UNIT 13

Een politieserie als Hill Street Blues is inmiddels dorps gesukkel vergeleken met Unit 13. Deze poldercrimi van de Vara begint vandaag aan de tweede reeks. Je kunt het zo gek niet bedenken of het zit er in: schietpartijen, achtervolgingen, internationale misdaadorganisaties en samenzweringen tot in de hoogste kringen. Er is gefilmd tijdens de Eurotop in Amsterdam, en de Koninklijke Marine is uitgerukt om bijstand te verlenen bij een aanhouding op volle zee. Maar hoe ze het ook verzinnen, het lijkt alsof ze in Unit 13 de toekomst kunnen voorspellen.

Wordt Unit 13 niet een beetje te wild en teveel van het goede? “Dat denken wij ook wel eens, maar vervolgens worden we door de realiteit ingehaald”, zegt een van de schrijvers. Dat bleek toen de Vara aanklopte bij de marine, om medewerking te vragen voor een scène waarin een hasj-schip op zee wordt aangehouden. De marine wou wel meewerken en kon ook wel adviseren, want een dergelijk klusje was net geklaard.

Unit 13 heeft de tijd mee. De serie begon na de IRT-enquête. Het publiek was de ogen geopend voor de omvang van de criminaliteit in Nederland en de omstreden werkwijze van politie en justitie. Het werd andere koek dan Bureau Kruislaan, de voorganger van Unit 13. Kruislaan was een politieserie over wederwaardigheden van een wijkteam. Een inbraakje hier en een drugsdeal daar. Ook in die serie speelde Peter Tuinman als inspecteur Talsma de hoofdrol. Na twee seizoenen werd er een punt achter gezet. Endemol, de producent van Kruislaan, nam aandelen in RTL 4-moederbedrijf HMG. Endemol was mede-eigenaar geworden van de commerciële concurrenten en daardoor ongewenst bij de Vara.

Achteraf gezien is Jan Rutger Achterberg, hoofd drama bij de Vara, er blij mee dat hij zijn handen vrij kreeg. Samen met Kruislaan-regisseur Vivian Pieters wou hij toch al iets gaan maken dat meer drama zou opleveren. In hun hoofden vormde zich een elite-team van rechercheurs, gericht op de georganiseerde misdaad. Kruislaan-auteur Felix Thijssen schreef de eerste serie Unit 13. Onenigheid over het verloop van het verhaal met eindredacteur Achterberg maakte dat Thijssen (ook de schrijver van de NCRV-serie Coverstory) ermee stopte.

Aan de tweede reeks werken vier schrijvers. Achterberg en Willem Hogendoorn (die net als Thomas Ross veelgeprezen thrillers schrijft) bedenken het plot, Simon de Waal en Jan Bernard Bussemaker vullen het verhaal verder in. Ze laten Talsma en zijn collega's steeds meer verwikkeld raken in James Bond-achtige zaken. Zoals de eerste aflevering van vanavond, waarin een Fin, zwaar nucleair besmet, een Nederlandse sloot in rijdt. Daarmee begint het verhaal van internationale plutoniumhandel, dat zeven afleveringen zal duren, naast het plot over de mafia-organisatie Scylla. “Deze aflevering stond al op film toen in de krant het bericht verscheen over een vrachtwagenchauffeur die radio-actief besmet was. Soms is het bijna griezelig, lijkt het wel of we de toekomst kunnen voorspellen. In een van de volgende afleveringen wordt het politiebureau opgeblazen. Dat is in het echt geloof ik nog nooit gebeurd”, zegt Achterberg. “Ik hoop natuurlijk niet dat ook dat uitkomt”, voegt hij vroom toe.

Regisseur Vivian Pieters is bij de ontwikkeling van het verhaal betrokken. In Unit 13 loopt een aantal verhalen door elkaar heen, uitgesmeerd over minstens zeven afleveringen. Om op één lijn te blijven, vindt eenmaal per week een gezamenlijke bespreking plaats. In Amerika werken de makers van langlopende series al lang op deze manier. Maar in Nederland is het een nieuwe werkwijze. Veel Nederlandse series, zoals Baantjer, behandelen per aflevering één verhaal. Daar kun je iedere aflevering door een andere schrijver laten maken. Vroeger ging het nóg anders. Dan kreeg één schrijver de hele serie. “Dat was in de tijd dat de schrijver nog God was. Dat is al heel lang niet meer zo”, zegt Hogendoorn.

Scenarioschrijver Jan Bernard Bussemaker werkte vroeger mee aan Medisch Centrum West. Ook dat was teamwerk, maar een ziekenhuisdrama heeft minder ingewikkelde verhaallijnen dan misdaaddrama. “Hier kan alles, hoe gek je het ook bedenkt. En als je denkt: dit is echt een te hoog Pietje Bell-gehalte, word je alweer ingehaald door de realiteit.”

Kan hij er tegen dat wat hij op papier zet door een ander wordt geschrapt of veranderd? “Ik word wel eens kwaad als ik zie dat ze iets weg laten lopen; door een acteur in een bijrol te zetten die een mooie tekst vlak brengt, waardoor het effect wegloopt. Maar je weet ook: dit is televisie. Je legt geen gouden eieren waar verder niets mee mag gebeuren.

Is er droog brood te verdienen voor een schrijver van televisiedrama? “Je zou zeggen: er zijn meer zenders gekomen. Er wordt meer tv-drama gemaakt, maar het geld dat eraan besteed mag worden is hetzelfde gebleven. De kosten worden steeds meer gedrukt”, zegt Bussemaker.

Unit 13 wordt op het scherpst van de snede opgenomen. Het eerste deel wordt al uitgezonden terwijl ze nog bezig zijn met de verfilming van de laatste van de in totaal 13 afleveringen. Dat beperkt de productietijd, zodat er geen tijd overblijft om te dralen met het filmen of te schaven aan het schrijven. Het heeft ook nadelen, zegt schrijver Willem Hogendoorn. “Als je bezig bent met aflevering 12, kun je niet meer iets veranderen in aflevering 6, om het logischer te maken. Die staat dan al op film.”

De Vara betaalt de kosten van Unit 13, zo'n zes miljoen gulden, helemaal zelf. Het stimuleringsfonds voor de omroepproducties betaalt niet mee aan politieseries. Door het in eigen beheer te maken bespaart de omroep 25 procent kosten die anders naar de producent zouden gaan. Achterberg: “Drama is het duurste product dat je voor televisie kunt maken. Het is ook het hoogst gewaardeerde, vandaar dat het bij de Vara is uitgeroepen tot speerpunt. Maar je moet wel de kosten goed in de gaten houden. Het is onmogelijk om een kwaliteitsproduct te maken als Pleidooi. Voor dat niveau acteren en filmen heb je het dubbele budget nodig.”

Toch overleeft ook het hele dure kwaliteitsdrama op televisie, denkt Achterberg. De prestigieuze dramaserie Labyrinth, die in de winter zal worden uitgezonden, komt tot stand door het samenwerkingsverband van NPS, Vara en VPRO. Aan die serie betaalt het fonds wel mee.

Achterberg is er trots op dat de Vara een speerpunt heeft gemaakt van drama. “Tien jaar geleden lag bij de Vara het drama helemaal op zijn gat. De Vara was bijna failliet en kon het niet meer betalen. Ik geloof dat er toen alleen Zeg 'ns Aaa was.” De omroep kwam onder leiding van Marcel van Dam uit het slop. Zoetjes aan kwamen er nieuwe series, waaronder het populaire Oppassen.

Unit 13 is wel heel wat anders dan Pleidooi, zegt actrice Yvonne van den Hurk. “Veel actie, veel verwikkelingen. Ook heel leuk om te doen, al kun je je rol niet zo uitdiepen.” In de befaamde advocatenserie Pleidooi speelde ze de betrokken, felle advocate Pam. In Unit 13 draagt ze ook een toga, maar dan als officier van justitie Adriënne Rieding. In de vorige reeks is haar man vermoord door de mafia. In de komende serie heeft ze dus reden te meer om gebeten te zijn op het boeventuig. “Pam was meer Yvonne dan Adriënne dat is”, zegt Van den Hurk. “Adriënne is afstandelijker. Het gaat in Unit 13 meer om de actie, de verwikkelingen. In Pleidooi ging het vooral om de relaties tussen de mensen. De karakters waren meer uitgediept.”

Kunnen de kijkers de sarcastiche rechercheurs, de gebeten justitie-mensen en de snelle opeenvolging van gebeurtenissen nog wel volgen? Volgens Achterberg is dat, ook tot zijn eigen verbazing, wel het geval. “We hebben het laten onderzoeken, door interviews met kijkers. Ze vinden het heel spannend en kunnen het goed volgen. Maar we hebben er wel op gelet dat de karakters wat diepte krijgen, meer mensen van vlees en bloed worden en dichterbij de kijkers komen te staan. Ik denk dat dat wel is gelukt.”

Achterberg ziet het goedbekeken en hooggewaardeerde (altijd boven de 7) Unit 13 de richting op gaan van het grote succes. “Het betaalt zich terug, we zien het ook aan de goedgevulde reclameblokken. Ik ben blij dat we inmiddels het startsein hebben gekregen voor het ontwikkelen van de derde serie.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden