Uren in het water om stenen te keren

Sommige natuurliefhebbers ontwikkelen een passie voor één bepaald dier of plantje. Vandaag deel 7 van een zomerserie over enthousiaste specialisten: Arthur de Bruin, groot liefhebber van de rivierdonderpad.

Pfff, pffff, pffff. Niets dan twee billen, twee hielen en een oranje pijpje waaruit af en toe water komt, steken deze herfstachtige zomerdag boven het water uit van de uiterwaardplas bij Giesbeek, in de buurt van het Gelderse Rheden.

Het water is helder en toont 'de rest' van de billen, hielen en snorkel: een man die niets anders lijkt te doen dan elke steen die op de bodem ligt op te tillen en weer terug te leggen. Soms noteert hij iets op een plankje, een andere keer gaat hij met een camera aan de slag.

Het is een flinke klus want de bodem ligt bezaaid met keien en stenen. Af en toe zwemt hij vier, vijf meter maar meestal blijft de actieradius beperkt tot één vierkante meter. Terwijl boven water regenbuien en een stormachtige wind iedere weldenkende recreant doen tentzitten-en-lezen-met-een-trui-aan, blijft de man ruim twee uur achtereen ronddarren op enkele tientallen vierkante meters.

Uiteindelijk komt hij proestend omhoog en meldt met een bezorgd gezicht: 'Dat ziet er niet best uit. Acht nesten marmergrondels, twee nesten Pontische stroomgrondel maar vandaag niet één rivierdonderpad. De invasie gaat razendsnel. Vorig jaar vond je hier met dezelfde inspanning nog verschillende rivierdonderpadden. Ben benieuwd hoe dat afloopt! Spannend.'

Arthur de Bruin, 28 en in het dagelijks leven projectmedewerker vissen bij natuurorganisatie Ravon, is gegrepen door de vraag of en hoe de rivierdonderpad de concurrentie doorstaat van de exotische grondels zoals de marmergrondel en de Pontische stroomgrondel.

Op een flink aantal plekken in Nederland monitort hij daarom met grote regelmaat vaste watertrajecten in rivieren en beken. Hoewel hij niets tegen de exoten heeft - 'je houdt ze toch niet tegen' - is het hem om de rivierdonderpad te doen.

Gevraagd naar het waarom van de donderliefde, verschijnt er een glimlach die tot ver achter de oren lijkt te reiken. "Het is een ontzettend leuke vis. Overdag schuilt hij onder een steen om aan predatoren te ontkomen, 's nachts jaagt hij heel gewiekst op onder meer vlokreeftjes. Hij is ongelooflijk honkvast en kan zijn levenlang - dat kan wel vijf jaar zijn - onder één steen blijven.

"Maar het leukste is wel de broedzorg. De mannen maken in de paaitijd onder een steen een nestje, nodigen een vrouw uit en als zij dan een pakketje eitjes heeft gelegd, zorgt hij ervoor. Weken achtereen bewaaiert hij met zijn kieuwen de eitjes om deze van voldoende zuurstofrijk water te voorzien. Dat is toch schitterend!"

Ondertussen is hij een stukje langs de oever gelopen en blijkbaar bij het volgende traject aangeland. Water wint het van gesprek en hij duikt weer onder.

Drie kwartier later, opnieuw druipend maar nog immer monter, vertelt hij dat de rivierdonderpad sinds een paar jaar hevig beconcurreerd wordt door exotische grondels die via het enkele jaren geleden aangelegde Main-Donaukanaal Nederland binnen zwemmen.

"Die grondels willen ook stenen. Ook zij schuilen daar overdag graag onder en zijn dus wellicht concurrenten. Misschien jagen die exoten de inheemse rivierdonderpadden wel weg. Dat zou opmerkelijk zijn, want zo'n rivierdonderpad weet flink te imponeren door zich zo groot mogelijk te maken en de ruim bemeten bek open te zetten."

De Bruin is duidelijk een groot liefhebber van de rivierdonderpad want zijn lyrische beschrijving van het imponeergedrag van de 'donder' lijkt wat overdreven bij een visje dat maximaal 15 centimeter meet.

Hij vervolgt: "Maar het kan ook zijn dat de grondels de eieren of de larven van de rivierdonderpad eten of ze steeds verjagen in de tijd dat ze voor de jongen zorgen. Ik monitor nu een jaar of drie maar ben er nog steeds niet achter. Ik heb natuurlijk wel zo mijn vermoedens...."

Zomer of niet: het is kil op de winderige oever, maar De Bruin is niet te stuiten. Net voor hij het water induikt, bekent hij nogal eens een heel weekeinde achtereen op rivierdonderpadtocht te gaan. Even later resten er niets dan twee billen, twee hielen en een borrelend pijpje...

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden