Uitwas van het eeuwig jong blijven

In het theologisch elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit. Vandaag: De Duitse Annegret Raunigk (65) bevalt binnenkort van een vierling. Is dat het toppunt van egoïsme of de triomf van het moederschap?

Gerard de Korte:

"We zeggen het vaker als katholieke kerk: niet alles wat medisch gezien mogelijk is, is ook heilzaam. De medische wetenschap heeft ons heel veel opgeleverd. Daar komt veel goeds uit voort, begrijp me niet verkeerd. Maar ook uitwassen, zoals het vervullen van deze kinderwens.

Dit is natuurlijk een heel extreem geval. Een vrouw die al 13 kinderen heeft bij vijf verschillende mannen, wil op haar 65ste nog een kind, een speelkameraadje voor haar jongste zoon die ze kreeg toen ze 55 was. Ze krijgt nu een vierling, resultaat van een ivf-behandeling.

Deze vrouw is voor de behandeling naar een privékliniek in het buitenland gegaan, want in Duitsland mag dit niet. Zo'n specialist verdient daar veel geld aan, dat vind ik al een kwalijke zaak. Maar los daarvan, de katholieke moraal zegt dat nieuw leven geboren moet worden uit de liefdesrelatie tussen een man en een vrouw, binnen een huwelijk. Daar is hier geen sprake van. De eicel kreeg ze van een jonge vrouw en het sperma kwam van een zaaddonor met wie ze geen relatie heeft.

Ik moet bij dit verhaal ook denken aan echtparen die tegen hun wil kinderloos zijn. Dat is pas een groot probleem. In mijn eigen familie heb ik meegemaakt hoe groot het kruis is dat je dan op je schouders krijgt. Vaak je leven lang. Natuurlijk hebben die echtparen recht op hulp om hun kinderwens toch te kunnen realiseren. Maar ook dan zijn er grenzen. Bij ivf wordt de voortplanting teruggebracht tot techniek en dat past - hoe moeilijk dat voor sommigen ook is - niet in de relationele visie die de kerk op seksualiteit heeft. Vergeet ook niet dat bij ivf vaak overtollige embryo's vernietigd worden. Daar kan de kerk natuurlijk nooit mee instemmen.

We verzinnen steeds nieuwe constructies om kinderwensen te vervullen: homoseksuele mannen die via een draagmoeder een kind krijgen, lesbische vrouwen die een vriend vragen om vader te worden van hun kind. Ook hier lijkt alles mogelijk. Je zou kunnen zeggen dat de vierling van deze Duitse vrouw de uitwas is van onze experimenteerdrang met de maakbaarheid van het leven.

Maar er zijn ook belangrijke sociaalpsychologische bezwaren. Annegret zegt dat zij als gepensioneerde alle tijd heeft om de kinderen op te voeden. Andere ouders moeten schipperen tussen gezin en werk. Toch vind ik dat ze een onverantwoorde wissel op de toekomst neemt. Wat betekent het voor die kinderen om zo'n oude moeder te hebben? De kans dat ze heel jong wees worden, is reëel. Zelf zegt ze ervan overtuigd te zijn dat ze minstens tachtig jaar wordt, maar dat vind ik een hovaardige gedachte. Hoe kan zij dat weten? En stel dat het lukt, kan zij dan wel haar puberende zonen en dochters aan? Of moeten die kinderen straks gaan zorgen voor hun sukkelende moeder? Het lijkt me allebei onwenselijk. Nog iets anders: hoe zullen de klasgenootjes op school reageren? Die zullen vragen: 'Is dat je oma?'

Ik moet toegeven, in de Bijbel komen nogal wat vrouwen voor die op latere leeftijd nog moeder worden. Het bekendste voorbeeld is natuurlijk Sara, de vrouw van Abraham. Zij schenkt de aartsvader op hoge leeftijd nog een zoon, terwijl ze altijd onvruchtbaar is geweest. Het staat er allemaal. De vraag is natuurlijk: lees je dit bijbelhoofdstuk als fundamentalist, letterlijk, of beschouw je het als een geloofsverhaal? Ik kies voor het laatste. God laat hier zien dat als het leven dreigt vast te lopen, hij ingrijpt en de zaak ten goede keert. Sara wordt een vruchtbare vrouw en kan het leven doorgeven.

Je zou met een beroep op dit verhaal kunnen zeggen dat God ook ingrijpt in het leven van Annegret, maar die vergelijking wijs ik af. Hier wordt op een extreme manier de scheppingsorde geweld aan gedaan.

Desalniettemin zijn de vier kinderen van deze vrouw schepselen van God. Ook al ben ik het oneens met de manier waarop ze op deze wereld terecht zijn gekomen, ik zou ze zeker dopen als dat mij werd gevraagd."

Gerard de Korte is bisschop van Groningen-Leeuwarden

Manuela Kalsky:

"Ik dacht eerst: die vrouw moet wel een hele grote kinderwens hebben om op zo'n leeftijd dit avontuur nog aan te gaan. Misschien heeft ze een jongere man die helpt bij de opvoeding van de vierling. Maar dat is dus niet zo.

Dit verhaal is uiteraard gefundenes Fressen voor een boulevardblad als Bild. Ik zie de kop al voor me: 'Help de vergrijzing voorkomen, word moeder op je 65ste!' Het is natuurlijk een absurd verhaal, een excentrieke uiting van een verdwaald individualisme. Mensen vinden in onze samenleving gauw dat ze ergens recht op hebben: een kind, een bonus van 100.000 euro. Het wordt tijd om grenzen te gaan stellen aan dit egocentrische gedrag en meer verantwoordelijkheidsbesef te eisen. Persoonlijke vrijheid is iets moois, maar ze is altijd gekoppeld aan die van de ander. Wat goed lijkt voor jou, kan anderen schade berokkenen. Wat goed is voor Annegret, pakt misschien slecht uit voor die kinderen. Ik zou hun belang hier op de voorgrond willen plaatsen.

Wij hebben geen wet die vrouwen verbiedt op hoge leeftijd moeder te worden, maar het is natuurlijk niet voor niets dat je vanaf een bepaalde leeftijd geen ivf-behandeling meer krijgt. Dat geldt ook voor Duitsland. Deze mevrouw is gewoon naar een ander land uitgeweken waar minder restricties zijn. De vraag is natuurlijk of je het moet willen, moeder worden als je al oma bent. Op je 65ste nog moeder willen worden is ook een extreme uiting van iets dat we met z'n allen hebben gecreëerd: het eeuwig-jong-zijn-syndroom. We mogen niet oud worden. Kijk maar hoe Mick Jagger, 71 jaar oud, krampachtig jeugdig over het podium springt.

Als het gaat om het krijgen van kinderen heeft de wetenschap inderdaad heel veel mogelijk gemaakt. Een gezin bestaat niet meer per se uit vader, moeder en kinderen. De leer van de katholieke kerk is op dit vlak gedateerd. Het is een achterhoedegevecht om te stellen dat alleen een gehuwd stel kinderen zou mogen krijgen. Deze visie sluit niet meer aan bij de huidige situatie van mensen in Nederland. Wel moeten we ons de vraag stellen hoe we in al die verschillend samengestelde gezinnen de kinderen als zwakste schakel zo goed mogelijk kunnen beschermen.

De vraag is natuurlijk of alles ethisch door de beugel kan, wat voortschrijdend wetenschappelijk inzicht mogelijk maakt. De wetenschap heeft een almachtige God van de troon gestoten en is er vervolgens zelf op gaan zitten. Misschien wordt het nu tijd om ook de macht van de wetenschap aan ethische banden te leggen.

Het gaat er in het leven ook om dat je leert met beperkingen te leven. Is het een probleem dat de natuur ervoor gezorgd heeft dat een vrouw op een bepaalde leeftijd geen kinderen meer kan krijgen? Zelf heb ik ook geen kinderen. Soms ervaar ik dat als een gemis, maar ik heb daardoor andere dingen kunnen doen dan mensen met kinderen. Anders gezegd: Je kunt niet alles hebben. Het is belangrijk met beperkingen te leren leven.

Ik vind het wel opvallend dat vrouwen die op latere leeftijd nog een kind willen als egoïstisch worden weggezet, terwijl we veel milder oordelen over mannen die als ze zeventig zijn zich plotseling bedenken dat ze zich nog willen voortplanten. We vinden het vaak zelfs schattig, zo'n oudere man met een klein kind, en stellen geen kritische vragen. Maar die zijn er wel. Hoe zit het bijvoorbeeld met de kwaliteit van het sperma op zo'n hoge leeftijd? Wat betekent het voor zo'n kind om met een opa als vader opgescheept te zitten? En is er wel eens onderzoek gedaan naar wat het voor kinderen betekent als ze op jonge leeftijd hun vader verliezen? Waarom hoor ik die vragen nooit? Waarom zijn oude vaders maatschappelijk wel aanvaard en wordt deze vrouw aan de schandpaal genageld?"

Manuela Kalsky bekleedt aan de Vrije Universiteit de Edward Schillebeeckx-leerstoel voor theologie en samenleving.

theologisch elftal

Smalbrugge

De Korte

Jansen

Kalsky

Leegte

Van Vlastuin

Klapheck Tollefsen

Van der Graaf

Borgman

Nissen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden