergi op Goede Vrijdag. Uit het hoofd en in het Nederlands, terwijl de rest van de viering voornamelijk kerk-Slavisch wordt gesproken en gezongen.

Dat tongbrekende Slavisch is nog niet eenvoudig, bekent Niki Muskens, alt in het parochiekoor. ,,Ik oefen het thuis, maar vaak kan ik er niet veel van maken.''

,,Ik ben bekaf'', verzucht vader Sergi als hij zondagavond de kapel in orde maakt voor de paasvespers. Hij heeft de paasnacht gevierd in Rotterdam. Met de enige kerk in orthodoxe architectuur (met een gouden uivormige koepel) is Rotterdam het centrum van Russisch-orthodox Nederland. De opkomst in de paasnacht was massaal, meer dan vijfhonderd man, schat Sergi. ,,Bij elkaar gepropt in die kerk, dat is niks. Geef mij maar het kleinschalige van Nijmegen.'' Sergi was om acht uur 's ochtends thuis. Een paar uurtjes slapen en dan alweer vespers voorbereiden.

,,We zijn allemaal moe'', zegt de dirigente tegen het koor van de Tichonparochie. ,,Maar probeer alsjeblieft ontspannen te blijven zingen.'' Op Goede Vrijdag droegen de dames in het koor nog donkere voiles. Nu het Pasen is zijn ze wit, turkoois en lichtblauw. Om de iconen in de kapel liggen witte bloemen.

De eerste orthodoxe dienst die Niki Muskens meemaakte was Pasen vorig jaar. Meteen met haar neus in de boter: zes uur lang staan. Vriend Boris had het haar nog afgeraden. Haar tweede paasnacht, ook in Rotterdam, was volgens Muskens 'goddelijk'. ,,Van een toeschouwende buitenstaander ben ik in een jaar veranderd in een deelnemer. Ik heb het heel diep ervaren: Christós Woskrésje.''

Aan de keukentafel met gezegende kip en salade gaat een kaart rond: ieder schrijft zijn naam op om vader Sergi te bedanken voor zijn inspanningen voor de piepjonge parochie.

,,Vader Sergi laat ruimte open om te twijfelen aan het geloof'', zegt iemand. ,,Dat vind ik fantastisch.'' Gerard Damen: ,,Mensen komen van heinde en ver om naar Sergi te luisteren. Die man hééft iets.''

Deze serie is deel van de fototentoonstelling 'De God van Nederland', in het voorjaar van 2006 te zien in het vernieuwde Museum Catharijneconvent te Utrecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden