Uitgeleverd aan Frankrijk, gewantrouwd bij thuiskomst

Documentaire over trieste lot van 20.000 Vietnamezen

INTERVIEW | SYBILLA CLAUS

Regisseur Lam Le vertelt in zijn documentaire 'Cong Binh' het ondergesneeuwde verhaal van 20.000 Vietnamese jongemannen die in 1939 als dwangarbeiders naar Frankrijk werden gehaald. Elke familie met drie zoons moest er één uitleveren aan de koloniale macht. Pas in 1952 mochten zij weer terugkeren. Maar in Vietnam was de ontvangst evenmin hartelijk: over de Cong Binh werd ten onrechte verteld dat zij hadden meegevochten in het gehate Franse leger.

"Aziaten integreren overal in Europa heel makkelijk. Maar dat ze stil zijn, wil niet zeggen dat ze geen sociale problemen hebben. Het is de cultuur die maakt dat ze blijven zwijgen. Zeventig jaar lang hebben de dwangarbeiders over hun exploitatie gezwegen. Niemand heeft ooit een rechtszaak aangespannen om alsnog loon, pensioen of compensatie af te dwingen. Zo zijn ze niet. Niemand in Frankrijk kent hun verhaal. Maar ze snakken naar erkenning, het gaat om hun waardigheid", vertelt Le (64).

De Cong Binh moesten in legerfabrieken werken en introduceerden in de Camargue rijstbouw om de honger te bestrijden. Le wisselt de getuigenissen van de oude heren af met historische opnames, beelden uit Vietnam en een speciaal gemaakte voorstelling van het befaamde marionettentheater uit Hanoi. "De poppen bewegen over het water, in een unieke traditie die stamt uit de natte rijstbouw. Daarvoor toestemming krijgen van communistisch Vietnam was heel moeilijk", lacht Le. "Ik deed alsof de film over de rijstcultuur zou gaan." Cong Binh vertellen in de film hoe ze bij terugkeer als verraders zijn weggezet. Sommigen zijn in 1952 zelfs gemarteld. "Of ik nu problemen krijg met het regime? Dat zien we dan wel weer..."

Le besloot net op tijd een film over de Cong Binh te maken, want veel van de jongemannen van destijds zijn nu over de negentig. Op de wereldpremière bij het Idfa-festival in Amsterdam vertelt Le dat er tijdens de productie al vijf getuigen overleden zijn. "De zesde ligt in het ziekenhuis. Toen ik hem vertelde dat de film uit zou komen, was hij tevreden. Hij zei: 'Zoon, nu de wereld ons verhaal kent, kan ik in vrede sterven'."

Le maakt zijn verhaal in tranen af: "Ik had hem eerder uitgenodigd voor een proefdraai in een bioscoopzaal." De man was verbouwereerd: 'Hoe had die acteur alles over zijn leven geweten? En hij had dezelfde stem als ik!' "Maar heb je dan je flat, je keuken, jezelf niet herkend?", zei Le tegen hem. "Hoe had ik ooit zo groot kunnen zijn?", was 's mans gedachte.

De regisseur ervaart het als groot compliment: "Het is gelukt de Cong Binh uit hun plaats in de schaduw te halen. Ze zijn altijd als slaven, paria's behandeld. 5000 van de 20.000 zijn in Frankrijk aan honger en ziektes gestorven. Zo'n duizend zijn na de oorlog getrouwd in Frankrijk en er gebleven. De anderen mochten pas in 1952 terugkeren, omdat Frankrijk vreesde dat ze anders mee zouden vechten in de bevrijdingsstrijd. Sommige achterblijvers die de Franse nationaliteit aanvroegen, werd dat geweigerd. Als onopgeleide arbeiders konden zij het land niet van nut zijn."

In januari gaat de film in Franse bioscopen draaien. "Nooit heeft Frankrijk dit verleden erkend - geschiedenisboeken geven de kolonisatie niet afdoende weer", zegt Le: "Ik wil de Fransen wakker schudden."

'Ze zochten werk'
In een eerdere versie duurde de documentaire Cong Binh vier uur. Regisseur Lam Le had daarin ook vier Franse werkgevers opgevoerd, die de geschiedenis volkomen anders beleven. "Zij vertelden ijskoud dat de Vietnamese dwangarbeiders gewoon op zoek naar werk waren." 'Ze hadden in Vietnam toch geen werk? Ze gingen daar toch dood van de honger?'

Le kan er niet over uit dat de Franse ex-werkgevers hem bij het vertellen van die leugens recht in de ogen keken. "Twee van hen zijn nu parlementariër. Ik denk dat ik maar een Cong Binh deel 2 maak, met hun verhalen."

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden