Unicum op de Balkan: Kosovo en Servië praten over uitruil gebied

President Thaci (l) van Kosovo en zijn Servische collega Vucic in gesprek met de Duitse bondskanselier Merkel tijdens de EU-Westelijke Balkantop in Sofia, in mei van dit jaar. Beeld AFP

Een deel van Kosovo bij Servië voegen om 20 jaar na de oorlog de vrede te tekenen en samen de EU in te gaan? De leiders van Kosovo en Servië filosoferen openlijk over dit idee. Tot ongenoegen van het Westen.

Kosovo scheidde zich tien jaar geleden tegen de zin van Belgrado af van moederland Servië. De meeste EU-landen en de Verenigde Staten erkennen de onafhankelijkheid, maar onder andere Rusland, China en Spanje steunen Servië in de opvatting dat Kosovo nog steeds een zuidelijke provincie van dat land is. Pristina strijdt voor verdere internationale erkenning, terwijl Belgrado er juist alles aan doet om die pogingen te frustreren.

Sinds 2011 overleggen ze onder toezicht van de Europese Commissie met als doel hun verhouding te normaliseren. Ze moeten hun meningsverschillen uit de weg ruimen om op termijn toe te kunnen treden tot de EU. De onderhandelingen leveren tot nu toe weinig op, doordat de vraag of Kosovo nu wel of niet soeverein is boven alle discussies hangt, of het nu gaat om autonomie van de Servische minderheid in Kosovo of de vraag wie de internationale telefooncode mag aanvragen.

Uitweg uit impasse

De Servische president Aleksandar Vucic oppert sinds begin van de zomer een verdeling van grondgebied als uitweg uit de impasse. In enigszins bedekte termen. "Ik zet me in voor een echte grens met de Kosovo-Albanezen", zei hij bijvoorbeeld onlangs. "Als grondgebied verschillend wordt geïnterpreteerd, zonder duidelijk idee wat van wie is, dan is dat altijd een bron van mogelijke conflicten."

Door openlijk te spreken over een harde begrenzing zet hij als eerste Servische leider de deur open naar erkenning van Kosovo. Servië spreekt tot nu toe immers altijd van een "administratieve lijn", omdat het meent dat er met zijn zuidelijke provincie geen grens bestaat.

Maar Vucic wil er wel wat voor terug: de vier gemeenten in Noord-Kosovo waar overwegend Serviërs wonen. In de praktijk zwaait Belgrado daar nog steeds de scepter en heeft Pristina er weinig in de melk te brokkelen.

Gewoon een grenscorrectie

Mogelijk nog verrassender is dat zijn Kosovaarse evenknie, tot nu toe altijd een fel tegenstander van het uitruilen van land, even later ook zei dat hij voor een grenscorrectie gaat pleiten. Daarin zouden drie voornamelijk door Albanezen bewoonde gemeenten in Servië toevallen aan Kosovo. Verdere details gaf Hashim Thaci niet. "Dit betekent geen opdeling van Kosovo, een uitwisseling van territorium of autonomie voor de Serviërs in het noorden van Kosovo, maar een grenscorrectie en erkenning en lidmaatschap van Kosovo in alle internationale mechanismen." Hoe dit alles precies in zijn werk zou gaan, zei hij niet.

Media in Pristina melden dat hij zijn voorstellen begin volgende maand uit de doeken zal doen, als hij Vucic in Brussel ontmoet.

Ondanks alle vaagheid lijken de ideeën meer dan proefballonnetjes. Tekenend is dat de presidenten vooral kritiek leveren op weerstand uit eigen gelederen, in plaats van elkaar in de haren te vliegen. Vucic heeft het aan de stok met de invloedrijke orthodoxe kerk, waarvan enkele van de meest belangrijke heiligdommen in het zuidelijk deel van Kosovo staan, omringd door Albanezen.

Enclaves 

Zij vrezen voor hun voortbestaan als de banden met Belgrado formeel worden doorgesneden. Hetzelfde geldt voor de Serviërs die in enclaves in het zuiden van Kosovo wonen, dat zijn er bij elkaar meer dan in het gebied dat aan Servië toe zou vallen. Thaci nodigt zijn politieke tegenstanders in Pristina uit deel te nemen aan de onderhandelingen met Vucic. "Kritiek hebben is makkelijk, maar het is moeilijk om een speler te zijn."

De VS en de EU zitten intussen met deze vorm van toenadering in hun maag. Ze zijn bang dat de doos van Pandora op de Balkan opengaat, als er geschoven wordt met grenzen langs etnische lijnen. Vooral de leiders van de Serviërs in Bosnië staan te trappelen om hun deelrepubliek af te scheiden en eventueel aan Servië vast te plakken. De Duitse bondskanselier Merkel sprak zich al tegen het verleggen van grenzen uit. "De territoriale integriteit op de Balkan is vastgelegd en kan niet worden veranderd."

Lees ook: Precies tien jaar geleden verklaarde Kosovo zich onafhankelijk, maar het land staat er beroerd voor

Vandaag precies tien jaar geleden verklaarde Kosovo zich onafhankelijk. Dat niet de hele wereld het daar mee eens is, maakt het leven van de Kosovaren behoorlijk lastig. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden