Uitgever is net een mens, hij kijft en maakt ruzie

In 1982 zei Bert Bakker in een vraaggesprek: "Ik denk dat je een goede uitgever kunt zijn tussen je twintigste en je veertigste. Daarna verkalk je kennelijk zo, dat je niet meer in staat bent nieuwe dingen te zien."

HANNEKE WIJGH

Of die uitspraak algemeen geldig is, betwijfel ik. Er lopen in Nederland heel wat goede uitgevers rond die de veertig ruimschoots zijn gepasseerd, maar voor Bert Bakker klopt zij kennelijk wel. Hij is 51 en sinds dinsdag is hij definitief van zijn post ontheven. Bert Bakker is niet langer directeur van de gelijknamige uitgeverij. Uitgeblust en overspannen zit hij thuis, zijn uitgeverij in een puinzooi achterlatend.

Vierentwintig jaar heeft het avontuur geduurd. In 1969 volgde hij zijn oom op, de legendarische Bert Bakker, uitgever van onder meer Martinus Nijhoff en Gerrit Achterberg. Behalve zijn naam en zijn jeugdig enthousiasme had de jonge Bakker weinig te bieden, hij wist niets van uitgeven en nog minder van literatuur.

Wel kon hij aardig rekenen. Door de uitgave van een succesvol boeken over erotiek, broodbakken en yoga lukte het hem om de torenhoge schulden van zijn oom weg te werken. Begin jaren zeventig wist hij Kluwer voor zijn uitgeverij te interesseren, waardoor de uitgeverij een steviger financile basis kreeg. Ook inhoudelijk kreeg zij een injectie, dankzij de overname van Contact en de Alpha-reeks van de NVSH. De bijgehorende redacteuren verdwenen echter spoedig van het toneel. Zij konden niet samenwerken met Bert Bakker.

Wat toen nog op een incidentele aanvaring leek - sommige karakters harmonieren nu eenmaal slecht - is achteraf toch structureler van aard gebleken. De vele interne ruzies hingen nauw samen met de persoon van Bert Bakker, die zich overal mee wilde bemoeien, ook met de terreinen waar hij geen of nauwelijks verstand van had. In 1984 werkte hij Harko Keijzer de deur uit, zijn succesvolle hoofdredacteur. Als 'afkoopsom' kreeg Keijzer Contact als imprint mee. Die uitgeverij is sindsdien opgebloeid als geen ander. Het afgelopen jaar domineerden vier schrijvers van Contact maandenlang de toptien, onder wie Margriet de Moor, winnares van de AKO-literatuurprijs.

Keijzer werd intern opgevolgd door de jonge Mai Spijkers, die een even fijne neus voor succes bleek te hebben als Keijzer. Spijkers' grootste klapper was het binnenslepen van de Nederlandse uitgeefrechten van Umberto Eco's 'De naam van de Roos'. Maar ook met Spijkers boterde het niet, wellicht omdat die even weinig scrupuleus in de omgang was als Bert Bakker zelf.

Toen de uitgeverij zich in 1989 uit de omarming van Kluwer bevrijdde, omdat Bakker terecht weinig vertrouwen had in de continuiteit na de fusie van Kluwer met Wolters-Samson, eiste Spijkers een groot deel van de aandelen op. Bakker weigerde. Mai Spijkers vertrok, met medeneming van een groot aantal auteurs naar zijn nieuwe uitgeverij, Prometheus, onder de paraplu van de Meulenhoff-holding. Al in het eerste jaar scoorde Spijkers; dit keer met 'De wetten', het debuut van Connie Palmen, waarvan er meer dan honderdduizend exemplaren zijn verkocht.

Na het vertrek van Spijkers is het nooit meer goed gekomen met uitgeverij Bert Bakker. Nieuw personeel kwam en ging, maar de ruzies bleven. De komst van de nieuwe hoofdredacteur, David van het Reve, zorgde kortstondig voor een nieuw elan, maar ook hij kon niet op tegen de grillen van Bert Bakker. Het ging bovendien niet goed met de uitgeverij, op de dichtbundel van Jean Pierre Rawie na zaten er geen uitgesproken bestsellers in het fonds. Na drie jaar zelfstandigheid vond Bert Bakker in oktober vorig jaar een nieuwe beschermheer: de Meulenhoffholding, nadat gesprekken met Singel 262 over overname op niets waren uitgelopen.

Volgens de berekeningen van Bakker was zijn uitgeverij nog steeds winstgevend, maar toen de boeken eind vorig jaar werden afgesloten, bleken ook die niet te kloppen. In plaats van een bescheiden winst, daagde er een verlies van vele tonnen. Begin dit jaar werd Bert Bakker met ziekteverlof gestuurd. Hij zou overspannen zijn. Als interim-directeur werd Mai Spijkers aangezocht, tot groot ongenoegen van de redactie die in de vroegere hoofdredacteur haar voornaamste kwelgeest zag. Door de buitenlandse auteurs met gigantische voorschotten te benaderen had hij de markt voor Bert Bakker verziekt.

Sindsdien gonst het van de geruchten van een naderende fusie tussen beide voormalige concurrenten, al worden die haastig weersproken door Laurens van Krevelen, directeur van Meulenhoff. Maar niemand gelooft nog in de levensvatbaarheid van Bert Bakker. Waarschijnlijk zal de uitgeverij als imprint blijven bestaan, onder meer omdat Bakker de uitgever is van 'Het dagboek' van Anne Frank, maar Prometheus zal als overwinnaar uit het strijd te voorschijn komen. Na drie jaar heeft Mai Spijkers alsnog het gevecht met Bert Bakker gewonnen.

Maar ten koste van wie of wat? Vier medewerkers van Prometheus hebben per 1 januari ontslag genomen, onder wie Fenne Pikkemaat die voor de publiciteit zorgde. Bij Bert Bakker is de komst van Spijkers zo mogelijk nog slechter gevallen. Zijn arrogantie en keiharde optreden sinds 5 januari hebben veel oude wonden opengereten. Voordat de maand januari verstreken was, hadden twee mensen ontslag genomen: fondsredacteur Michel Krielaars en Henk Rijks, hoofd marketing. Hoofdredacteur David van het Reve zit overspannen thuis. Het is onmiskenbaar dat Mai Spijkers over een goede neus voor succes beschikt, maar of hij ook de crisismanager is die met enig geduld en psychologisch inzicht pleisters op de ergste wonden weet te plakken, mag zeer worden betwijfeld.

Behalve de redacties zijn vooral de auteurs de dupe geworden van de interne ruzies en het gekrakreel. In 1984 moesten zij kiezen tussen Bert Bakker of Contact, in 1989 tussen Bakker of Prometheus. Straks valt er weinig meer te kiezen. Want waar moeten schrijvers als Hans Warren ('Geheim Dagboek') en Marga Minco, nauw bevriend met Bert Bakker, naar toe nu hun eigen uitgever het zo laat afweten? En is Prometheus wel een lang leven beschoren? Mai Spijkers nadert ook de veertig, volgens Bert Bakker de kritische grens voor een succesvol uitgeverschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden