Uitspraken over Armenië jagen Turkije uit Europa

De Franse uitspraak van donderdag over het Armeense bloedbad in 1915 verwijdert Turkije van Europa. De erkenning door het Franse parlement van de Armeense genocide speelt de militairen en de nationalisten in Turkije in de kaart - tegenstanders van een toetreding tot de EU. Dat zegt de Turkse politicoloog Hakan Yavuz, verbonden aan de Universiteit van Utah.

,,Hiermee jaag je de Turken weg, met dit soort uitspraken'', zegt Yavuz, die in Turkije zijn docentschap kwijtraakte na kritische uitlatingen over de Koerden en sinds zijn vertrek naar de VS zelfs niet meer welkom is voor gastlessen. Volgens hem vormt de massamoord - hij spreekt nadrukkelijk niet van genocide - op de Armeniërs een trauma voor de Turken.

Dat die kwestie zo gevoelig ligt, komt volgens hem voort uit het Turks nationalisme, dat de Armeniërs beschouwt als één van de vijanden van de Turkse staat. Dat gaat terug tot het jaar 1878, toen de Russen het Ottomaanse Rijk binnenvielen. Turkse moslims werden vermoord of weggejaagd. De Russen gebruikten daarvoor de christelijke Armeniërs, door het Armeens nationalisme te stimuleren, zegt Yavuz.

,,Het is een pijnlijke kwestie, die door historici moet worden onderzocht. Tot nu toe is het nooit echt, onafhankelijk gedaan. Turkije moet ermee in het reine komen. Maar daar moeten buitenlandse parlementen zich niet mee bemoeien.''

De kwestie heeft bovendien direct verband met een andere open zenuw: het gevoel dat Turken al heel lang hebben dat hun Turkse identiteit wordt aangevallen. ,,Dat gevoel heeft de huidige politiek gevormd,'' stelt Yavuz. ,,In de moderne Turkse staat is geen ruimte voor iemand die anders is dan een 'echte' Turk: dat geldt bijvoorbeeld ook voor Grieks-Orthodoxen, Joden, homoseksuelen. Er wonen hooguit nog 25000 Armeniërs in Turkije, vooral ouderen. De jongeren zijn vertrokken naar de VS en Europa. Het Turkse nationalisme biedt geen hen enkele leefruimte.''

Europa moet Turkije aanspreken op dit soort mensenrechtenkwesties, stelt Yavuz. Maar er dan ook rekening mee houden, dat de Turkse militairen en regeringen terugvallen op hun goede banden met de Amerikanen. ,,Als de deuren van Europa dichtgaan, weten de Turken dat die naar Washington openstaan. En de Amerikanen geven helemaal niets om mensenrechten.''

Yavuz voorziet dat Ankara z'n woede jegens Frankrijk een tijdje zal volhouden, en wellicht de handelsbetrekkingen zal verbreken. Gisteren werd er voor de Franse ambassade in Ankara gedemonstreerd, en schrapten de Turken een topberaad met Franse militairen. Yavuz: ,,Niemand zal hiermee geholpen zijn. Het zal de positie van de militairen versterken, want het volk staat hierin achter ze. Het nationalisme wint, en daarmee zal de Turks-Europese relatie een tijdlang nog onstabieler worden.'' Hij ziet een gelegenheids-alliantie van Europanen die Turkije niet als EU-lid willen, en Turken die tegen zo'n lidmaatschap zijn. ,,Zij zullen van deze gelegenheid gebruik maken om steun voor hun zaak te winnen. Ik hoop dat het verstand in Europa wint.''

Moet de EU zich dan maar stilhouden tot Turkije is toegetreden? ,,Nee, de EU moet blijven hameren op naleving van de mensenrechten. Maar de Armeense kwestie is geen mensenrechtenkwestie. Je moet de mensenrechten verbeteren van hen die nu leven, van de Koerden bijvoorbeeld. Pas daarna praat je over de rechten van de doden. De kwestie moet wel onderdeel zijn van de lijst van punten voor de Turkse toetreding, maar je moet er niet mee beginnen. Want dan jaag je de Turken weg.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden