Universiteit buit passie voor de wetenschap uit

Universiteiten zijn meesters in flexibele arbeidscontracten. Dat is voor de wetenschap zeer onwenselijk, stellen wetenschappers Martijntje Smits en Marijtje Jongsma.

Op profvoetballers na is er in Nederland geen beroepsgroep met zó veel en zulke lange tijdelijke aanstellingen als wetenschappers aan onze universiteiten. Ruim 60 procent van de onderzoekers en docenten heeft geen vaste aanstelling en dit percentage woekert ongehinderd voort. In dit nieuwe collegejaar wordt de dramatische 'flexibilisering' van personeel onverminderd doorgezet. Het nieuwste argument van werkgeversorganisatie VSNU is dat verder flexibiliseren goed zou zijn voor de internationalisering van de universiteit.

De wildgroei aan de universiteit staat in schril contrast met andere beroepsgroepen in Nederland, waar gemiddeld 19 procent een tijdelijke aanstelling heeft. De flexibilisering heeft geleid tot de opkomst van een klasse van 'scholar gypsies', bestaande uit hoog opgeleide, gepromoveerde leden van de samenleving. Have-nots zonder vast contract slepen zich jarenlang van project naar project, van werkgever naar werkgever, van stad naar stad, in voortdurende onzekerheid over hun baan, hun inkomsten, hun toekomst.

Ver ondermaats

Of deze ontworteling van wetenschappers bijdraagt aan de kwaliteit van universiteiten valt te betwijfelen. In de ranking van 2013 voor het wetenschappelijk onderwijs in de Times blijken Nederlandse universiteiten (met de TU Delft als uitzondering) ver beneden het Europese gemiddelde te scoren. Ook komt Nederland al jaren niet voor in de top-50 van de beste universiteiten (Shanghai ranking).

De VSNU beweert nu dat tijdelijke aanstellingen voor werknemers voordelen bieden. Buitenlandse academici zouden erop afkomen. Een onzinnige redenering: elke onderzoeker verkiest een vaste aanstelling boven een tijdelijke. Niets belet een vaste kracht om elders een carrière te vervolgen. De keus daartoe kan meer integer gemaakt worden als deze niet wordt overschaduwd door de noodzaak te overleven.

Dat universiteiten hun kernactiviteiten overlaten aan tijdelijke krachten zal ze op termijn berouwen. De hoge omloop van kenniswerkers bedreigt de onderwijskwaliteit en de continuïteit van onderzoeksgroepen. Resultaten van wetenschappelijk onderzoek vinden geen opvolging, nieuwe methoden worden niet geïmplementeerd, simpelweg omdat de onderzoekers vertrokken zijn. Voor organisaties betekent het een verslechterd werkklimaat, voor werknemers betekent het onzekerheid, stress, cynisme, demotivatie en een slechte onderhandelingspositie.

Voor de VAWO, vakbond voor de wetenschap zijn de tijdelijke contracten een belangrijk thema aan de cao-tafel. Ook het Platform Hervorming Nederlandse Universiteiten (H.NU) ageert hiertegen. Initiatiefnemer en emeritus hoogleraar Hans Radder van het Platform schreef dit voorjaar een prijsvraag uit: "Wie is het langst in tijdelijke dienst van een Nederlandse universiteit?" Wat blijkt? Academische zwerftochten van 20 jaar zijn geen uitzondering. De prijsvraag maakt de invloed van dit zwerven op het persoonlijke leven zichtbaar.

25 jaar zwerven

Zo is een van de kanshebbende H.NU-laureaten bijna 25 jaar in tijdelijke dienst als wetenschapper. Ze had 13 onderzoeks- en onderwijscontracten bij zeven verschillende werkgevers (waarvan twee buitenlandse universiteiten) met functies variërend van universitair docent en projectleider tot gasthoogleraar in de VS aan toe. Ze vermeldt dat ze nooit een punt maakte van verhuizen en forenzen voor haar werk, ook niet als alleenstaande moeder. Haar reistijden varieerden regelmatig van 2,5 tot 6 uur per dag. Ze verhuisde (met twee kinderen) vier keer, waarvan één keer naar het buitenland. Dat betekende vier keer nieuwe scholen, kinderopvang, sportclubs en nieuwe wat dies meer zij. Omwille van nieuwe contracten maakte zij zich vele nieuwe onderzoeksonderwerpen eigen, zich aanpassend aan steeds veranderende eisen voor onderzoekers en docenten.

Waarom zou een intelligent persoon een dergelijke onzekere loopbaan volhouden? Hier naderen we de achillespees van wetenschappers: de passie voor het vak. De laureaat verklaart: "Ondanks de voortdurende onzekerheid om mijn onderzoekswerk te kunnen voorzetten, keerde ik steeds terug naar de universiteit, hoe vaak ik haar ook vervloekt heb."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden