Interview

Uitgetest door de PVV: een D66-burgemeester in Almere

Franc Weerwind: 'Klasse van het Sinterklaasjournaal dat het die uiterlijke verandering van Piet gestaag doorzet.' Beeld Mark Kohn

Zijn kleur doet er niet toe. En toch wel, want hij spreekt zich erover uit. Als de nieuwe burgemeester Franc Weerwind van PVV-stad Almere daar overeind blijft, kan hij heel Nederland aan. Een gesprek op zijn kamer in het stadhuis.

Wie had dat kunnen denken? Een maatschappelijk zeer betrokken, galante zwarte D66-burgemeester in PVV-stad Almere als opvolger van VVD-gigant Annemarie Jorritsma. "Ik heb zelf gesolliciteerd en ik ben gekozen vanwege mijn bestuurlijke ervaring", haast de 51-jarige Franc Weerwind zich te zeggen tijdens een gesprek op het stadhuis.

Uit zijn staat van dienst valt op te maken hoe onmisbaar en geliefd hij zich in korte tijd wist te maken als burgemeester in Niedorp en daarna in Velsen/IJmuiden. Weerwind is ambitieus, hij heeft al gezegd niet onmiddellijk nee te zeggen als hij na de volgende Kamerverkiezingen wordt gevraagd als minister of staatssecretaris.

Maar eerst Almere. De PVV is er de grootste partij en zit met 8 zetels in de raad, D66 met 6, PvdA en VVD beide 5 en de overige partijen samen 15. De Almeerse PVV-fractievoorzitter Toon van Dijk zat tijdens de sollicitatieprocedure voor de opvolger van Jorritsma de vertrouwenscommissie voor.

In zijn installatierede heeft Weerwind Van Dijk nog gecomplimenteerd met de 'bijzonder correcte en grondige procedure'. "En dat meen ik, want ik heb meer wervings- en selectiesessies achter de rug." Maar Weerwind is gewaarschuwd. De PVV, die deze week in de peilingen landelijk boven de 30 zetels uitsteeg, zal hem uittesten. En dat is nu, in zijn inwerkperiode, al volop het geval.

Het asielzoekerscentrum (azc) bij het Fanny Blankers-Koen Sportpark, zo is in 2014 afgesproken, breidt volgend jaar uit van 800 naar 1400 bedden. Dat is voor de PVV al een gruwel - juist vandaag komt Geert Wilders naar Almere om tegen uitbreiding te protesteren - maar de fractie wil ook een avondklok voor de azc-bewoners en eist een garantie van het college dat zich onder de migranten 'geen terroristen van IS of andere radicaal-islamitische groeperingen bevinden'. Als die garantie er niet komt, vergeet dat grotere azc dan maar, zegt de PVV.

En dan is er nog iets: PVV Almere vertrouwt het miljoenenproject 'Floriade 2022' niet toe aan de nieuwe PvdA-wethouder Tjeerd Herrema. Herrema was degene die in Amsterdam als wethouder de begroting van de Noord/Zuid-lijn ruim overschreed, en zelf besloot in 2009 af te treden. De PVV-motie kreeg van geen enkele partij steun, maar de toon is gezet.

Lastige kwesties in een wat grimmige tijd die vakmanschap, tact, overwicht en humor vereisen. Eigenschappen die Weerwind bezit. Als hij zich in Almere staande houdt, kan hij heel Nederland aan. Hij is 'als exoot', zoals hijzelf zegt, altijd scherp bekeken in zijn eerdere 'witte' gemeentes - als kind van Surinaamse ouders die, beiden als vrijgezel, met de boot naar Nederland migreerden. Zijn vader kwam voor een opleiding verpleegkunde in 1959 aan in IJmuiden, waar - hoe bijzonder - Franc Weerwind vijftig jaar later als burgemeester begon.

Demonstraties
Zaterdag werd in Almere zowel voor als tegen de komst van asielzoekers gedemonstreerd. Geert Wilders deelde samen met de locale PVV-fractie flyers uit waarop stond dat de uitbreiding van een azc in Almere moet worden gestopt. Hij bleef een half uur in Almere, waar hij met gejuich werd begroet. Groen-Links, SP en de PvdA liepen een ‘stille’ mars om een tegengeluid te laten horen. D66, de partij van Weerwind, nam geen deel. (redactie)

Uw moeder was de dochter van een politieagent in Paramaribo. U ontkwam niet aan de dienstplicht.
"Mijn broer en ik moesten gewoon op, daar was geen discussie over mogelijk. Veel klasgenoten op het atheneum lieten zich afkeuren op oneigenlijke gronden. Dat waren prima sportmannen en -vrouwen, oh ja, ik bedoel: mannen - nu hoor je gelijk dat ik vind dat er militaire dienstplicht voor mannen én vrouwen moet zijn, maar dat terzijde. Ik heb in mijn diensttijd veel geleerd, je moest je staande houden in een groep jongens die je niet kende, maar ook insignes vastnaaien op een uniform. Dat kon ik daarvoor echt niet."

Werd u vanwege uw kleur anders behandeld dan anderen?
"Uitsluiting heb ik wel meegemaakt. Een sergeant gooide stelselmatig mijn kast leeg, omdat hij vond dat mijn kleren niet op mesbreedte waren opgevouwen en opgestapeld. Dienstmakkers zeiden: 'Heb jij niet door dat je altijd de sjaak bent?'

Ik zocht er niet zoveel achter. Wij waren in de jaren zeventig in Nieuw-Vennep het tweede gekleurde gezin. Mijn moeder doceerde op een scholengemeenschap zes kilometer verderop, in Hoofddorp, Nederlands en Engels. Mijn broer en ik waren niet altijd braaf, maar we konden niet veel uithalen, want dat bereikte haar razendsnel. De sociale controle was groot. Ik had een prachtjeugd. Ik ging naar de zondagsschool, de hervormde kerk, de Prinses Beatrixschool en ik sportte veel. Ik merkte soms alleen kleine vooroordelen."

U werd als student in Leiden lid van Minerva, het beruchte studentencorps.
"Ja, Minerva was de vereniging met een verleden, met bezieling. Ik hou daarvan. Je moest wel door een vreselijke selectie. In de introductieweek stonden er in alle vroegte lange rijen voor de deur, want ze namen elke dag voor negen uur precies vijftig meiden en vijftig jongens aan. Ik dacht: ik ga niet in die rij staan. Voor negen uur was je óf binnen of alweer afgedropen. Ik belde vlak voor negen uur aan. Ik kreeg te horen dat ik te laat was. Maar ik zei: 'Nee, in de papieren staat dat je je tot negen uur kunt melden, mag ik de praeses spreken.'
En ja hoor, daar kwam hij naar beneden: Bernard Spoor, ik weet het nog goed. Ik mocht komen.

Ik vond het een leuke tijd. Ik organiseerde veel. Het was een heel witte omgeving, ja. Een vriend van de lagere school, met wie ik nog steeds optrek, kwam een keer bij mij thuis. Hij zei later: 'Jouw familieleden hebben een kleur!' Hij was oprecht verbaasd. Het was geen issue in die tijd."

Geert Wilders in Almere. Beeld anp

In deze tijd is kleur wel weer een issue.
"Ik vind het heel jammer dat de samenleving een verharding doormaakt met soms ongepaste uitsluitingsrituelen. In Velsen sprak ik bij naturalisatieceremonies graag over de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Dan wees ik nieuwkomers erop dat dit land reddeloos, de regering radeloos en het volk redeloos was, zeker in het rampjaar 1672. We waren in oorlog met Spanje, men had Nederland aangeboden aan de Britten en de Fransen, maar niemand wilde ons hebben. We gooiden de grenzen open. Iedereen - gevluchte Joden uit Elzas-Lotharingen, Rusland - was welkom. Het waren ook relatief grote aantallen. Er ontstond nieuwe energie.

Eerder hadden we hier al denkers als Erasmus en later, in de Gouden Eeuw, Spinoza; verschillende geloven bestonden naast elkaar. Dat was het Amsterdam van de zeventiende eeuw en het begin van de Republiek. Op het gebied van wetenschap, kunst en handel heeft die vermenging van culturen zoveel moois gebracht."

Sommigen zien een nieuwe Gouden Eeuw in het verschiet. U ook?
"Als je kijkt naar de jonge generatie, naar uitwisselingen op sociale media, naar broedplaatsen en innovatieve startups van jonge hbo'ers en academici, dan ga je daar bijna in geloven. Er lopen veel talenten rond, soms is de een tekstschrijver, de ander jurist, weer een ander vormgever - samen bedenken ze een project en er ontstaat iets. Voor hen zijn religie en kleur geen onderwerp.

Een middag meelopen, wat ik weleens heb gedaan, is geweldig: je ziet hoe jongvolwassenen de wereld beleven. Almere heeft dit eigenlijk al. Iedereen moet eraan wennen dat we een nieuwe stad zijn en in veertig jaar, een tijd van niks, van klei naar een kleine 200.000 inwoners zijn gegaan.

Als ik 's avonds over de A6 rijd, dan zie ik dat lef dat men hier heeft gehad, zoals die appartementengebouwen die als tokens in het landschap staan, die Rooie Donders van architecte Liesbeth van der Pol. Ook prachtig is De Smaragd, met gevels die reflecteren in groen, oranje en rood. Wat een energie. De Floriade die eraan komt, een megaproject, we gaan zelfs insecten en vegetatie gebruiken voor straatverlichting, alles wordt duurzaam. Je kunt denken: de zoveelste wereldtuinbouwtentoonstelling, maar Almere ziet dat voedsel een vraagstuk is van de toekomst. In vijf jaar tijd hebben we hier drieduizend hbo-studenten gekregen. Die zijn ook bezig met dat vraagstuk van urbanisatie en schaarste."

Volgens trendwatcher Adjiedj Bakas moet Almere een filiaal krijgen van het Guggenheim Museum en zo meeprofiteren van de toeristenstroom die Amsterdam aandoet. Bilbao is er groot door geworden.
(lacht) "Dat Scheringa-museum in Opmeer is net opgekocht voor een kleine miljoen euro. Laat ze daar een Guggenheim maken, dat is goed voor West-Friesland. Al die mooie Willinks zijn nu verhuisd naar de Achterhoek.

Ik weet niet of Almeerders als eerste op een museum zitten te wachten. Ze mochten meeschrijven aan het profiel voor de nieuwe burgemeester en ze verwachten van mij dat ik me vooral sterk maak voor de veiligheid in de stad. Bestrijden van criminaliteit, overlast en inbraken werd met afstand het meest genoemd. Ik ga binnenkort bij Almeerders thuis langs, ik wil hun verhaal horen, ik kook mee, eet mee en wil ook helpen met afwassen."

Kunstenaar en politiek activist Quinsy Gario hoopt dat onder uw bewind de stad haar imago als PVV-bolwerk kan afschudden. Het is tijd, zegt hij, dat door de stad waarvoor Nederland de natuur trotseerde, een frisse wind begint te waaien.
(gekscherend) "Wat een filosoof, die Gario... Ik ben er voor alle politieke partijen, ook voor de PVV, 20 procent van het electoraat stemde hier op de PVV. Dat heb ik te respecteren. In de raad bespreken we die standpunten. Ik ben er de voorzitter van en heb respect voor alle raadsleden. Er zijn wel grenzen. Die houd ik in acht."

Ziet u zichzelf in Almere als rolmodel?
"Dat ben ik eigenlijk al mijn hele leven. Je draagt iets met je mee. Ik heb altijd sinterklaas gevierd met Zwarte Piet erbij. Ik kwam er zelf vrij laat achter dat dat raar was."

U was tot deze zomer voorzitter van Ninsee, het kennisinstituut over de slavernij. Vindt u nog steeds dat 1 juli een nationale feestdag moet worden waarop we de afschaffing van de slavernij vieren?
"Ja. Het is iets uit het verleden van Nederland wat moet worden besproken, wat een plaats verdient op de nationale kalender. Het kabinet-Rutte I heeft de subsidie van het instituut ingetrokken, wat ook te maken had met onzorgvuldig beheer. De gemeente Amsterdam heeft dat deels weer aangevuld. Zodoende bestaat er nu helaas een uitgeklede variant van het Ninsee.

Het is zo belangrijk om aan jonge generaties duidelijk te maken hoe het verleden in het alledaags leven van nu doorwerkt. Wat een Zwarte Piet met negroïde kenmerken teweegbrengt bij sommige negroïde kinderen in de periode november-december, daar staat menigeen niet bij stil. Ik vind het klasse van het 'Sinterklaasjournaal' dat het die uiterlijke verandering van Piet gestaag doorzet."

Uw Amsterdamse collega Eberhard van der Laan heeft daar een voortrekkersrol in gespeeld.
"Ja. Mijn complimenten. De roe zijn we in de jaren tachtig ook kwijtgeraakt, die vonden we niet educatief meer, kunnen we zijn kleur toch ook veranderen? Gario en anderen strijden terecht voor een omslag in het denken hierover, dat is een geuzendaad. Deze invented tradition, die niet ouder is dan 150 jaar, een witte Sint en een zwarte Piet, heeft een leraar ooit bedacht als kinderfeestje. Tradities kunnen in de tijd veranderen omdat ze anders sleets worden."

Denkt u dat de gouden koets, met zijn omstreden zijpanelen, ooit nog gaat rijden?
"Het is wel een historisch rijtuig, een gift van de inwoners van de stad Amsterdam aan koningin Wilhelmina. Maar als je als kabinet de nieuwe begroting presenteert, moet je dan dat koloniale verleden met die negatieve, zwarte plekken zo uitdragen? Ik denk het niet. Het is een moeilijke vraag. Laat ik niet op de stoel van de koning gaan zitten, die stoel is mij te groot."

Wie is Franc Weerwind?

Franciscus Max Weerwind (Amsterdam, 1964) groeide op in het dorp Nieuw-Vennep. Hij is getrouwd met de IJmuidense zelfstandig ondernemer Ilse Overzier, met wie hij twee kinderen heeft. Weerwind deed bestuurskunde in Leiden en kreeg in 2000 een baan als adjunct-gemeentesecretaris in Leiderdorp. Hij werd in 2004 D66-burgemeester in Niedorp, in 2009 in Velsen/IJmuiden. Vanwege zijn benoeming in Almere, de achtste stad van het land, heeft Weerwind het voorzitterschap neergelegd van het Ninsee, het instituut dat Nederland blijft attenderen op zijn slavernijverleden.

Weerwinds voorouders van vaderskant werden als slaven van de Amsterdamse planter R. le Chevalier uitgebuit op de suikerplantage Eendragt in Paramaribo. Bij de afschaffing van de slavernij in 1863 kregen zij, net als alle vrijgelaten slaven in die tijd, een naam toegewezen: Weerwind. Weerwinds overgrootvader Kamerling, van moederskant, was een Fries. Hij ging naar Indonesië om geld te verdienen en trouwde daar met een inlandse. Hun nageslacht belandde later ook in Suriname.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden