Review

Uiterst bedenkelijke exemplaren van de menselijke soort

Jonathan Coe: Het moordend testament - What a carve up!. Vert. Marijke Emeis. Meulenhoff, Amsterdam; 456 blz. - ¿ 49,90.

Binnen de Engelse literaire traditie van deze eeuw loopt een directe lijn van Evelyn Waugh, die in 1928 met zijn roman 'Decline and Fall' een amusant portret schetste van de high society, naar Michael Brazewell, die enkele jaren geleden met 'Missing Margate' de yuppie-generatie in the city te kijk zette.

De roman 'Het moordend testament - What a carve up!' van de criticus Jonathan Coe past in menig opzicht binnen deze traditie. De openingszin zowel als de slotzin luidt: “De Winshaws waren al twee keer eerder door een tragisch voorval getroffen, maar nog nooit op zo'n geduchte schaal als nu.”

Die toonzetting roept al onmiddellijk herinneringen op aan het soort proza waar de Engelse literatuur voor een belangrijk deel haar reputatie aan ontleent: gepolijste zinnen vol understatement, geformuleerd door auteurs die hun good breeding nergens verloochenen. Een bijkomend effect daarvan is dat het venijn van de satire door de schrijfstijl al min of meer onschadelijk wordt gemaakt. Jonathan Coe lijkt dit gevaar onderkend te hebben: hij speelt met de conventies van de satire, de thriller en de Gothic novel zonder dat het afbreuk doet aan de scherpte van zijn kritiek.

'Het moordend testament' is de biografie van de famlie Winshaw, opgetekend door een zekere Michael Owen, in opdracht van Tabitha Winshaw. Deze dame is het grootste deel van haar leven veilig weggestopt in een krankzinnigengesticht, omdat ze haar oudste broer ervan beschuldigt de dood van haar lievelingsbroer Godfrey op zijn geweten te hebben. Ze wil dat de waarheid over haar familie boven tafel komt. Naarmate Michael zich meer in die materie gaat verdiepen, groeit zijn weerzin tegen het onderwerp van zijn studie.

Mortimer, de jongste broer van Tabitha en bondgenoot in hun gemeenschappelijke afkeer van alles waar hun familie voor staat, drukt zich daarover als volgt uit: “Ik zal je één ding over mijn familie zeggen ( . . .) Het is het gemeenste, inhaligste, wreedste stelletje mes-in-de-rugstekers en schofterige centenschrapers dat ooit over het aardoppervlak gekropen is. En daarmee bedoel ik ook mijn nageslacht.” In het eerste deel krijgen we een portrettengalerij van dit illustere gezelschap: Hilary, een bij gebrek aan gewicht omhooggevallen columniste; Henry, de beroepspoliticus die zijn idealen (voor zover hij die heeft) absoluut ondergeschikt maakt aan zijn ambities; Roddy, de kunsthandelaar die met zijn kunstmatig opgefokte prijzen en slinkse manipulaties carrières kan maken en breken; Mark, die een sleutelrol speelt in de internationale wapenhandel - het zijn stuk voor stuk uiterst bedenkelijke exemplaren van de menselijke soort.

Het meest verontrustend is dat je nergens het gevoel hebt uitsluitend met literaire creaties te maken te hebben: hun levensgeschiedenissen zijn zo sterk verbonden met de Engelse politieke situatie van de jaren tachtig, dat je af en toe de indruk hebt dat het om een sleutelroman gaat. Zo verwijst Coe naar de opkomst en ondergang van Margaret Thatcher, de rampzalige afbraak van sociale voorzieningen en de dubieuze rol van Engeland als wapenleverancier voor Saddam Hoessein. Illustratief is ook het schaamteloze cynisme waarmee de Winshaws hun macht doen gelden op vrijwel alle terreinen van het openbare leven, waarbij hun eigenbelang de enige drijfveer is. De toon van ingehouden woede waarmee dit alles aan de kaak wordt gesteld, doet de roman uitstijgen boven vergelijkbare produkten in dit genre.

In het tweede deel van het boek, dat sterk gemodelleerd is naar 'Tien kleine negertjes' van Agatha Christie, krijgt de verbeelding de overhand. De verteller, Michael Owen, is vanaf zijn negende jaar gebiologeerd door de filmster Shirley Eaton. Omdat zijn moeder hem de bioscoop uitsleepte als de scènes wat gewaagd werden, is Eaton voor hem steeds een droombeeld van onvervulde beloften gebleven. Die herinneringen vermengen zich nu met de werkelijkheid.

In een schitterende pastiche op het genre van het moordmysterie laat Coe alle hoofdrolspelers op een bij hen passende manier aan hun einde komen. Iedereen weet dat de Winshaws of hoe ze verder ook heten mogen, in werkelijkheid het eeuwige leven hebben: als de politiek voor de ene brandhaard een oplossing heeft gevonden, is er snel genoeg elders een nieuwe gecreëerd, zodat de wapenindustrie op volle toeren kan blijven draaien. Dus neemt Coe wraak op de enige manier die hem als schrijver ter beschikking staat, en hij doet dat met zichtbaar genoegen.

'Het moordend testament' is daarmee niet alleen een van de meest expliciete maatschappij-kritische romans van de afgelopen jaren, het is dankzij zijn geraffineerde constructie ook een van de meest amusante boeken van de recente Engelse literatuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden