Uiteindelijk kan Rutte niet zonder D66

Staatssecretaris Eric Wiebes van Financien verlaat het Ministerie van Algemene Zaken. Het kabinet heeft een deal gesloten met D66, waardoor die partij zich toch kan vinden in het Belastingplan.Beeld ANP

ANALYSE | Het waren toch vooral beloften die D66 tot steun konden verleiden. Beloften, die voor het belastingplan 2016 niet veel betekenen, anders dan dat de coalitie daarvoor nu de steun heeft gekocht van een meerderheid in de Eerste Kamer.

D66 sprak gisteren, ook op de eigen website, consequent over een belastingverlaging van 9 miljard euro op arbeid. Bijna een verdubbeling ten opzichte van de oorspronkelijke kabinetsvoorstellen. Maar zo mooi als de democraten het proberen voor te stellen, is het nu ook weer niet.

Zeker, er gaat in het plan bijna 9 miljard euro aan lasten op arbeid af. Het overgrote deel van de 5 miljard uit het belastingplan al komende 1 januari. De resterende 4 miljard euro vormen echter geen verlaging, maar een verschuiving van belastingen. Een verlaging van lasten op arbeid betekent dus dat de burger datzelfde bedrag elders moet betalen. In dit geval door hogere gemeentelijke belastingen.

Sinds het kabinet begon met de overheveling van een aantal belangrijke taken in de zorg, de jeugdzorg en het arbeidsmarktbeleid naar de gemeenten werd ook de roep om een groter eigen gemeentelijk belastinggebied luider. Zonder eigen middelen blijft het immers in hoge mate theorie dat gemeenten eigen afwegingen kunnen maken rond belangrijke zaken als thuiszorg of langdurige zorg.

D66-senator Alexander Rinnooy Kan schreef met anderen daarover afgelopen zomer een rapport voor de Vereniging Nederlandse Gemeenten, waarin hij zich een warm voorstander toonde van dit idee. Om afwegingen te kunnen maken moet de democratie in gemeenten worden versterkt. Een groter eigen belastinggebied betekent relevantere lokale politieke discussies en daarmee grotere betrokkenheid van de burger, zo is de redenering. Dit alles moet nu per 1 januari 2017 gebeuren.

D66 heeft op de valreep nog heel wat binnengesleept, al komt het nog niet in de buurt van alle wijzigingsvoorstellen die de Tweede Kamerfractie had op het belastingplan. Toen ging het om 1 miljard euro aan wensen.

De maatregelen uiit het compromis in het kort

De maatregelen uiit het compromis in het kort:
- het budget voor de kinderopvangtoeslag gaat op 1 januari 2017 met nog eens honderd miljoen euro omhoog.
- voor de ouderenkorting komt per 1 januari 2017 nog eens honderd miljoen beschikbaar.
- de vrijstelling voor vermogensbelasting gaat omhoog van rond 21.000 naar 24.500 euro.
- er komt in 2016 honderd miljoen extra beschikbaar voor subsidies op energiebesparende maatregelen van huiseigenaren.
- het kabinet komt in 2016 met een scenario voor de sluiting van de nog functionerende kolencentrales.
- voor de zomer komt het kabinet met een voorstel om voor vier miljard euro te verschuiven van inkomstenbelasting naar het gemeentelijk belastinggebied. Deze maatregel moet uiteindelijk ook ongeveer 15.000 banen opleveren.

Waarom moest het zo lopen?
De nauwelijks te beantwoorden vraag blijft waarom het zo moest lopen en waarom dit compromis niet kon worden gesloten nog voordat de Tweede Kamer over het belastingplan stemde en D66 de voorstellen verwierp. De druk om tot een vergelijk te komen, was kennelijk destijds nog niet groot genoeg.

Feit is dat staatssecretaris Eric Wiebes van financiën tot vlak voor de stemmingen met D66 in gesprek was, maar destijds toch meer verwachtte vasteun van de drie christelijke partijen. Met D66 bereikte hij wel overeenstemming, maar die kon weer geen genade vinden in de ogen van het CDA, dat wellicht op dat moment ChristenUnie en SGP niet wilde laten vallen.

Aandurven
Bij de coalitie speelde mee dat lang, te lang, gedacht is dat in de Eerste Kamer een aantal fracties het niet zou aandurven een belastingverlaging te blokkeren. D66 probeerde uit te stralen niet terug te schrikken voor die consequentie en maakte daarmee uiteindelijk op de valreep het kabinet toeschietelijker.

Alexander Pechtold gaf uiteindelijk maar heel kort leiding aan een partij die zich afkeerde van het kabinetsbeleid. Hij is alsnog betrokken bij alle grote akkoorden die het tweede kabinet-Rutte tot dusver heeft gesloten. Aan de criteria van de democraten, belastingverlaging moet gepaard gaan met hervormingen in het fiscaal stelsel en met zoveel mogelijk nieuwe banen, wordt met het compromis ook nog iets nadrukkelijker voldaan.

De verlaging van lasten op arbeid levert in de modellen nu eenmaal banen op, ook al wordt dat gecompenseerd met hogere belastingen elders. De grote hervorming zit in verruiming van het belastinggebied, waardoor gemeenten beter kunnen inspelen op lokale wensen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden