Uitgemergeld bereikte hij tenslotte de Zuidpool

Zet de primitieve slee en de ski's waarmee Robert F. Scott in 1912 naar de zuidpool trok en de aftandse schoenen waarop Roald Amundsen dat tegelijkertijd probeerde, bij elkaar.

Hang er het jaegerondergoed van hun Australische concurrent Douglas Mawson (1911-1914) naast. Vertel de dramatische belevenissen van de doodgewaande Ernest Henry Shackleton (1915-1916) in een open bootje door de ijsvelden van An-tarctis. En lardeer ten slotte het geheel met dagboekteksten van andere poolreizigers. Wie zich dan nóg aangetrokken voelt door die witte ijswoestijnen, is ziek. Poolkoorts. Ongeneeslijk.

Véél 'patiënten' hebben eraan geleden. De rillingen lopen je over je rug, als je door de Kunsthalle in Bonn loopt.

'Great God! This is an awful place!' schreef Scott in 1912 in zijn dagboek. Op de tentoonstelling 'Arktis-Antarktis' in de Duitse hoofdstad wordt dat dubbel onderstreept. Wat alleen al zo'n Douglas Maw-son doormaakte, toen hij in 1912 met twee maten en achttien honden de zuidpool wilde bereiken, was een regelrecht inferno. Een van zijn metgezellen tuimelde al heel snel met het grootste deel van de proviand in een spleet in het ijs. Met voedsel voor nog maar tien dagen en 500 km voor de boeg ploeterden de overige twee verder. Hond na hond werd geslacht om de honger te stillen. Ook Mawsons tweede maatje liet het leven. In z'n dooie eentje vocht hij tegen de elementen en de tijd: uitgemergeld bereikte hij ten slotte toch het basiskamp op het winderigste plekje zuidpool, waar het expeditieschip dat tevergeefs op hem had gewacht juist aan de horizon verdween. Er waren nog wel enkele mannen achtergebleven om Mawson eventueel bij terugkeer te verwelkomen, maar door de weersomstandigheden en de ijsgang kon het schip niet worden teruggeroepen. Pas na zeven harde wintermaanden op de antarctische kust werden zij afgehaald.

En toch weerhield dit vreselijke verhaal er vele anderen niet van datzelfde avontuur te zoeken en een ontdekkingsreis te ondernemen naar deze witte vlekken op de aardbol. Je ziet het in de Kunsthalle: de verhalen van mensen die gelokt werden door het mysterie van de polen en hun ziel verkochten aan het licht en de ruimte, aan de weerbarstigheid van de natuur en aan die eindeloze eenzaamheid. “Geef me winter. Geef me honden. De rest kunnen jullie houden”, noteerde de Deen Knud Rasmusen, die z'n hele leven door de noordpoolstreken heeft gereisd.

Heeft de mens wel iets te zoeken in de Arctis en de Antarctis? Als je dat deel van 'Arktis-Antarktis' doorloopt, waar de belevenissen van de ontdekkingsreizigers aan de orde komen en hun attributen uitgestald zijn (kompas en tele-scoop van Scott, verbanddoos en zonnebril van Amundsen, muts van Shackleton, handschoenen van Mawson, bord van Fridjof Nansen), zeg je nee. Maar als je de poolstreken ziet als 'koelaggregaten' van onze weermachine, of als de 'accu' van de oceaanstromingen, dan is er geen houden aan: dan moet je erheen. Als je meer wilt weten over ons klimaat, dan vind je dat in het poolijs.

De tentoonstelling in Bonn besteedt ook aandacht aan het veelzijdige onderzoek dat op de polen wordt gedaan. Naar de vorming van ijs, het magnetisme van de polen, lichtverschijnselen, de bewoningsgeschiedenis, wind en weer, de voedselketen, flora en fauna, de uitwerking van het poolleven op lichaam en ziel. De jongste gegevens van al die onderzoeken worden in het Bonner museum gepresenteerd, in een veelheid aan videoprojecties en multimedia-shows.

Ze staan in schril contrast met de oude Azië-kaart van Petrus Plancius (1602), de kano van de eskimo's en de slee van de Samen. Of met de spirituele achtergronden van poolvolken zoals de Nenets, die al eeuwen op het Noord-Siberische schiereiland Jamal leven en die ondanks pogingen van de Russen om ze her op te voeden hun eigen taal en cultuur hebben behouden. Hightech apparatuur naast een nomadentent, sneeuwscooter naast vruchtbaarheidssymbolen, kunst van Joseph Beuys en van eskimo's, de foto van een Rus die op een zuidpoolstation een blindedarmoperatie bij zichzelf uitvoert en een mantel van zeehondenhuiden. Zo bezien zijn Arctis en Antarctis voor iedereen een interessante ontdekkingsreis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden