Upside, Downside, Midlevel

Je kunt er zo een spannende tv-serie van maken. Maar het boek mist een overtuigende psychologie

ROB SCHOUTEN

De jongste hebbelijkheid van veel schrijvers: een nawoord of verantwoording bij hun roman. Jan en alleman bedanken en en passant een leeswijze voor hun product meegeven. Alsof een boek niet langer voor zichzelf spreekt, zoals in de tijd van Vestdijk, Hermans, Wolkers. In zijn verantwoording bij 'Slaap zacht Johnny Idaho' laat Auke Hulst (1975) nadrukkelijk weten dat zijn boek gesitueerd is in het hier en nu, zij het in een parallelle wereld. Het is dus geen sciencefiction, wat je makkelijk zou kunnen denken, want hoewel zijn wereld veel weg heeft van de onze, ziet ze er op cruciale punten anders uit. De maatschappij is verdeeld in drie klassen, Upside, Midlevel en Downside, mensen worden in deze controlestaat door allerlei 'Ogen' in de gaten gehouden en voortdurend in kaart gebracht, ze worden gediend door robotachtige wezens, Asimo's geheten, er is een Steve Jobsplein en een Alan Greenspanstraat. Laten we het verhaal maar als een futuristisch ogende parabel van onze wereld beschouwen.

Uit al die sociale klassen volgt Hulst telkens één personage. Hoofdpersoon Johnny Idaho hoort onmiskenbaar thuis in de onderste klasse. Niemand kent de achttienjarige met een obsessie voor Moby Dick, want hij wordt na een ramp met een ingestort gebouw dood gewaand. Na een tijdje in de woestijn te hebben gebivakkeerd, gaat hij op zoek naar de verantwoordelijken voor zijn ongeluk. Hatsu Hamada behoort tot de middenklasse, ze werkt in een laboratorium aan een soort eeuwigheidselixer: cellen die niet meer verslechteren of afbreken.

Dat is een geheim project van Upsider Willem Gerson, rijkgeworden Nederlander maar stervend aan kanker. Alle drie hebben ze met elkaar te maken, maar hoe precies ontdek je pas tegen het einde van het verhaal, want ook dat kenmerkt veel romans van tegenwoordig, ze zijn plot-driven, de lezer wordt in spanning gehouden en de criticus moet zijn mond houden om geen spoilers te begaan.

Intussen weerspiegelt Hulsts wereld vooral het technologisch universum, met Asimo's als een soort wegwerpbedienden, maar ook met weblenzen, die je in kunt doen om aangesloten te raken op het wereldwijde informatienetwerk. Economie en geld spelen een overheersende rol en brengen gewetenloze bovenbazen ertoe slechte bouwconstructies te leveren. Er is sprake van voortschrijdende ontmenselijking.

Je zou 'Slaap zacht Johnny Idaho' een maatschappijkritische roman kunnen noemen, enigszins in de trant van Dave Eggers besmettelijke roman 'De cirkel'. Maar een echte dystopie is het niet, eerder lijkt Hulst plezier te hebben in het literaire spel met die andere wereld, waarin Downside nog een soort vrijheid kent terwijl in Upside alles gecontroleerd wordt.

Als Hatsu in een bar een man ontmoet, vat deze haar verlangen naar echtheid en onafhankelijkheid als volgt samen: "je bedoelt niet geobjectiveerd. Een kwestie van analoog en binair. Hoe hoger de ontwikkelingsgraad hoe digitaler de contekst waarin we leven; een soort sterilisatie van de zintuiglijkheid. Op Upside wordt alles gecontroleerd en gekwantificeerd. Downside is minder artificieel."

Hulst heeft het bij al zijn onloochenbare vaardigheid om een hele wereld en een plot in elkaar te zetten, dus toch nogal schematisch opgezet. Je mist een overtuigende psychologie die al die mensen van hoog tot laag stuurt. Daarentegen is dit wel een erg filmisch boek, geknipt voor een pakkend scenario. Misschien beweegt veel literatuur van nu zich wel in die richting, de literaire pendant van tv-series als 'Dexter' of 'Homeland', over een harde wereld met de homo sapiens op de tweesprong van menselijkheid en vooruitgang. Auke Hulst neemt er alvast een voorschot op.

Auke Hulst: Slaap zacht Johnny Idaho.

Ambo Anthos; 384 blz. euro 19,99

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden