Uniek: staatshoofd krijgt heuse speechschrijver

Koningin Beatrix had meerdere tekstadviseurs die het 'erbij deden'

Jan Snoek gaat speeches schrijven voor koning Willem-Alexander. Per 1 oktober wordt hij persoonlijk adviseur van de koning en koningin. Snoek (50) studeerde Nederlandse taal- en letterkunde en is nu nog communicatieadviseur van Schiphol. Hij werkte eerder als communicatie- en tekstadviseur voor premier Balkenende en de ministers Wijers, Jorritsma, Eurlings en Schultz van Haegen.

De functie aan het hof is nieuw. Koningin Beatrix had meerdere tekstschrijvers die het 'erbij deden'.

"Hij wordt eigenlijk scenarioschrijver", meent Marc van Oostendorp, senior onderzoeker aan het Meertensinstituut en hoogleraar fonologische microvariatie in Leiden. "De koning is een soort acteur. En als je toch niet kunt zeggen wat je zelf denkt of vindt, dan kun je maar beter een goede tekstschrijver hebben."

Een goede speechschrijver past zich aan het taalgebruik van de spreker aan en houdt rekening met het publiek, zegt Ton den Boon, die afwisseld met Jaap de Berg de taalrubriek in Trouw schrijft. "Willem-Alexander wil een jonger publiek aanspreken. Hij is veel informeler dan zijn moeder. Dan past dus geen formeel taalgebruik in bijvoorbeeld de kersttoespraak. Koningin Beatrix sprak tamelijk langzaam en duidelijk, waardoor een moeilijke inhoud toch wel overkwam. Met het aantreden van de koning zal het taalgebruik in de kersttoespraak waarschijnlijk minder formeel en eenvoudiger worden."

Den Boon noemt het taalgebruik van Beatrix kort en bondig. "Met 'de leugen regeert' heeft ze een spreekwoord aan de Nederlandse taal toegevoegd; of ze dat nou zelf verzonnen had of niet, het tekent haar stijl. Krachtig, maar inhoudelijk moeilijk. Daar zullen we Willem-Alexander niet gauw op betrappen."

De koning en zijn tekstschrijver moeten ook rekening houden met een sterk veranderde samenstelling van de bevolking, denkt Den Boon. "Vroeger was 'de taal gansch het volk' en het volk sprak die ene taal. Maar nu de gemeenschap bestaat uit meerdere kleine groepen zijn er ook minder overeenkomsten. Dan moet je voor een speech voor een groot publiek de gemene deler vinden."

Van Oostendorp maakte al een studie van het taalgebruik van toen nog prins Willem-Alexander. "Hij heeft twee stopwoorden: gewoon en fantastisch. Dat zijn de polen waar hij tussen leeft: koning worden is een kinderdroom, een fantasie, en tegelijk wil hij gewoon zijn. Ik vind het de paradox van zijn koningschap dat hij een tekstschrijver aantrekt om dat te verwoorden. De stijl van Beatrix was enigzins onpersoonlijk, dan zijn meerdere adviseurs prima. Willem-Alexander wil wat persoonlijker zijn en dan is het goed om iemand te hebben die jouw toon snapt, iemand die de rol goed kan schrijven die de koning speelt op het toneel dat Nederland heet."

Koninklijke adviseurs
Met het aanstellen van Jan Snoek hebben koning Willem-Alexander en koningin Máxima hun team van persoonlijk adviseurs rond.

Nog voor de kroning werd bekend dat voormalig topambtenaar Pien Zaaijer (53) adviseur van het koninklijk paar zou blijven. Zij hielp Máxima bij haar inburgering en was vanaf 2005 ook adviseur van de kroonprins.

Op 1 juli volgde de benoeming van Olger van Dijk (34). De bestuurskundige werke eerder voor de Tweede Kamerfractie van het CDA en het ministerie van binnenlandse zaken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden