Unieke traditie: de Chinese vrouwenmoskee

islam | In de Chinese provincie Henan is de vrouwenmoskee volstrekt normaal. Al honderden jaren luisteren vrouwen er naar een vrouwelijke imam. 'China kan leren van de vredesboodschap van de islam.'

Geroutineerd slaat Hai Yanming haar zalmroze mantel om. Bij de ingang van de gebedsruimte doet ze haar hakschoenen uit. Het is vrijdagmiddag, en over een paar minuten zal de 50-jarige imam hier zo'n dertig andere vrouwen voorgaan in het wekelijkse gebed. Alsof het de normaalste zaak van de wereld is: een vrouwelijke imam die zingt in melodisch Arabisch en die haar gemeente vertelt wat halal en haram is. En normaal is het hier in Zhengzhou, de hoofdstad van de centraal gelegen provincie Henan.

Wereldwijd zijn losstaande gebedsruimtes voor vrouwelijke moslims zeldzaam. Vorig jaar opende in de Verenigde Staten voor het eerst een vrouwenmoskee. Afgelopen februari volgde de Europese primeur in Denemarken, waar oprichtster Sherin Khankhan sprak van een 'feministisch project'. In het Chinese Henan, net als in verschillende aangrenzende provincies, bestaan vrouwenmoskees echter al honderden jaren, soms zijn er zelfs meerdere in dezelfde straat.

China's razendsnelle ontwikkeling is overal zichtbaar in een provinciestad als Zhengzhou. Enorme winkelcentra en glazen kantoorflats verdringen de laatste oude stadwijken. Toch is ook de traditionele aanwezigheid van de Hui-moslimminderheid goed zichtbaar. Gouden koepels steken tussen de winkelcentra door en de meeste eetkraampjes serveren halal eten. De standaardgroet is salam aleikum.

Eeuwenoud

De Hui, met tien miljoen China's grootste groep moslims, wonen verspreid door China. Ze genieten aanzienlijk meer religieuze vrijheid dan de Oeigoeren, de moslimminderheid in het noordwesten van China die door de Chinese regering wordt verdacht van separatisme. In het conservatievere noordwesten zul je ook vrouwenmoskeeën niet zo snel zien. "Ook in China zijn deze plekken nog altijd cultureel controversieel", zegt Maria Jaschok, professor Chinese antropologie aan de universiteit van Oxford. Jaschok onderzoekt al tientallen jaren de Chinese vrouwenmoskeeën. "De tradities van China's 25 miljoen moslims zijn ontzettend divers."

Dat vrouwenmoskeeën in Henan zo normaal zijn, komt door unieke historische omstandigheden. Na zware vervolgingen van de moslimminderheid in centraal China dreigde de traditie in de vijftiende eeuw verloren te gaan. Moslimgeleerden besloten dat ze vrouwen nodig hadden om het geloof in leven te houden en door te geven. Omdat het cultureel onacceptabel was dat mannen vrouwen zouden onderwijzen, ontstonden er informele vrouwenscholen. De scholen, waar de vrouwen onder andere Arabisch leerden, groeiden uit tot volwaardige vrouwenmoskeeën. "Het was een combinatie van traditionele gendersegregatie en de noodzaak vrouwen te onderwijzen", vat professor Jaschok samen.

Rommeliger dan bij mannen

Hoewel imam Hai opgroeide in vrouwenmoskeeën, is ze zich goed bewust van haar bijzondere positie. "Als kind genoot ik al van in de moskee zijn. Nu is het m'n baan", zegt ze trots. Haar moskee is financieel onafhankelijk van de mannenmoskee met dezelfde naam om de hoek. Ze wijst ook op de verschillen tussen haar rol en die van mannelijke voorgangers. "Volgens de Koran kunnen sommige rituelen alleen door een man worden gedaan."

Zo wast Hai wel de lichamen van vrouwelijke overledenen, maar loopt ze niet mee met de begrafenisstoet. En bij het gebed hoeven de vrouwen niet op hetzelfde ritme te bidden als zij. "Bij ons ziet het er dus wat rommeliger uit dan bij de mannen, die allemaal tegelijk knielen en opstaan", aldus Hai. Erg vindt ze die verschillen niet. "Wij vrouwen bidden wat vrijer. Dat komt de concentratie ten goede."

Veel van de moskeebezoekers zijn oudere vrouwen, zoals de 86-jarige mevrouw Ding, die pas na haar pensioen de tijd vond om vijf keer per dag in de moskee te komen bidden. Ze weet nog goed hoe het was tijdens de Culturele Revolutie, toen alle publieke uitingen van religie waren verboden in China. "Toen baden mensen stiekem thuis", zegt Hai. "Ook nu vinden werkende vrouwen manieren om hun geloof uit te oefenen als ze niet hierheen kunnen komen."

Midden-Oosten

Lange tijd waren de moskeeën een van de weinige plekken waar vrouwen onderwijs konden genieten. Dat is nu heel anders. Ook de groeiende invloed van conservatievere vormen van islam uit het Midden-Oosten vormt een bedreiging. Bang dat de unieke traditie zal uitsterven is Hai echter niet. Haar baan, een slechtbetaald ambt waarbij je vierentwintig uur per dag beschikbaar moet zijn, wordt minder populair. Maar de vrouwenmoskeeën staan centraal in de moslimgemeenschap, zeker op het Chinese platteland.

Hoezeer dat klopt, zie je in Sangpo, een dorp op enkele uren afstand van Zhengzhou. Alle inwoners zijn moslim. Zes vrouwenmoskeeën telt het dorp van vijfduizend inwoners, en volgens Mei Qingyan, imam van de vrouwenmoskee in het oosten van het dorp, zitten die vaak voller dan die van de mannen. "In het hele dorp zijn er misschien dertig mannen die serieus de Koran bestuderen. Maar wel honderden vrouwen. Die houden meer van nieuwe dingen leren in hun vrije tijd. Mijn beginnersklassen Arabisch stromen over."

De 42-jarige Ma Chunyun is een van die vrouwen. Ze dacht altijd dat ze pas meer tijd voor haar geloof zou maken als de kinderen groot waren, of als ze met pensioen ging. Maar in 2007 werd ze tijdens een bezoek aan een vrouwenmoskee geraakt door wat ze hoorde. "Nu ga ik elke dag naar de moskee. Eerst dacht ik dat ik al mijn problemen zelf wel kon oplossen. Nu weet ik dat alles van Allah afhangt", vertelt ze.

Na een paar jaar merkte Ma, gekleed in spijkerbroek, sneakers en een bijpassende blauwe hoofddoek, dat ze haar nieuw verworven inzichten niet voor zichzelf kon houden. "Ik wilde het uitdragen. Nu geef ik koranles aan familieleden, inclusief de negen broers en zussen van mijn vader. Zij bidden nu ook elke dag."

Zoals op veel plekken wereldwijd heeft het toenemende contact met het Midden-Oosten invloed op de verhoudingen tussen man en vrouw, zegt ook Jaschok. "Maar daartegenover staat lokale traditie. Moslimvrouwen in centraal China zijn trots op hun verworven vrijheiden - hun eigen ruimte, hun eigen leiders - die blijk geven van hun religieuze gelijkheid."

Consumentisme

De vrijheid waarmee moslimvrouwen en -mannen in centraal China hun geloof kunnen bespreken en uitdragen, staat in scherp contrast tot andere delen van China. In het noordwestelijke Xinjiang beschouwt de Chinese overheid de laatste jaren zelfs het dragen van een hoofddoek voor vrouwen, of een baard voor mannen, als verdacht. Steeds strengere regels tegen religieuze uitingen zijn daar deel van het antiterrorismebeleid van de regering. Die hoopt daarmee het groeiende extremisme, dat geregeld leidt tot gewelddadige aanslagen, tegen te gaan. Velen vinden de maatregelen echter getuigen van een culturele ongevoeligheid die de relaties tussen de lokale Oeigoerse bevolking en de regering niet ten goede komt.

De Oeigoerse Patima Abudilimu (26) studeert voor schoonheidsspecialiste in Zhengzhou. Ze komt uit Xinjiang, en reist elke week van haar universiteit naar het centrum van de stad om het vrijdaggebed bij te wonen. In haar thuisregio zou ze als vrouw niet naar de moskee kunnen, maar hier "kiest ze er zelf voor", al benadrukt ze dat bidden thuis ook prima is voor vrouwen.

Gevraagd naar de culturele verschillen tussen moslims in verschillende delen van China moet ze lachen.

"Hoe moet ik het zeggen? Dat is echt heel, heel ingewikkeld."

Maar ook in het tolerante Henan ondervinden moslims hinder van het debat rond terrorisme. Na aanslagen in het noordwesten van China, gingen overijverige ambtenaren ook hier iedereen in de metro met een bedekt hoofd extra controleren.

Daar komt niks goeds van, zegt imam Hai stellig. "Niemand vertegenwoordigt een hele groep. Waarom zouden de Hui minder van dit land houden, of van de vrede, dan willekeurig welke andere Chinees?"

Nee, China kan juist veel leren van de islam, aldus Hai. Vanwege de vredesboodschap, maar ook als tegengif voor het oprukkende consumentisme. In een snel ontwikkelende stad als Zhengzhou ziet ze velen verwikkeld in een eeuwige strijd om meer spullen. "Maar het leven gaat niet om die nieuwe auto, of dat nieuwe huis van de buren. Alleen op mensen die meer van Allah houden dan jij moet je jaloers zijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden