Uitblijven luchtsteun blijft raadsel

DEN HAAG - Nederlandse topmilitairen die in 1995 bij de VN-leiding in Bosnië werkten, snappen nu nóg niet waarom Dutchbat bij de val van Srebrenica geen steun van gevechtsvliegtuigen mocht krijgen.

Het raadsel van de uitgebleven luchtsteun werd daarmee gisteren ook niet opgelost door de militairen van de VN-hoofdkwartieren op de Balkan, die werden verhoord door de enquêtecommissie-Srebrenica. ,,Het is me nooit helder geworden. Ik heb er geen sluitende verklaring voor'', zei de Nederlandse generaal Nicolaï, die destijds vanuit Sarajevo leiding gaf aan VN-troepen in Bosnië. Zijn collega kolonel De Jonge zat nog dichter bij het vuur. De Jonge was op het VN-hoofdkwartier in Zagreb naaste adviseur van de hoogste militair van de VN-troepen, de Franse generaal Janvier. De kolonel was bij de cruciale vergadering op 10 juli 1995 waarop Janvier uiteindelijk besloot geen luchtsteun beschikbaar te stellen voor Srebrenica, waar toen de Bosnisch-Servische troepen van generaal Mladic binnenvielen. Ook De Jonge begrijpt niet waarom Janvier nee zei.

De Jonge had de Franse generaal het advies gegeven vliegtuigen in te zetten. Ook generaal Nicolaï op de VN-post in Sarajevo vond op dat moment: het is nu of nooit met de luchtaanvallen.

De Nederlanders in de VN-leiding hadden Dutchbat opgedragen aan de grens van de enclave enig weerwerk te leveren aan de Serviërs. Het was, militair gezien, een 'onmogelijke opdracht' om die blocking position in te nemen. Een klein groepje Dutchbatters diende een 'streep in het zand' te trekken. Generaal Janvier ondertekende een waarschuwing aan generaal Mladic waarin klip en klaar stond dat de VN Navo-vliegtuigen zou sturen zodra die vier witte pantserwagens van Dutchbat zou worden beschoten.

Toen Mladic' troepen toch het stadje binnentrokken, dachten Nicolaï en De Jonge dat luchtaanvallen onontkoombaar waren geworden. Kolonel De Jonge zei tegen zijn baas Janvier: ,,Mladic daagt u nu uit. Als we nu geen gevechtsvliegtuigen sturen, lacht hij u uit en bent u nooit meer een gesprekspartner voor hem.''

Na een avond twijfelen op het hoofdkwartier in Zagreb, waarbij de Franse generaal telefoontjes voerde met nog altijd onbekende gesprekspartners, kwam er geen bevel om de Navo-vliegtuigen in te zetten. Later gooide een Nederlandse F16 slechts één bom.

De vraag waarom Janvier weigerde, kan op twee manieren worden beantwoord, bleek gisteren tijdens de verhoren. Of de Franse generaal kreeg op hoog politiek niveau -de VN-leiding in New York of de Franse president- te horen dat hij niet mocht doorzetten. Of Janvier krabbelde zelf op de cruciale avond terug naar de eerdere beduchtheid van de VN om het zware luchtwapen in te zetten. Eerder dat jaar, na een serie luchtaanvallen in mei, hadden troepen van Mladic keihard gereageerd. Er volgde een bloedbad in Tuzla, Bihac kwam onder zwaar Servisch vuur en er werden driehonderd VN'ers op de Balkan gegijzeld. De twee Nederlandse VN-militairen hielden de enquêtecommissie voor dat zo bezien de terughoudendheid met gevechtsvliegtuigen begrijpelijk was. Maar daarmee hebben zij nog altijd geen sluitende verklaring voor het nee van Janvier bij de uitzichtloze positie begin juli van de safe area Srebrenica.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden