Uitspraak kan bankroet tabaksindustrie inleiden

De Amerikaanse tabaksindustrie staat voor een nieuwe financiële boetedoening door een uitspraak in een rechtszaak van drie zieke rokers. De dreiging lijkt serieuzer dan ooit. Analisten waarschuwen al voor een bankroet van sigarettenproducenten.

Joop Bouma

Afgelopen vrijdag oordeelde een jury in Miami dat de tabaksindustrie aansprakelijk is voor de keel- en longkanker bij drie inwoners van Florida, ex-rokers. De jury kende hen 26 miljoen gulden toe ter compensatie van loonverlies en ziektekosten.

Die 26 miljoen is niet het grootste probleem voor de industrie. Belangrijker is dat de impact van de zaak kan veel groter worden. De rechtszaak van de drie is onderdeel van een collectieve juridische actie van liefst een half miljoen zieke ex-rokers uit Florida die schade en smartengeld willen verhalen op de tabaksindustrie.

De jury buigt zich van vandaag af over de volgende fase van de rechtszaak, het vaststellen van het boetebedrag dat de tabaksindustrie moet gaan betalen om ook de anderen schadeloos te stellen. En dan gaat het niet meer om miljoenen, maar om miljarden dollars.

Het is in 45 jaar rechtszaken tegen de industrie nog bijna nooit voorkomen, dat de tabaksproducenten daadwerkelijk tot betaling werden veroordeeld. Al sinds 1954 worden processen gevoerd, maar tot dusver wist de industrie met de inzet van legers advocaten elke dreiging af te wentelen. Big Tobacco is in de VS langzaamaan ook een advocatenindustrie geworden. Geschat wordt dat de tabaksbedrijven gezamenlijk jaarlijks twee miljard gulden uitgeven aan kosten voor juridische bijstand.

Ondanks talloze berichten over 'veroordelingen' van de industrie, is er tot dusver nooit een cent betaald aan een zieke roker of zijn nabestaanden. Altijd werden jurybesluiten in hoger beroep teruggedraaid. Zes keer kreeg de industrie een veroordeling in individuele gevallen, maar drie keer werd het vonnis vernietigd. In twee gevallen loopt het hoger beroep nog en alleen vorige maand hield een vonnis van 3,5 miljoen gulden ook bij een hogere rechter stand.

Maar de 'class action' in Florida lijkt van een andere orde. Na ruim twee dagen beraad oordeelde de jury in Miami dat Nancy Farnan (44), Frank Armodeo (60) en Angie Della Vecchia -de laatste stierf vorig jaar op 53-jarige leeftijd- aanspraak hebben op schadevergoeding. Beide vrouwen begonnen op elf-jarige leeftijd te roken, Amodeo rookte sinds zijn veertiende. In juli stelde de jury al vast dat de tabaksindustrie zich schuldig had gemaakt aan samenzwering door een gevaarlijk en verslavend product te produceren en de risico's van dat product stelselmatig te blijven ontkennen. De jury stelde een lijst van 29 ziektes op die het gevolg zijn van het roken van sigaretten.

Pas sinds begin jaren negentig kregen de sigarettenbedrijven in de rechtszalen krachtig tegenspel, toen de staat Minnesota en de ziektekostenverzekeraar Blue Cross and Blue Shield of Minnesota de industrie dwong miljoenen interne documenten over roken en gezondheid openbaar te maken. Deze documenten maakten het beeld compleet van een industrie die al vroeg wist wat er aan tabak mankeerde, maar dat georganiseerd verzweeg.

Er worden al bedragen van zeshonderd miljard gulden en meer genoemd die de industrie aan de vijfhonderdduizend zieke inwoners van Florida moet gaan betalen. Dat is meer dan de schikking van vijfhonderd miljard die de industrie in 1998 trof met een groot aantal Amerikaanse staten om de kosten van gezondheidszorg door rokersziekten te compenseren.

De industrie is juist onlangs begonnen met de eerste betaling van die miljardenschikking. De staat Florida maakt zich al zorgen dat deze schikking in het gedrang komt als de rechtszaak van Miami overeind blijft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden