Undercover bij oplichters uit Nigeria

Het café Lost in Amsterdam, in de hoofdstedelijke binnenstad. Journalist Emmanuel Mayah begaf zich hier onder de Nigeriaanse internetoplichters. FOTO © BRAM PETRAEUS

Iedereen kent de e-mailtjes waarin je een fortuin wordt beloofd, als je eerst maar even een klein bedrag wilt overmaken voor administratiekosten. Ze komen van Nigeriaanse internetoplichters, soms vanuit Amsterdam. De Nigeriaanse journalist Emmanuel Mayah dook in hun wereld en schreef dit persoonlijke verslag.

'Lost in Amsterdam' heet de kroeg, vlakbij het Centraal Station, waar zes Afrikanen nogal wat kabaal maken. Ze drinken veel en grappen luid met mooie vriendinnetjes.

De kroegbaas lijkt zich niet aan hen te storen. Dat heeft wellicht te maken met het feit dat ze er een paar duizend euro doorheen hebben gejaagd. Geld vloeit in zodanige overvloed dat zelfs telefoonnummers uitgewisseld worden op briefjes van 20 euro. Een van de mannen grapt dat dit beter is dan een visitekaartje: "Mijn zaak is de handel in geld. Op deze manier maak ik de beste eerste indruk."

419-oplichterij
In Nigeria zouden deze jonge mannen werkloos zijn geweest. Maar tegenwoordig is er een uitweg. Al op de middelbare school komen jongeren nu in contact met 'trainers' die hun de fijne kneepjes van de zogeheten '419'-fraude bijbrengen. Dat is de bekende internetoplichterij waarbij mensen per e-mail een fortuin in het vooruitzicht wordt gesteld, als ze maar vast een klein bedrag voor 'administratie' aan de afzender overmaken.

De 419 - zo genoemd naar het Nigeriaanse wetsartikel dat deze praktijk tot misdrijf verklaart - kent vele variaties. Iedereen met een e-mailadres heeft wel eens een bericht gehad met een verzoek om 'administratieve hulp' van een erfgenaam van een dode dictator, een aanbod om zich in te kopen in een oliedeal, of een andere 'veelbelovende' mededeling. In de straten van Lagos bevinden zich informele 'scholen' waar, voor een klein bedrag, iedereen die kan schrijven het 'vak' kan leren.

Exportproduct
Deze internetfraude is, na olie, nu Nigeria's belangrijkste exportproduct. Door deze 'export' rolt het geld binnen in de dorpen en wijken waar de criminelen, of hun familieleden, wonen. Er komt volgens ruwe schattingen ongeveer een miljard dollar per jaar in Nigeria binnen als resultaat van de 419-oplichterij. Dat is bijna even veel als de ontwikkelingshulp die Nigeria per jaar ontvangt.

Succesvolle oplichters worden dan ook tot helden gebombardeerd in hun geboorteplaatsen. Fred Ajudua, een advocaat die een reeks criminele 'patenten' ontwikkelde, liet een weg bouwen naar zijn dorp, Ibusa. Dankzij de oplichter beschikt het dorp nu ook over stromend water.

Er is zelfs een popnummer, 'I go chop your dollar', dat een eerbetoon is aan de '419 scammers'. Het nummer, dat inmiddels in Nigeria zelf uit de ether is gehaald door de Nigeriaanse anticorruptiecommissie, wordt gezongen door de bekende Nigeriaanse artiest Nkem Owoh in de film 'The Master', die ook over de praktijk gaat. Owoh, de oplichter in de film, zong het nummer zelfs in Amsterdam in 2007 voor een gehoor van honderden wildenthousiaste Nigerianen. De show werd toen echter vroegtijdig afgebroken door een grootscheepse inval van de Amsterdamse politie, die Owoh, samen met 110 leden van zijn publiek, arresteerde op verdenking van betrokkenheid bij 419-praktijken. Owoh werd later vrijgelaten.

Nederland als uitvalsbasis
Nederland huisvest de grootste gemeenschap van Nigeriaanse fraudeurs buiten Nigeria. Een onderzoek van de Nederlandse organisatie Ultrascan uit 2006 geeft aan dat toen zo'n 800 Nigeriaanse fraudeurs Nederland als hoofdkwartier hadden. Groot-Brittannië kwam op de tweede plaats met 724 fraudeurs, en Spanje op de derde met 500.

Ultrascan meldde bij het onderzoek dat, behalve deze 'voltijdse' criminelen, er ook 'minstens 1400 andere Nigerianen in Nederland' waren die 'betrokken waren bij internet-oplichting'.

Dat Nederland zo populair is, komt vooral door de betrouwbare reputatie van dit land: e-mail van een bedrijf in Apeldoorn komt solide over. Volgens het internet-beveiligingsbedrijf Sophos zijn er in de afgelopen jaren 'meer 419-e-mails met Nederlandse telefoonnummers verstuurd dan met telefoonnummers uit een ander land, inclusief Nigeria'.

Er is nog een andere reden voor de Nederlandse aantrekkingskracht op internet-oplichters. De Amsterdam Internet Exchange, Ams-ix, is een van de grootste en snelste webverbindingen van de wereld. Die snelheid is van groot belang voor wie geld het land uit wil krijgen voordat ontdekt wordt dat het vermist of gestolen is.

En zo zit ik in een Amsterdams café vol met Nigeriaanse internetoplichters. Sommigen krijgen vooral geld binnen van slachtoffers die in hun e-mails zijn getrapt; anderen hebben zichzelf voorzien van andermans wachtwoorden voor internetbankieren.

Die verkrijgen ze door zich in een e-mail voor te doen als de bank van het slachtoffer, met een verzoek om wachtwoorden te 'verifiëren', of door simpelweg post met wachtwoorden te (laten) stelen uit brievenbussen. Ze presenteren zich tegenover de bank vervolgens met de identiteit van het slachtoffer en maken spaargeld of leningen over op een rekening in het buitenland.

Merkbewust
Mijn nieuwe vrienden gaan gekleed in Armani en Gucci. Maar wie het gangsterwezen een beetje kent, zal opmerken dat zij, net als 'straatgangsters', hun associatie met een bepaalde bende laten zien in hun merkenkeuze. De ene groep draagt Weekend Offenders, de andere laat zich alleen zien in spijkerbroeken van G-Star.

Er wordt verhaald van reizen in Frankrijk, Italië, Groot-Brittannië, België en Denemarken, maar ook van korte periodes in gevangenissen. Alle conversaties worden gevoerd in een gespecialiseerd jargon dat de autoriteiten, als ze ons zouden afluisteren, maar moeilijk zouden kunnen ontcijferen. Het wordt mij na een tijdje duidelijk dat hier activititeiten van 'kantoren' in Amsterdam, Hilversum, Den Haag, Rotterdam en Brussel worden besproken. Ook worden wraakacties voorbereid op voormalige bendeleden die nu politie-informanten zijn.

Op een avond, na de formele 'vergadering', staat iemand uit het gezelschap op en roept luidkeels: "Ik ben een vrijheidsstrijder, en geen economische vluchteling." Het gezelschap barst massaal in lachen uit. Dan vertelt 'Kris', die een chique hotel heeft laten bouwen in Lagos en in zijn geboorteregio Ekiti een landhuis met zwembad, tennisbaan en een gezondheidscentrum, zijn verhaal. Kris' meest recente project in Ekiti is een oord dat uitgerust is met horeca-etablissementen en een mini-Disneyspeeltuin. 'Kris' moet ongeveer 3 miljoen euro waard zijn.

Doofpotaffaire
Bijna het dubbele van dat bedrag werd in een jaar tijd buitgemaakt op de ABN Amro-bank in 2004. Een van mijn gesprekspartners blijkt bij de zaak, die de bank zo stil mogelijk hield uit angst voor het kwijtraken van klanten, betrokken te zijn geweest. 'Mickey' zegt dat er in de rechtszaak die de bank in 2005 aanspande tegen een werknemer die de Nigerianen behulpzaam was geweest, sprake was van fraude ter hoogte van 5,2 miljoen euro. 'Mickey' vertelt hoe hij en zijn medesamenzweerders erin slaagden vriendschap te sluiten met de betreffende bankemployé, en hoe de man hen vervolgens hielp met het openen van rekeningen, inclusief zakelijke rekeningen, onder valse namen.

Daarna werden forse leningen aangevraagd, en verkregen, waarna het geld werd doorgesluisd naar het buitenland en ABN Amro bleef zitten met tientallen fors rood staande rekeningen met niet-bestaande eigenaren. Na een jaar ontdekte de bank de fraude. De werknemer en nog een tweede medewerker werden in 2005 gearresteerd. De rechtszaak dient nog steeds in hoger beroep.

Mijn 'vriend' was trots op zijn rol in deze zaak. "We hebben Amro opgeblazen en we zullen het opnieuw doen", besluit hij. "Het is het kapitalistische systeem." Met zijn winsten vertrok hij voor een tijdje terug naar Nigeria, liet er een villa bouwen, investeerde in aandelen, en produceerde een 'Nollywood'-film, waarvoor hij sommige scènes, compleet met overgevlogen cast, in Amsterdam liet filmen.

Miljoenen
In 2006 arresteerde de Nederlandse politie twaalf Nigerianen. Bij de operatie werden twaalf computers, een stapel vervalste vliegtuigtickets en 25.000 euro in beslag genomen. Een andere politiezaak in deze periode betrof vier Nigerianen die vanuit Nederland, per e-mail, Amerikanen oplichtten. Het kwartet had 1,2 miljoen dollar opgestreken toen het werd gearresteerd en uitgeleverd aan de VS.

In maart 2010 werd voorts een andere vanuit Nederland werkende Nigeriaan, Ugochukwu Enwerem, schuldig bevonden aan oplichterij ter waarde van 9,5 miljoen dollar. Dit bedrag was het totaal dat door zijn slachtoffers was overgemaakt aan hem en zijn bendeleden in Nederland.

Opvallend is dat Nigeriaanse banken sommige oplichters graag aan zich binden. Emmanuel Nwude - die er tussen 1995 en 1999 in slaagde de Braziliaanse Banco Noroeste 243 miljoen dollar naar hem en zijn vrienden te laten overmaken door zich voor te doen als 'President van Nigeria's Centrale Bank' - werd in 1999 door een van de grootste banken van Nigeria, de Union Bank, gevraagd voor een directeurschap.

Corruptie
De Nigeriaanse autoriteiten namen verder een eerbiedwaardige stilte in acht toen Giove Maurice Ibekwe, ook al een bekende oplichter, tot parlementslid werd gekozen in 1999. Niemand zei iets toen hij vervolgens zelfs voorzitter werd van de Parlementaire Commissie voor Politiezaken.

Nwude werd uiteindelijk wel gearresteerd en berecht voor de Banco Noroeste-zaak. Hij werd in 2004 veroordeeld tot 37 jaar gevangenisstraf, maar kwam in 2006 alweer vrij.

Met Ibekwe liep het slechter af: hij werd, toen andere kringen aan de macht kwamen, gearresteerd en hij stierf later in de gevangenis. Ook sommige andere betrokkenen in de Banco Noroeste-zaak overleefden het niet. Ikechukwu Anajemba, die zich had voorgedaan als de vicepresident van Nigeria's centrale bank, werd in Lagos vermoord vlak nadat hij zijn winsten deels had gespendeerd aan de aankoop van 28 huizen. Twee andere handlangers van dit syndicaat werden later ook vermoord.

Organisatie
Wat betreft de structuur, criminele expertise en een strikte cultuur van stilte en wraak op informanten, heeft het netwerk van Nigeriaanse fraudeurs inmiddels veel weg van Colombiaanse drugskartels en de maffia.

Het tot nu toe meest gedurfde Nederlandse geval van bedrijfsfraude was het resultaat van samenwerking tussen Nigeriaanse en Nederlandse criminelen. Toen Nigeria in 2002 staatstelefoonbedrijf Nitel privatiseerde, diende een Nederlands-Nigeriaanse misdaadgroep zich aan. Hun bedrijf, Pentascope, zou een partner van KPN zijn. Niemand dacht er enig kwaad van en om te beginnen kreeg Pentascope alvast maar de beheeropdracht voor Nitel, een contract ter waarde van 45 miljoen dollar. Toen Nitel merkte dat er iets loos was, had Pentascope de 45 miljoen reeds binnen.

Tragisch verhaal
De werkelijke tragedie van dit verhaal, en van de mislukte staat Nigeria, is dat Nitel ooit een echt bedrijf was. Net als de Nigeriaanse spoorwegen, de scheepvaart, de luchtvaart, de Ajaokuta-metaalsmelter alsmede die in Oshogbo en Aladja; de nationale kunstmestproducent en dozijnen andere bedrijven verschaften werk aan duizenden. Maar alle bovengenoemde, ooit succesvolle ondernemingen zijn inmiddels verstikt door corruptie en misdaad. Vanwege dit 'slechte zakenklimaat' hebben de afgelopen vijf jaar niet minder dan veertig buitenlandse bedrijven, waaronder Michelin en Cadbury, zich uit Nigeria teruggetrokken.

De oplichter-zakenlieden bieden dus geen oplossing voor Nigeria. Al zien zij zichzelf nog zozeer als Robin Hoods, die van de rijken stelen om aan de armen te geven: ze zijn vooral een symptoom van de corrupte staat.

Een vis, zo luidt het spreekwoord, raakt verrot vanaf de kop, niet vanaf de staart. En de Nigeriaanse vis zal vermoedelijk blijven rotten zolang Nigeria's legitieme olie-inkomsten, net als het ontwikkelingsgeld, terecht komen in de zakken van de grootste criminelen: die aan de top. Zij zijn immers verantwoordelijk voor het feit dat het land, ondanks al zijn rijkdommen, geen goede ziekenhuizen, scholen, parken of speeltuinen heeft; en dat jonge Nigerianen die iets van zichzelf willen maken, weinig andere opties hebben dan de 'fraudescholen' in de straten van Lagos.


Vertaling Evelien Groenink, ZAM-FAIR project, zie www.fairreporters.org en www.zam-magazine.nl

Emmanuel Mayah
Emmanuel Mayah (40) schreef eerder reportages over onder meer tabakssmokkel en mensenhandel, en heeft twee keer de pan-Afrikaanse prijs voor onderzoeksjournalisten gewonnen.

De prijs wordt uitgereikt door FAIR, Forum for African Investagative Reporters. FAIR maakte in samenwerking met ZAM Africa magazine mogelijk dat Mayah dit artikel in Nederland kon maken. "Met dit verhaal hoop ik te laten zien hoe fraude, als economische buffer, helpt om de corrupte syndicaten die Nigeria regeren aan de macht te houden. Ik hoop dat het sluiten van de 'goudmijnen' van Europa eraan zal bijdragen een Nigeriaanse lente te creëren, gedragen door een bevolking die zich realiseert dat oplossingen van onszelf moeten komen, en niet uit de zakken van buitenlanders."


Alle conversaties worden gevoerd in een gespecialiseerd jargon dat de autoriteiten, als ze ons zouden afluisteren, maar moeilijk zouden kunnen ontcijferen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden