Uitgaan van wat iemand kan

Interview | Ouderen langer thuis laten wonen blijft een goed idee, vindt oud-wethouder Marnix Norder. Hij pleit voor een wegenwacht waar gemeenten die tegen problemen aanlopen, terechtkunnen.

Anderhalf jaar reisde hij met zijn team van gemeente naar gemeente om te spreken over de kabinetsplannen om ouderen en mensen met een beperking langer thuis te laten wonen. Na 380 gesprekken publiceerde oud-wethouder Marnix Norder van het aanjaagteam Langer Zelfstandig Wonen gisteren zijn bevindingen. Voor het eerst is hij voorzichtig positief over de inzet van gemeenten en woningcorporaties. Maar er staat nog veel te gebeuren. "Dit is een proces waar we zeker vijf tot tien jaar voor moeten uittrekken."

Staat u na anderhalf jaar nog altijd positief tegenover het plan om ouderen en mensen met een beperking langer thuis te laten wonen?

"Ja, ik vind het nog steeds een goed plan. Wij zijn in anderhalf jaar niemand tegengekomen die het een slecht idee vond. In het oude systeem gingen we uit van iemands beperkingen en zeiden we: 'Laten we daar eens een 24/7-oplossing voor bedenken: een verzorgingshuis waarin je cliënt bent, in plaats van een persoon'. Dat we nu uitgaan van de persoon, en wat iemand nog kan, dat is een goed idee."

Eén van de hoofdpijndossiers blijft het gebrek aan passende woonruimte. De Anbo rapporteerde vorig jaar nog over een nijpend tekort aan seniorenwoningen.

"Dat is inderdaad een hele opgave. Daar is ook nog een tekort. Maar gemeenten pakken dat wel op. Nijkerk heeft bijvoorbeeld geïnventariseerd dat 3200 corporatiewoningen nog niet geschikt zijn voor langer zelfstandig wonen. Samen met de corporatie worden er nu plannen gemaakt om daar wat aan te doen.

Maar wat we weleens vergeten is dat er nog veel meer met het bestaande bezit gedaan kan worden. Hoe zorg je dat geschikte corporatiewoningen bij de juiste mensen terechtkomen? Nu is het nog zo dat aangepaste woningen soms verhuurd worden aan het reguliere publiek als ze vrijkomen. Er is dan op dat moment bijvoorbeeld geen slechtziende die zo'n woning zoekt. Een corporatie wil zo'n woning ook niet laten leegstaan. Daar is nog winst te behalen door lokale afspraken te maken, bijvoorbeeld over de kosten als een corporatie zo'n woning toch even beschikbaar houdt."

Een half jaar geleden, was de informatieverstrekking van gemeenten aan hun burgers nog vrij beroerd. Hoe is die nu?

"Die is nog steeds slecht. Ik zou de communicatie nog hooguit een 4 geven. We hadden samen met het ministerie van volksgezondheid en met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten hapklare brokjes tekst opgesteld. Maar daar is maar weinig gebruik van gemaakt. Ons advies is daarom om een testpanel in te stellen, bijvoorbeeld van mensen met een beperking. Zij kunnen een gemeente heel goed vertellen wat ze zoeken, en wat ze nog niet op zo'n website aantreffen."

Een zorgbestuurder die we voor dit interview spraken, vertelde dat ouderen alleen maar verpleeghuiszorg thuis kunnen krijgen als een verpleegkundige binnen tien minuten ter plaatse kan zijn. Hij hekelde dit soort regeltjes waardoor mensen in buitengebieden van zorg verstoken blijven.

"Voorbeelden van dwingende, soms onhandige regels zijn we veel tegengekomen. Zo worden ouderen voor huishoudelijke hulp en voor verpleging of verzorging vaak door verschillende hulpverleners bezocht. Het eerste wordt door de gemeente betaald, en het tweede door de zorgverzekeraar. Maar het zou veel handiger zijn als ze hulp zouden krijgen van één persoon."

In de praktijk blijkt dat lastig, want die systemen zijn vrij dwingend.

"Wij troffen een voorbeeld waarbij er onderling afspraken waren gemaakt. Men zei: 'Doe jij dan mevrouw Jansen, dan doe ik mevrouw Pieters'. Je moet er voor waken dat mensen geen werk doen waarvoor ze niet zijn opgeleid. Maar soms is een houtje-touwtje-oplossing het beste."

Als iedereen dat zou doen, krijg je dan geen zorglandschap dat van plakband aan elkaar hangt?

"Zo lang de uitzondering maar niet de regel wordt, zal dat wel meevallen. Ik denk dat daar ook een taak is weggelegd voor de wethouder. Laat die dat soort zaken maar toetsen."

Krijgen die wethouders daarvoor genoeg ruimte?

"Ik hoor nog veel geklaag over bemoeienis uit Den Haag. Gemeenten gaan er nu over, maar daar heeft de Tweede Kamer nog niet altijd oog voor. Er zijn zo vijf, zes kwesties te noemen waarbij Kamerleden op de stoel van de gemeenteraad gingen zitten. Een voorbeeld was een kwestie rond het sluitende verzorgingshuis voor veganisten in Renkum. Inmiddels lijkt dat afgewend, maar vorig jaar was er veel ophef over. Omdat er maar één zo'n huis in heel Nederland is, werd staatssecretaris Van Rijn gevraagd om dat op te lossen. Maar hij is niet de wethouder van Renkum. Wat je gelukkig wel ziet gebeuren, is dat een Kamerlid dan met de afdeling van zijn partij in zo'n gemeente belt. Maar dat zou nog wel vaker mogen."

Welke balans maakt u op, anderhalf jaar nadat we hiermee begonnen zijn?

"Een half jaar geleden, bij onze tussenrapportage waren we nog sceptisch. Maar het gemopper neemt af. We onderscheiden een groep koplopers, een peloton en een groep achterblijvers. In gemeenten waar het goed gaat, zie je dat een wethouder wonen én zorg onder zijn hoede heeft. Voor deze gemeenten is het glashelder wat hen nog te doen staat. De middenmoot is wel goed bezig met volkshuisvesting, maar laat het liggen in de zorg of andersom."

En de achterblijvers?

"Zo'n vijftien achterblijvers hebben slecht zicht op de groep inwoners met een zorgbehoefte. Als je bijvoorbeeld wilt weten hoeveel aanleunwoningen je nodig hebt, dan moet je wel eerst weten hoe snel de bevolking vergrijst. Dat leidt nog niet tot problemen, maar als je nú niet bouwt, dan gaat dat wel gebeuren."

Wie zitten er in die groep?

"Ik doe niet aan naming and shaming. Toen wij begonnen hebben we gezegd dat men in vertrouwen met ons kon spreken. Daardoor hebben we veel te horen gekregen. Dat wil ik niet beschamen."

Deze plannen stonden in 2012 al in het Lente-akkoord. Is het niet gek dat er nog gemeentes zijn die het niet op orde hebben?

"Nee, dat vind ik niet, want dit is een enorme cultuuromslag. Het oude beleid, dat erop gericht was om ouderen en mensen met een beperking in een instellingen te plaatsen, stamt van net na de Tweede Wereldoorlog. Ik begrijp dat gemeenten tijd nodig hebben om te wennen. De zorg had bijvoorbeeld niets met woningcorporaties en vice versa. Dat is aan het veranderen."

Medio vorig jaar constateerde u in uw tussenrapportage nog dat veel woningcorporaties in de klaagstand stonden. Er werd veel van hen verwacht, terwijl ze tegelijkertijd sinds 2013 flink veel meer belasting moeten afdragen. Hoe is dat nu?

"Dat trekt gelukkig bij. Sommige corporaties laten mooie dingen zien. Habion, een corporatie met veel verzorgingshuizen, zag er onlangs van af om een oud verzorgingshuis in het Gelderse Voorst te slopen, nadat er in de buurt geprotesteerd werd. Ze hebben omwonenden toen bij het tehuis betrokken. Buurtbewoners denken nu mee over de bestemming van de centrale ruimten, en over de toewijzing van woningen."

Dat is een uitzondering. Het is bekend dat vastgoedeigenaren er grote moeite mee hebben om verliezen te nemen op al die oude, leeglopende panden.

"Ja, dat klopt. Er zijn tientallen gebouwen waar nog miljoenen op moet worden afgeschreven. En dat gebeurt nog te weinig, bijvoorbeeld omdat bestuurders geen negatief resultaat willen laten zien. Doordat die panden niet worden afgeboekt, gebeurt er ook niets mee. Daardoor ontstaat verloedering, en is dat jammer."

Gemeenten hebben er veel taken bij gekregen. Ziet u eigenlijk nog taken voor het Rijk weggelegd?

"Waar vooral veel behoefte aan is, dat is informatie over doelgroepen. Hoeveel ex-tbs'ers zijn er nu in een gemeente? Hoeveel autisten? Hoe zal zich dat ontwikkelen? Het Rijk zou daar een onderzoeksprogramma naar kunnen opzetten. En wat doe je met veranderd gedrag, bijvoorbeeld van ouderen die vaker op de eerste hulp terechtkomen? Zij gebruiken vaak veel medicatie. Maar een arts op de eerste hulp kan hun zorgdossier niet uit de lucht toveren. Zij zouden makkelijker toegang moeten krijgen tot die informatie. Zo zullen er altijd issues zijn. Wat ons betreft komt er daarom een soort wegenwacht, waar gemeenten hun problemen kunnen voorleggen. Gewoon een onafhankelijke club die je komt helpen als een vastloper hebt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden