Uit de cirkel van armoede

Op Curaçao hebben ongehuwde jonge moeders het niet makkelijk. Werk is er niet en voor bijstand worden ze van hot naar her gestuurd. Dan is het simpeler om je lichaam te verkopen om aan geld te komen. 'Mami Sa' probeert deze moeders en hun kinderen een toekomst te bieden.

'Voor een Blackberry doen de jonge meiden echt alles", vertelt Ruthila Coffie. Zij leidt 'Mami Sa' (Mama weet het), een opvangplek voor jonge moeders, gelegen in een arme buurt in Willemstad, de hoofdstad van Curaçao. 'Alles doen' betekent vooral toegeven aan de seksuele wensen van mannen, zonder condoom of ander voorbehoedmiddel. Is de Blackberry er eenmaal, dan maken de meisjes weer een wipje voor beltegoed. Zo niet, dan hangen de mannen direct aan de telefoon: de dames worden wel geacht te doen waarvoor de heren 'betalen'.

Zo kan het gebeuren dat meisjes van achttien tot twintig jaar drie kinderen hebben van drie verschillende mannen. Geen werk, geen scholing en eigenlijk geen opvoeding. Want zelf komen ze vaak ook uit een eenoudergezin, waar moeder weinig tijd en aandacht voor de kinderen had.

Marion van der Burgh, oprichtster van Mami Sa, had al jaren in haar hoofd dat ze iets wilde doen voor de kansarmen op Curaçao. Ze is geboren en getogen op het eiland, vertrok naar Nederland voor haar artsenopleiding, trouwde er met een arts maar kwam elk jaar terug naar Curaçao. Ze besloot het roer op haar 55ste om te gooien en iets te gaan doen voor kansarmen. "Doordat kinderen uit arme gezinnen nauwelijks een goede opvoeding krijgen, weten ze niet hoe ze hun eigen kinderen moeten opvoeden. Bovendien zijn ze vaak zelf nog kind wanneer ze moeder worden. Ik wilde die spiraal doorbreken voordat ze crimineel worden. Want dat is vaak het gevolg."

Het kapitaal kwam van haarzelf, vrienden, serviceclubs (van het type Rotary) en "door heel veel te bedelen". Nu staat er sinds anderhalf jaar een tehuis op een ruime kavel met veel groen en diverse dieren. Drie betaalde krachten en verschillende vrijwilligers begeleiden overdag tien moeders tussen de 18 en 24 jaar.

Coffie: "Het gaat om niet-verslaafde moeders met kinderen ouder dan drie jaar, die dit zelf willen. 's Ochtends halen we iedereen met een busje op. De kinderen gaan naar school en de vrouwen krijgen hier diverse lessen. Ze leren onder meer budgetteren, omgang met hun kind(eren), grenzen stellen en structuur aanbrengen in hun leven. Maar ze maken ook schilderijtjes en tafellopers van lapjes stof. Die verkopen we en van de opbrengst mogen ze de helft zelf houden. Een deel gaat in een gezamenlijke pot en 20 procent gaat naar Mami Sa."

De scholen sluiten op Curaçao om 12 uur. Dan wordt er gezamenlijk gegeten, waarna er tijd is voor contact tussen moeders en kinderen. Het klinkt vanzelfsprekend, maar de moeders hebben soms geen idee. Coffie over een moeder met vier kinderen: "Ze sloeg die kinderen echt heel erg. Of ze pakte ze ruw beet en smeet ze de tuin in. Die kinderen zaten vol blauwe plekken. Na twee maanden vormingslessen vertelde ze dat ze nooit had geweten dat je je kind zo niet behandelt."

Van der Burgh vult aan dat een van die kinderen aanvankelijk vol agressie zat, maar nu zoet in een hoekje speelt. "Dat is later weer een crimineel minder, hoop ik dan maar. De jonge vrouwen hier zijn echt niet lui of ongeïnteresseerd, eerder depressief en gelaten. Ze zijn door alle instanties in de steek gelaten."

Van der Burgh kan zich mateloos opwinden over de bureaucratie op het eiland. Hoe de moeders voor een ziek kind soms zes keer terug moeten komen. Een formulier hier, een stempel van de verzekering daar en telkens weer met de bus, die twee gulden per rit kost. Of neem de instantie die officieel acht weken na een aanvraag voor bijstand moet uitkeren. "Dat gebeurt vaak pas na achttien weken en nadat ik er zelf elke week achteraan ben gegaan en vreselijk heb gezeurd. Al die tijd heeft zo'n moeder geen inkomen."

Ze dist talloze verhalen op van jonge moeders die van het kastje naar de muur worden gestuurd. "Het is niet alleen een raadsel waarom het allemaal zo lang moet duren, het getuigt ook van desinteresse en verwaarlozing van een zeer kwetsbaar deel van onze bevolking."

Mami Sa bestaat pas anderhalf jaar, dus concrete resultaten kunnen Coffie en Van der Burgh nog niet laten zien. Temeer daar de volgende fase nog moet komen: de begeleiding naar werk of scholing. Want daar gaat het om, de moeders en de kinderen uit de cirkel van armoede halen. Die armoede is er vaak al, maar wordt schrijnender na de eerste (ongewenste) zwangerschap. Bij de meeste rooms-katholieke scholen - en de overgrote meerderheid op Curaçao is rooms-katholiek - wordt zwangerschap niet getolereerd en kan de tiener verder thuisblijven.

Soms mogen ze na de bevalling terugkomen, maar dan is het kwaad al geschied. Want crèches zijn voor jonge moeders die van de bijstand van 320 gulden per maand moeten leven (circa 138 euro) onbetaalbaar. Coffie: "Ik heb overal navraag gedaan, de goedkoopste is 250 gulden per maand, die van de overheid kost 450 gulden. Bovendien moeten de kinderen verplicht elke dag een ander shirtje aan."

En van seksuele voorlichting of condoomautomaten willen de meeste scholen al helemaal niets weten. Van der Burgh: "Ook de overheid doet niets. Ze praten wel over werkgelegenheid, maar wie past op het kind als je op zondag vakken wilt vullen in de supermarkt? En wie betaalt de bus? Dus verkopen ze zichzelf weer of ze gaan bolletjes slikken. Ze doen de gekste dingen om te overleven. En als ze op die manier geld hebben verdiend, maken ze het direct op aan mooie kleren en make-up. Sparen hebben ze nooit geleerd en ze willen zich ook wel eens lekker voelen."

Coffie kent volop verhalen van meisjes van elf, twaalf jaar die door hun moeder het hoerenpad op worden gestuurd. Of aan een veel oudere pooier worden meegegeven. Verplicht bolletjes slikken en naar Nederland vliegen komt ook regelmatig voor bij de jonge meiden.

De moeders van Mami Sa wonen in buurten zoals 'Paradijs', de cynische bijnaam van de wijk waar Mami Sa is gevestigd. In huisjes die die naam nauwelijks verdienen en bijvoorbeeld een lekkend dak hebben. Of ze wonen bij familie op een kamertje van drie bij drie meter dat ze met hun twee of drie kinderen delen. Grote kans dat de waterleiding is afgesloten en dat ze voor drinkwater met emmers moeten zeulen. De elektriciteit doet het ook niet altijd.

Om de kinderen van Mami Sa te behoeden voor schooluitval met als gevolg werkloosheid en/of criminaliteit, krijgen zij schoolbegeleiding. Dat jochie van zeven bijvoorbeeld, dat volgens de juf te dom was en daarom naar huis werd gestuurd. Na een test door een bevriende psychologe bleek er niets aan de hand en inmiddels doet hij gewoon zijn best op een andere school.

Hoewel slechts tien jonge moeders bij Mami Sa worden opgevangen, ziet Van der Burgh dit niet als een druppel op een gloeiende plaat. "Ik zie het als een druppel in een emmer en ik hoop dat het een plasje is als ik dood ben. Als ik zie hoe blij deze moeders zijn met de aandacht, hoe hard ze werken en welke veranderingen we bewerkstelligen, dan weet ik weer waarom ik dit doe."

Mami Sa: belangrijke druppel op gloeiende plaat
Een delegatie van de Eerste Kamer bezocht in januari de zes Antilliaanse eilanden. Volgens prof. dr. Ruard Ganzevoort (GroenLinks), die een bezoek bracht aan Mami Sa, is er op Curaçao grote behoefte aan zorg voor de kwetsbaren. "Mami Sa is misschien een druppel op een gloeiende plaat, maar die druppels zijn hard nodig. Iedere moeder is er een, en ieder kind is een potentiële vastloper in de maatschappij. "Er zijn te veel jongeren die vastlopen, zowel hier als daar. Nederland kan wel zijn grenzen sluiten voor Curaçaose jongeren, maar je kunt het ook structureel aanpakken. Daarvan is Mami Sa een mooi voorbeeld, hoe kleinschalig ook. In plaats van te wachten tot de overheid het probleem oplost, wat te vaak gebeurt, pakken ze het hier zelf op. Die kleinschaligheid maakt het wel lastiger om grote instanties zoals scholen en uitkeringsinstanties mee te krijgen. Dat zal de komende tijd een uitdaging zijn voor Mami Sa."

'Ik sla mijn kinderen niet meer zo gauw'
Wat vinden de moeders zelf van Mami Sa? (niet hun echte namen):

Mirella: "Een van de 'tantes' heeft me geholpen bijstand te krijgen en bij het vinden van een crèche. Mijn kinderen en ik hebben hier veel geleerd. Het leukste vind ik het om 's middags de planten in de tuin water te geven."

Harely: "Voordat ik hier kwam had ik nog nooit iets genaaid. Hier krijg je naailessen, lessen in muziek, Papiamentu en computers. Verder vind ik het goed dat we iets leren over de verzorging van kinderen en hun rechten. We krijgen ook seksuele voorlichting."

Rosaly: "We krijgen het hier ook te horen als we niet goed met onze kinderen omgaan. Wat ik leuk vind is dat we allemaal met onze kinderen om de tafel zitten wanneer we 's middags eten."

Bigali: "Ik sla mijn kinderen niet meer zo gauw, maar probeer met ze te praten. Voor ik hier naartoe kwam was ik heel onzeker, maar nu heb ik geleerd mezelf te zijn."

Feiten en cijfers
Op Curaçao heeft een op de vier jongeren van 15 tot 25 jaar geen werk. Het overgrote deel van hen (60 procent) is vrouw.

Een op de zes huishoudens op Curaçao bestaat uit een alleenstaande moeder met kinderen.

De armoedegrens voor een volwassene met twee kinderen ligt op een maandinkomen van 1904 Antilliaanse gulden (ca. 819 euro).

De volledige bijstand bedraagt 320 gulden per vier weken (ca. 138 euro).

Per kind is er een toeslag van 40 gulden per vier weken, maar die moet op twee plekken worden aangevraagd en de moeder moet bewijzen dat er geen betalende vader is. Onbegonnen werk dus.

Van de woningen op Curaçao beschikt een op de tien over geen of slechts een slaapkamer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden