Uit BRIEVEN van lezers

Rede In de terecht al veelgeprezen rede van koningin Beatrix heeft mij bijzonder getroffen hetgeen zij aanhaalt uit de woorden, die koningin Juliana in 1949 sprak bij de overdracht van de soevereiniteit; woorden van buitengewone zeggingskracht, die ook nu volop de moeite van herhaling waard zijn.

Voor mij is dit een hoogtepunt in de rede, waar ik dankbaar voor ben; het is voor mijn gevoel ook beslist een citaat met dubbele bodem. Het deed mij denken aan een oude, eveneens klassieke uitspraak, die ik eens tegenkwam, luidende: “de koning der koningen regeert de koningen.” Voorburg A. J. Hagen

Rede (2) Het zou niet zonder historische rechtvaardigheid zijn, als Indonesië zijn verwerpelijke plan om een aantal politieke en gewone gevangenen te executeren nog tijdens het Nederlandse staats- en handelsbezoek uitvoert. Dertig jaar verzwegen politiestaat zou zinvol verbonden worden met een niet-herdenking van 350 jaar koloniale knechting.

Hoezo niet-herdenking? De professoren, politici en commentatoren buitelden toch bijkans over elkaar heen om Beatrix' rede na het mango-ijs 'historisch juist' en 'evenwichtig' te noemen? Er ontbraken in hun beschouwingen echter twee zaken: aandacht voor de versluiering en aandacht voor de theologie. Die twee hangen samen.

In het begin typeert de toespraak de expeditie van de eerste Nederlandse koloniaal, Cornelis de Houtman, als bedoeld om “het handelsmonopolie van de Portugezen te breken en een aandeel te krijgen in de bloeiende en winstgevende handel in oosterse specerijen.” Zakelijk heel precies omschreven, en bovendien exact wat vierhonderd jaar later het grootste gezelschap Nederlandse captains of industry ooit aanschouwd, met de monopolies van Japan, Engeland en de Verenigde Staten en met de economie van 200 miljoen Indonesiërs van plan is te doen. Dan echter wordt dit commerciële en deels militaire project opgetuigd met hogere waarden: de tocht van De Houtman was “indrukwekkend”, de tocht bleef, behalve bij twee afvalligen te Bali, “trouw aan het doel, de handel” en het mooist, de tocht bleek “het vermoeden te bevestigen dat Azië Europa meer te bieden had dan omgekeerd”. Alsof dat vermoeden filosofisch was en het “te bieden hebben” geen Ambonese kruidnagelen maar louter geestelijke waarden betrof, die in vrijwilligheid ter beschikking werden gesteld. Alsof, 'omgekeerd', Indië ooit had overwogen een rooftocht naar de Noordzee te maken. Wat een zeldzaam versluierend taalgebruik - dat de toon zet voor de hele rede. Wat een treffende overeenkomst met de jubeltonen rond de vette contracten van nu.

Na allerlei dubbelzinnigheden over het koloniale tijdperk en de “scheiding tussen onze landen” plaatst het staatshoofd het niet-herdenken van onrecht en misdaad - in navolging van Juliana - voor het aangezicht van God. Van welke God? Een God die recht doet aan de verdrukten en de onderdrukkers straft - het bloed der armen is kostbaar in zijn ogen (psalm 72)? Nee, van een God die “het falen der generaties kent”, en dit zonder verantwoording te eisen zelfs een plaats geeft in zijn mysterieuze “plan voor de gang der mensheid.” Deze God heeft het kolonialisme en de militaire acties 1947-1949 op ondoorgrondelijke wijze gewild. Deze God heeft waarschijnlijk ook de politiestaat van Suharto gewild. Deze God beschermt niet het recht van de armen maar het onrecht der rijken.

Dat Juliana in rampjaar 1949 tijdens een zwaar roomse regering een nationale God aanriep is eventueel nog te begrijpen. Dat het huidige staatshoofd een kleine vijftig jaar later onder een paarse coalitie terug mag grijpen op hetzelfde Goddelijke plan, om vooral géén excuses te hoeven maken of het woord mensenrechten uit te moeten spreken - toegejuicht door Neerlands intellectuele elite - is schokkend. Een amorele Voorzienigheid, opgevoerd door zijn gezalfde vorstin, moet de keiharde commercie van de Nederlandse Columbussen, zowel in 1600 als in 1995, met een mantel van hogere waarden bedekken.

Het recht om je op te winden over executies door de, als vanouds, winstbrengende partner heb je dan allang verloren. Immers, het her-ijkte nationale belang zingt: Indië herwonnen, rampspoed bedwongen. Zaandam Pim Ligtvoet pastor Disk

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden