UNHCR: meer dan 65 miljoen mensen zijn op de vlucht

Vluchtelingen in de rij voor eten bij het Griekse vluchtelingenkamp Idomeni.Beeld afp

Met nieuwe conflicten die miljoenen van huis en haard verdrijven en oude conflicten die geen einde kennen is de conclusie van een nieuw jaarrapport van vluchtelingenorganisatie UNHCR onontkombaar: er zijn meer ontheemden. Meer dan 65 miljoen mensen zijn op de vlucht.

Vorig jaar groeide het aantal ontheemden met bijna tien procent, waardoor een na-oorlogs record werd bereikt. Hun aantal zal nog verder toenenem als er niet meer gebeurt om oorlogen te beëindigen, voorspelt de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen Filippo Grandi. "Ik hoop dat de boodschap van de ontheemden de leiders van de wereld bereikt: 'Er is actie nodig om conflicten te stoppen'," zei Grandi. "Hun boodschap is dat als de wereldleiders de problemen niet oplossen, de problemen naar jullie komen."

Om het geluid van de ontheemden kracht bij te zetten bracht UNHCR de cijfers maandag op dramatische wijze onder de aandacht. Er zijn meer mensen op de vlucht dan inwoners van Groot-Brittannië, iedere minuut slaan 24 mensen op de vlucht.

Voor wie wil relativeren: in 2014 waren dat er nog meer: dertig per minuut. Maar die ontheemden uit 2014 zijn voor het overgrote deel nog steeds ontheemd, waarmee de totale omvang van het probleem groeit. Uit het rapport presenteren we vijf trends over de ontheemden, waaronder drie groepen vallen: vluchtelingen die een grens oversteken om in veiligheid te geraken, binnenlands ontheemden die in eigen land een veilige plek zoeken, en asielzoekers.

1. Asiel in rijke landen is een uitzondering
Van de 65 miljoen ontheemden hebben 3,2 miljoen mensen een asielaanvraag lopen. Dat waren er nog nooit zoveel. Twee miljoen aanvragen werden vorig jaar gedaan. Duitsland kreeg de meeste asielverzoeken: volgens dit rapport ruim 400.000. Naast veel Syriërs hebben ook veel Albanezen, Serviërs en Kosovaren een - minder kansrijke - aanvraag gedaan. De Verenigde Staten staan in deze rangorde op plek twee met ruim170.000 aanvragen, gevolgd door Zweden, Rusland en Turkije. Nederland komt in de top tien van de UNHCR niet voor. Grandi wees op de gevaren die ontheemden lopen die asiel willen aanvragen. "Een groeiend aantal vluchtelingen en migranten overleeft de oversteek over zee niet. Zij die over land vluchten worden geconfronteerd met hoge hekken, muren en gesloten grenzen. In sommige landen zien we dat het aanvragen van asiel wordt ontmoedigd. De bereidheid van landen om gezamenlijk te komen tot een oplossing van de vluchtelingenproblematiek - een belang dat ons allen raakt - staat onder druk."

2. Een kwart van de vluchtelingen zijn Palestijnen
Onder de ruim twintig miljoen vluchtelingen in de cijfers van UNHCR zijn ruim vijf miljoen Palestijnen die onder de hoede van de speciale VN-organisatie UNRWA vallen. Ze zijn gevlucht vanwege het conflict met Israël, en ook hun nakomelingen, die in vluchtelingenkampen in de Gazastrook, de Westelijke Jordaanoever, Jordanië, Libanon en Syrië wonen horen bij deze groep vluchtelingen. Sommige Palestijnen moesten opnieuw vluchten, vanwege de burgeroorlog. Door de komst van nieuwe generaties en het uitblijven van een andere oplossing groeit deze groep jaarlijks.

Een man pakt zijn spullen tijdens een politie-operatie in Idomeni.Beeld epa

3. Hardnekkige conflicten
Niet alleen de Palestijnse vluchtelingen verkeren al jaren in een schemergebied. Het aantal langdurige conflicten groeit, waardoor vluchtelingen vluchtelingen blijven. Afghanistan staat sinds 1980 in de top vijf van herkomstlanden van ontheemden, vele jaren zelfs op de eerste plaats.In Soedan en Somalië slepen conflicten ook al decennia voort. 6,7 miljoen vluchtelingen zijn afkomstig uit een van de langdurige conflictgebieden. Het geringe succes in het beëindigen van conflicten wordt ook duidelijk uit het minieme aantal ontheemden die vrijwillig terugkeerden. Dat waren er vorig jaar 200.000, voor een deel wel naar Somalië en Afghanistan.

4. Een crisis in Midden-Amerika
UNHCR vestigt de aandacht ook op de vluchtelingencrisis in Midden-Amerika. De schaal daarvan is in vergelijking met de aantallen in het Midden-Oosten en Afrika beperkt, maar stijgen snel. Uit El Salvador, Guatemala en Honduras zijn in 2015 ruim honderdduizend mensen gevlucht, in 2012 ging het om iets meer dan 20.000 mensen. Ze zijn vooral op de vlucht voor crimineel geweld van drugsbendes, hoewel ook extreme armoede een rol speelt. De vluchtelingen gaan vooral naar Mexico en de Verenigde Staten. UNHCR maakt zich grote zorgen over de onbegeleide minderjarigen en vrouwen die op vlucht slaan. Begin dit jaar beloofde de VS meer 'kwetsbare vluchtelingen' op te nemen die in de regio asiel aanvragen, maar het land wil migranten aan de grens weren.

5. Tien procent ontheemd
In een jaar tijd sloeg bijna een op de tien Jemenieten op de vlucht vanwege de verhevigde strijd: ongeveer 2,5 miljoen mensen. Daarmee had Jemen de grooste toename van intern ontheemden. Daarnaast zochten 169.000 mensen een veilig heenkomen buiten de grenzen. Voor de meeste interne ontheemden was er weinig hulp. Ze vonden onderdak bij familie of bekenden, in scholen, leegstaande gebouwen of geïmproviseerde onderkomens. Ze hadden te lijden onder onveiligheid en gebrek aan voedsel en water. Vluchtelingenorganisatie UNHCR verleende noodhulp en probeerde in ieder geval de registratie op orde te houden.

Een Palestijns meisje in een vluchtelingenkamp in de Gazastrook.Beeld afp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden