Opinie

Universiteiten moeten zich als een zorgende moeder over hun studenten ontfermen

Studenten in een collegezaal van Tilburg University. Beeld ANP
Studenten in een collegezaal van Tilburg University.Beeld ANP

Universiteiten verlammen en verstikken studenten door de veel te efficiënte manier van opleiden, stelt Meindert Flikkema vast, econometrist en universitair hoofddocent aan de Vrije Universiteit.

De universiteit als ‘tempel van de waarheid’, waar studenten werken aan hun ziel. Dat zou volgens de Tilburgse theoloog Borgman (Trouw, 17 november) een zegen zijn voor het post-feitentijdperk waarin we nu leven. Het klinkt fantastisch, maar zal het de academische gemeenschap in vervoering brengen? Ik betwijfel het. Toch is er voldoende reden tot zorg. Niet over de wijze waarop de wetenschap wordt beoefend, wel over het welzijn van de studenten.

Studenten werken op Nederlandse universiteiten niet aan hun ziel, zoals Borgman voorstaat, maar aan opdrachten in korte onderwijsperioden, waarin ze worden klaargestoomd voor tentamens. Via tussentoetsen wordt het ­studierendement verder opgevoerd. Het werkt. Daar is bewijs voor. Voor meer contacturen idem dito. Binnenkort krijgen studenten huiswerk op voor morgen vanuit een online leeromgeving. Dat werkt vast ook, maar tegelijkertijd ontnemen we studenten dan definitief de regie over hun leerproces en de omgang met vrijheid.

Academische burgers

Die omgang is belangrijk om verantwoordelijkheid te leren nemen voor jezelf en anderen. De verschoolsing van de universiteit is de nekslag voor de vorming van studenten tot academische burgers, die tegenslagen kunnen verdragen en tegenstellingen met elkaar verzoenen.

De Groningse universiteitshistoricus Van Berkel stelde in Trouw terecht dat ‘de belangrijkste waarde die we (op universiteiten) creëren zit in de studenten die we afleveren’. Maar hoe verhoudt die stelling zich tot de anonimiteit waarin veel studenten momenteel verkeren? We bieden hen zo onbewust de mogelijkheid om zich letterlijk en figuurlijk niet te laten zien. Dat heeft consequenties. Mede hierdoor kampen studenten massaal met mentale problemen en raken ze op jonge leeftijd opgebrand. Ze draaien dol in de geïndividualiseerde prestatiemaatschappij. Die heeft ook de Nederlandse universiteiten voor zich gewonnen. Ondertussen kraaien diezelfde universiteiten dat zij willen bijdragen aan een betere wereld via ‘outstanding education’. Ik vind dat niet alleen zielloze taal, het werkt ook verlammend en ziekmakend.

Zielloos omdat het niemand in het hart raakt en niets aanraakt. Het geeft geen richting aan over hoe het onderwijs eruit moet zien. Verlammend omdat je, als je zoiets leest, bijna geen mens meer durft te zijn, met tekortkomingen, missers en slechtere dagen. Ook niet iemand die durft te experimenteren. Die twijfel en tegenslag verwelkomt als bron van inspiratie.

Langdurig polijsten

Ziekmakend omdat de communicatie ruw is, mensen over de kling jaagt en je het gevoel bezorgt dat het nooit goed genoeg is. Die ruwe communicatie past helemaal niet bij een instituut waar men wil zoeken naar de waarheid en deze vaak vindt in de wetenschap dat er een proces van langdurig polijsten en verfijnen van conclusies voor nodig was. Daarin moeten ook studenten zich bekwamen. Ook zij die geen academische loopbaan ambiëren. Het vraagt om de nabijheid van leermeesters en kleine zetjes. Niet om pratende hoofden die eindeloos doceren en jonge mensen tot modelstudent proberen te dresseren.

Het is mijn heilige overtuiging dat de grootst denkbare bijdrage van universiteiten aan een betere wereld wordt geleverd door zelf een betere wereld te zijn. Een alma mater (zorgende moeder) die haar studenten kent en volgt. Een veilige omgeving waarin docenten zich over hun studenten ontfermen. Waarin anderen zich over hen ontfermen. Een plaats waar respectvol met elkaar omgegaan wordt en waarachtigheid en waardigheid voorgeleefd worden. Dan komt het ook wel goed met de post-truth society. Waarden vormen de waarheid. Daar heeft de hele samenleving belang bij.

Lees ook:

Bied studenten meer tijd voor hun academische ontwikkeling

Een beetje vrijwilligerswerk is niet genoeg voor studenten om zich echt persoonlijk en sociaal te vormen (Bildung), stellen universitair hoofddocent Lyana Francot en docent-onderzoeker Hedwig van Rossum, beiden verbonden aan de VU.

Hoe ziet de perfecte universiteit eruit? Een historicus en een theoloog delen hun visie

Een onderneming kan en wil zij niet zijn, maar wat is de universiteit wel?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden