Uitgebreide exegese laat soms weinig ruimte voor een ander geluid

De schrijver

Richard David Precht (1964) is (ster)filosoof en honorair hoogleraar in zowel Lüneburg als Berlijn, waar hij aan de Hanns Eisler Hochschule für Musik esthetica doceert. Precht schrijft succesvolle populair-wetenschappelijke boeken en heeft sinds 2012 op de Duitse zender ZDF een eigen filosofische tv-show: Precht

Over het boek

'Ken de wereld' is, zoals de ondertitel verraadt, een geschiedenis van de filosofie. Een ambitieus project waarmee Precht in de voetsporen treedt van figuren als Hans Joachim Störig en Bertrand Russel. En wat is de geschiedenis toch ... lang! Prechts lijvige 'Ken de wereld I' bevat 'slechts' één derde van het geheel: Oudheid en Middeleeuwen. De andere twee delen verschijnen respectievelijk in 2018 en 2020 in vertaling. Dus u kunt de tijd nemen. Prechts stijl is verhalend; ideeën worden in hun historische context ingebed. Precht kiest daarbij wat híj wil vertellen en heeft, zo leert de inleiding, niet de pretentie compleet te zijn.

Opvallende passage

"Het gaat Aristoteles er niet om de ethiek van de oude adel af te schaffen. Hij wil het aristocratische ethos 'democratiseren'. [...] Zoals het burgerdom in de 19de eeuw in mode, zeden en interieur de manieren van de adel nabootste en zijn hoogste politieke vertegenwoordigers in kastelen liet wonen, zo werkt Aristoteles aan een 'burgerlijke' adelsethiek voor de 4de eeuw v. Chr." Een typisch voorbeeld van hoe Precht historische dwarsverbanden en parallellen smeedt.

Zo oppert hij ook parallellen tussen hippies en vroege cynici en tussen de Franse post-structuralisten en de sceptici van de oudheid. Misschien is het niet allemaal loepzuiver, maar Prechts branie is, hoewel geen aristotelische deugd, best vermakelijk.

Reden om dit boek niet te lezen

"Dit boek wil geen filosofie zijn, maar ook geen geschiedenis" schrijft Precht in de inleiding. "Het is, om met Immanuel Kant te spreken, een 'filosoferende geschiedenis". Voor wie houdt van objectieve filosofische geschiedschrijving -voor zover zoiets bestaat - is dit boek dus geen aanrader. Precht geeft graag zijn mening. Uitgerekend in het hoofdstuk over de sceptici, leidt dat tot een oordeel over deze filosofische positie, zonder dat die goed en wel uit de doeken is gedaan. "Onder alle filosofische houdingen ter wereld is de radicale scepsis zeker de meest angstige."

Precht is duidelijk geen fan van de sceptici en dat maakt hem in dit geval tot een weinig welwillende exegeet. Een gemiste kans, omdat hij zelf de periode waarin het scepticisme de kop op steekt voordraagt als een tijd 'die het meeste op de onze lijkt'. Dat de reactie op de angst je niet aanstaat, wil niet zeggen dat je de angst niet serieus moet nemen.

Bovendien is 576 pagina's 'Prechts geschiedenis' soms wat veel. Zo nu en dan verlang je als lezer naar een andere stem. Het was prettig geweest als Precht de heren (want damesfilosofen vinden we in dit deel nog niet) wat vaker en langer zelf aan het woord had gelaten. Door de grote aanwezigheid van Precht en de relatieve afwezigheid van primaire tekst, krijg je soms het gevoel dat Precht liever niet heeft dat de je als lezer zelf oordeelt of nadenkt.

Reden om dit boek wel te lezen

Vooral door de aandacht voor maatschappelijke en economische ontwikkelingen in de Oudheid en de Middeleeuwen is 'Ken de wereld I' een levendige geschiedenis van de filosofie. Precht gaat graag ontnuchterend en relativerend te werk. Hij lijkt erop gebrand om de roem van het klassieke Griekenland als bakermat van verheven ideeën als democratie, vrijheid en het Goede, te relativeren.

Historici zullen vinden dat hij soms wat te kort door de bocht gaat. Maar het kan geen kwaad er eens de nadruk op te leggen dat een vlotte en vooruitstrevende denker als Aristoteles geen probleem had met slavernij en vrouwen niet veel hoger achtte dan dieren. Terwijl er in zijn tijd ook andere geluiden opgingen. Zelfs grote geesten hebben kennelijk blinde vlekken en dat moeten we ze eigenlijk niet te gemakkelijk vergeven, lijkt Precht te zeggen.

Ken de wereld; Een geschiedenis van de filosofie I

Richard David Precht

Uitgeverij: Ten Have 576 pagina's; euro 29,99

***

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden