Uitvaartverzekeringen voor de Zuid-Afrikaanse townships blijken gat in de markt

Meshack Khoabane (links) en Sipho Maduna (rechts) zijn de eigenaren van Elegant Financial Services dat uitvaartverzekeringen aanbiedt.Beeld Bram Lammers

Zuid-Afrika telt te weinig ondernemers, met name in de zwarte townships. Zeker in tijden van oplopende werkloosheid is dat problematisch. Terwijl er bijvoorbeeld in de begrafenissector best kansen liggen.

Meshack Khoabane (41) was altijd al op zoek naar een gat in de markt, en vond dat in 2013. Samen met zijn goede vriend Sipho Maduna (39) besloot hij in hun Zuid-Afrikaanse township Sebokeng, vijftig kilometer ten zuiden van Johannesburg, uitvaartverzekeringen te gaan verkopen. Verzekeringen waarbij klanten de premie cash kunnen betalen en die ook in cash uitkeren. Handig in townships waar niet iedereen een bankrekening heeft. In 2016 bemachtigden ze de benodigde financiele licentie. Een jaar later hebben ze 27 mensen in dienst.

"Begrafenissen zijn in Zuid-Afrika, vooral onder de zwarte bevolking, belangrijk: geen luxe maar een noodzakelijkheid", zegt Maduna. "Het moet altijd groots, de hele buurt komt langs voor een uitgebreide maaltijd, thee en cake is niet genoeg. De kist moet vaak worden vervoerd in een luxe auto." Khoabane knikt. "Weinig mensen in de township hebben daar het geld voor. Dus kwamen wij op het idee uitvaartverzekeringen te gaan verkopen. Begrafenisondernemers zijn er al veel, wisten we, daar zit het verdienpotentieel niet. Maar wel in de financiering van begrafenissen."

De twee vertellen het trots, in een lichtblauw geverfd kantoortje, met op de achtergrond het geroezemoes van werknemers die in een eenvoudig callcenter aan de telefoon zitten. Ook komt er soms een klant binnenlopen. Het kantoor staat midden in Sebokeng, aan een onverharde parkeerplaats vol diepe plassen, in een wat vervallen rij winkelruimtes waar verder een kroeg en een internetcafé huizen. Het oogt eenvoudig, maar de witte vlaggen met daarop het rode 'Elegant Financial Services' wapperen fier en smetteloos voor de deur.

Het ondernemerschap zit hun in het bloed, legt Khoabane uit. "Toen we op school zaten, verkochten we in de pauze al snoepjes." Eenmaal op de universiteit begon hij cd's en riemen te verhandelen. Later begon hij een autowasstraat en daarna een combinatie van een belwinkel en een supermarkt.

Maduna vond werk als conciërge, maar kocht van het geld dat hij spaarde ook enkele simpele huisjes en begon die te verhuren. Hij zette een bedrijf op dat bruiloften organiseert, en investeerde ook geld in een zonne-energieproject dat helaas mislukte.

"We hebben allebei talloze malen gefaald", zegt hij. "Die misstappen hebben veel geld gekost. Ik zie het maar als een soort studiegeld dat ik moest betalen om het vak van ondernemer onder de knie te krijgen."

Uitzondering

Khoabane en Maduna zijn uitzonderingen in Zuid-Afrika. Het aantal mensen dat in het land een eigen bedrijf begint is uitzonderlijk laag voor Afrikaanse begrippen, en ook in vergelijking met andere opkomende economieën als Brazilië en China.

In zwarte townships als Sebokeng zijn ondernemers het schaarst. "Je moet er veel ruzie met je familie en vrienden voor over hebben", vertelt Khoabane. "Mensen in de townships zijn gericht op een vaste baan. Dat je het risico neemt om zelf iets te starten, zonder een vast inkomen, begrijpt niemand."

Dat is problematisch, want de werkloosheid in Zuid-Afrika loopt op in de nasleep van een economische recessie vorig jaar. Volgens officiële cijfers zit 28 procent van de beroepsbevolking zonder baan, maar experts benadrukken dat niet iedereen daarin is meegerekend. Het echte werkloosheidspercentage ligt boven de 40 procent. In veel townships heeft zelfs bijna drie op de vier jongeren geen werk. Start-ups als Elegant Financial Solutions, die relatief laagdrempelige banen creëren in het hart van de township, zijn daarom essentieel.

Maar veel van zulke startende bedrijfjes in de townships gaan al binnen een jaar weer kopje onder, veel vaker dan in vergelijkbare andere economieën (zie kader). Met name zwarte ondernemers hebben weinig rolmodellen.

Marketing

Khoabane en Maduna meldden zich daarom aan voor Orange Corners, een samenwerkingsproject van de Nederlandse ambassade, het bedrijfsleven en universiteiten in Johannesburg om entrepreneurs door hun opstartfase heen te helpen.

De twee staken vooral veel op over marketing en juridische zaken, vertellen ze. En dat hebben ze inmiddels hard nodig ook. Want hun succes heeft anderen op ideeën gebracht. Khoabane: "Opeens beginnen heel veel mensen hier uitvaartverzekeringen te verkopen."

Geen rolmodellen, weinig ondernemingssucces

In Zuid-Afrika hebben uitzonderlijk weinig mensen de intentie om een eigen bedrijf te beginnen - en door de economische problemen daalt hun aantal nog verder. Slechts 10,1 procent denkt er, volgens Global Entrepreneur Monitor, over ondernemer te worden. Dit percentage is vier keer lager dan gemiddeld in Afrika.

Vooral zwarte Zuid-Afrikanen beginnen zelden voor zichzelf, omdat zij weinig rolmodellen hebben. Hun ouders werken bijna altijd in loondienst.

Tijdens de apartheid was het weinig zwarte Zuid-Afrikanen toegestaan een bedrijf te bezitten. Die leemte vult Orange Corners op via cursussen en door startende ondernemers te koppelen aan mentoren: ervaren ondernemers die zelf ook uit de townships komen en zich goed kunnen verplaatsen in de problemen van de starters.

Lees ook: Vechten om kind te mogen zijn in Zuid-Afrika

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden