Uitgeblust

Een op de acht leraren is opgebrand, heeft last van burn-out. Een gesprek met twee leerkrachten die zijn vastgelopen.

'Nee, ik heb niet altijd het onderwijs in gewild. Maar ik wilde wel iets sociaals. Als je twee verzetshelden als ouders hebt, dan krijg je mee dat je de mensheid moet verbeteren. Dan was ik tolk-vertaler geworden, denk ik. In plaats daarvan ging ik op de lerarenopleiding Nederlands en Engels doen. Even later werd ik enthousiast voor het basisonderwijs, zo van: met jonge kinderen kun je ten minste nog iets bereiken. Dat het een Vrije School werd kwam doordat ik een man ontmoette die me daar enthousiast voor maakte. En misschien sprak zulk onderwijs me ook wel zo aan omdat de Vrije School nadrukkelijk niet leek op het salonsocialistische milieu waar ik uit kwam. Maar ook: op Vrije scholen hebben ze een totaalvisie op kinderen, en je moet er zelf zoveel creatiever zijn, omdat je geen vastliggende methodes gebruikt. Terugblikkend zeg ik: eigenlijk ben ik er kunstenaar geworden - in de opvoedkunst.'

Anne-Ruth Wibaut (47), dochter van Frank Wibaut en Tineke Wibaut-Guilonard, zit sinds twee jaar thuis. Ze stond 24 jaar voor de klas op een Vrije School maar is nu afgebrand. Een goedgebekte, geestige vrouw die zich ogenschijnlijk niet de kaas van het brood laat eten - en dan opgebrand thuis? ,,Het lesgeven op zich heb ik heel boeiend gevonden. Inspirerend. Maar mijn huid werd steeds dunner. Ik kreeg steeds meer het gevoel dat alles een druppel was die de emmer deed overlopen. Ik kon er bijvoorbeeld erg slecht tegen als ouders je behandelden als hun personeel. Belde er een vader op: de fiets van z'n zoontje was op het schoolplein kapotgemaakt. Wil zo'n man dat jij dat oplost. Zeg ik: wilt u in ernst liever dat ik surveilleer dan dat ik voor de klas sta? Kijk, de meeste ouders hebben wel respect, maar ik begon van dat type vader overdreven snel geïrriteerd te raken.

,,Ik noemde het zelf depressief, maar de huisarts noemde het burn-out. Dat was in 1992. De aanleiding was fysiek: een oorontsteking die maar niet overging. Ik had voortdurend een resonantie in m'n hoofd, die holtes zaten vol. Uitrusten, zei de huisarts. Nou, dan zal ik uitrusten ook, zei ik bij mezelf. Dus ik lag op de bank en las elke dag een Agatha Christie, of een Dick Francis. Maar waar ik voordien altijd boodschappen deed bij buurtwinkels, omdat ik ervan hield met iedereen een praatje te maken, daar dook ik nu snel een supermarkt in. Om niemand tegen te komen. De huisarts zei: ga eens naar een psycholoog. Maar die vond niet dat er iets met mij mis was.'

,,In 1993 ging ik weer aan het werk - maar niet langer dan drie uur per dag. Intussen had ik een andere psycholoog. Daar leerde ik nee zeggen enzo. Want eigenlijk was ik nog steeds de opdracht aan het vervullen die ik van m'n ouders meekreeg, een opdracht die niemand kan vervullen én die niet mijn eigen keus was: maak de wereld goed.'

,,Ik was altijd heel veeleisend met de kinderen. Ouders vinden dat soms bedreigend: die willen zelf graag degene zijn die het meeste of het beste van de kinderen houdt. Vanuit dat eigen belang zijn ze kwetsend. Ouders die een jongetje ongelimiteerd tv laten kijken, zodat hij 's morgens op school moe en dol is, kunnen bedreigd reageren als jij zegt: daar moet je echt een grens aan stellen. Een moeder die haar kind juist nooit tv laat kijken tenzij naar heel verantwoorde dingen, die voelt zich bedreigd als jij zegt: laat haar toch gewoon eens lekker tv kijken.'

,,Maar ik werd na 1992 wel ontspannener, begon in te zien dat je niet zo aan kinderen hoeft te peuteren en dat je hun ouders niet in één moeite hoeft op te voeden. Dat je ze ook kunt laten zijn zoals ze zijn. Zo'n kind straalt dat zelf ook uit: 'hoho, mag ik gewoon zijn die ik ben - ik pies in m'n bed, nou èn?' Ik was altijd 75 tot 80 uur per week bezig geweest met school, maar als je nee leert zeggen wordt dat minder. Schriften niet nagekeken? - jammer dan. Nooit langer dan twee uur per dag lessen voorbereiden - dan is het maar niet klaar.'

,,Toen ik in 1993 weer ging werken was dat voor drie uur per dag. Dat is zo gebleven tot mei 1998. Intussen had de directeur een hartkwaal gekregen en we verdeelden zijn taken. Ik deed de post - elke dag een enorme stapel. Dat is als Kafka: elke dag nieuwe regels uit Zoetermeer in een map stoppen, de oude er uithalen. Maar het is een map die je nooit gebruikt. Die dagelijkse stapel post van een school geeft je het gevoel dat je het blijkbaar nooit goed doet. Wilt u aandacht besteden aan emancipatie. Wilt u aandacht besteden aan geweldsbestrijding. Wilt u aandacht besteden aan pesten.'

,,Ik heb een oude tante, die is vroeger ook juf geweest. Die zegt altijd over haar tijd: 'je was gewoon juf en je deed gewoon je werk'. Zo is het niet meer. Aan de ene kant hebben scholen zogenaamd een 'eigen verantwoordelijkheid'. Maar aan de andere kant zijn ze een openbare schietschijf. De overheid noemt scholen 'zelfstandig' maar bestookt je met haar wensen, de ouders bestoken je met hun wensen. Of je erop wilt letten dat het ene kind z'n tanden poetst, ook na een boterham. Of het andere kind om precies halfelf z'n pilletje kan krijgen. Moeder drie is boos dat je gisteren niet hebt gezorgd dat haar kind z'n trui aanhad. Moeder vier wil dat je de schoolkrant vandaag uitdeelt.'

,,Daar zit m'n fundamentele woede: dat elk zinnig mens 'ja' antwoordt op de vraag of een goede opleiding voor kinderen belangrijk is - maar dat we de mensen die dat werk doen in werkelijkheid geld, erkenning en respect onthouden. En de vraag is natuurlijk: waarom laten de mensen in het onderwijs zich dat gebeuren? Een flinke staking zou de hele samenleving ontwrichten.'

,,Ik dacht dat ik nee had leren zeggen, ik dacht dat het goed ging. Maar toen was het zomer 1998, het was de voorlaatste les voor de vakantie. We waren in het Engels 'galgje' aan het doen. In het lokaal naast mij stond een vervangster die er geen bal van kon. Die stuurt er de ene na de andere leerling uit. Die zette ik bij mij in de klas aan hun eigen werk. Toen ging de bel. Een van die jongens maakt aanstalten om weg te lopen. 'Hee, kom jij eens terug', zeg ik - want ik wist niet of die juf hem nog wilde spreken. Die jongen denkt dat ik hem in zijn nek wilde grijpen, en geeft mij een klap - de bril vloog van m'n hoofd.'

,,Dat is een hele affaire geworden. Vader eiste dat ik op staande voet werd ontslagen. Ik heb me ziek gemeld en ik heb sindsdien niet meer gewerkt. De school heeft wel een brief teruggestuurd aan die vader, zo van 'geen sprake van, dat we haar ontslaan', maar de collega die de klacht behandelde zei 'Ik heb je wel altijd heel driftig gevonden'. Alleen had nooit iemand daarover iets tegen me gezegd. Dat is typisch Vrije School, denk ik, een jammerlijk bijverschijnsel van een heel goede schoolsoort: dat ze er nooit de confrontatie met je aangaan.'

,,Sinds ik thuis zit heb ik een heleboel cursussen gevolgd, en dan merk je: in de wereld van de cursussen weten ze helemaal niks van didactiek af. Wie goed fietsen kan repareren geeft een cursus fietsreparatie, zonder een bal verstand hoe je kennis overbrengt. Ik heb nu bedacht dat ik trainers ga trainen: die vakkennis hebben ze zelf wel, maar van mij kunnen ze leren hoe je het brengt.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden