'Uit bed! Hier is je trainingsbroek.'

Als directeur van een vmbo-school in Assen gebruikt Philip Messak zijn ervaringen als Dutchbatter. Het zorgt voor onorthodoxe methoden. Ziet hij een leerling afglijden? Dan gaat hij met ze hardlopen.

Luitenant, we hadden u hard nodig. Het was moeilijk daar. We hebben u gemist." De woorden van een van zijn soldaten raken Philip Messak vol op 22 juli 1995. Messak, pelotonscommandant bij het 13de bataljon van de luchtmobiele brigade uit Assen, zit zich al weken in Zagreb te verbijten. Hij is terug van verlof en wil niets liever dan weer naar zijn mannen in Srebrenica, maar de Serviërs geven geen toestemming. Op 11 juli nemen zij de Bosnische enclave in. Meer dan zevenduizend moslimmannen worden gedood. Elf dagen later verlaten de militairen van Dutchbat III Srebrenica. Op de basis in Zagreb krijgen ze een feest aangeboden. Kroonprins Willem-Alexander en minister-president Wim Kok komen er voor over. Messak, aangeslagen door de gebeurtenissen, vindt het feest ongepast. Hij beschouwt het bijwonen ervan als een dienstbevel.

Twintig jaar later is Philip Messak (50) directeur van de christelijke vmbo-school Vincent van Gogh in Assen. Morgen verschijnt een boek dat journalist Kees Opmeer schreef op basis van Messaks dagboek uit Srebrenica. Joris Voorhoeve, in 1995 minister van defensie, neemt het eerste exemplaar in ontvangst. Voorhoeve schreef ook het voorwoord van 'Man met een missie'.

Messak beleefde de zes maanden van zijn uitzending niet anders dan de meeste andere Nederlandse blauwhelmen van Dutchbat III. Als een hopeloze operatie. "Als woorden kogels waren, dan was de strijd al lang beslecht", noteert hij ergens in zijn dagboek. Maar Dutchbat heeft als mandaat: afschrikken door aanwezigheid. Mager bewapend worden de blauwhelmen uitgelachen door de Servische strijders van generaal Mladic. Zelfs de moslimstrijders in de enclave moeten niets van de Nederlanders hebben. De val van Srebrenica hangt al weken in de lucht, Dutchbat wacht vergeefs op beloofde luchtsteun van de Navo. Bij thuiskomst is voor de gefrustreerde Dutchbatters hoon hun deel, hoon omdat zij de massamoord op moslims niet wisten te verhinderen.

Hardlopen

Een boek over die tijd. Van Messak hoefde het niet zo nodig. Srebrenica is een afgesloten hoofdstuk. Dat hij zijn dagboek openbaar maakt komt vooral door zijn - in het boek ook beschreven - huidige missie, het vlot trekken van probleemleerlingen. Directeur Messak gaat hoogstpersoonlijk met ze hardlopen.

"Na Srebrenica weet ik beter dan ooit wat mijn doel is in het leven. Dienen en inspireren." Vrome termen die de zoon van een oud-KNIL-militair en predikant gestalte geeft bij bijvoorbeeld Wesley. Messak krijgt de tiener van zijn school (Wesley heet in feite anders) in de gaten als die dreigt af te glijden door problemen thuis. Met zijn tweeën lopen ze een half jaar lang hard op zaterdag. Messak wil Wesley zo leren dat hij niet bij de pakken neer moet zitten, maar de regie moet nemen over zijn leven. Steeds iets harder rennen, steeds iets verder, de kick van het verleggen van grenzen.

Zo nam Messak de afgelopen jaren meer 'Wesleys' onder handen. Negen jongens en een meisje die waren vastgelopen of dat dreigden te doen. Zij sloten een contract met de oud-militair. Het begon met praten, leverde dat te weinig op dan gingen ze hardlopen. Messak schroomde niet om de jongere thuis op te halen als die niet kwam opdagen. "Uit bed! Hier is je trainingsbroek. Ik gaf ze daadwerkelijk een trap onder de kont. Dat doen hulpverleners niet hè?"

Kies je voor verliezen of voor winnen? Het is de vraag die hij zijn pupillen voorhoudt. "Ik heb zelf voor het laatste gekozen. Ik heb me voorgenomen nooit slachtoffer te zijn, nergens van." Bovengemiddeld veel Dutchbatveteranen hielden aan de uitzending een posttraumatisch stress-syndroom over, in Messaks peloton 2 van de 35 man. "Het is mij bespaard gebleven. Door de regie te nemen, kwamen er positieve dingen op mijn pad. Dat gebeurt niet als je in negativiteit blijft hangen."

Wake-upcall

Toch had hij zelf ook een wake-upcall nodig. "Ik denk dat niemand écht aan mij gemerkt heeft hoe zwaar ik het had. Je bent militair verdorie, daar praat je niet over." Een maand of drie na terugkeer valt het zijn omgeving wel op dat Philip is veranderd. "Ik was chagrijnig, snauwerig, bleef lang doorwerken, had weinig aandacht voor anderen. Mijn vrouw zei: 'Je hebt ook nog een gezin. Wil je daarvoor vechten?' Ze heeft mij echt tot de orde geroepen, toen kon ik de knop omdraaien."

In 2006 neemt Messak ontslag bij het leger. Hij heeft een eigen skischool en doet diverse klussen op het gebied van jongeren en sport. Ouders en maatschappelijk werk weten de oud-militair te vinden. Of hij geen raad weet met deze meid of die knul.

Resultaten? Messak noemt Arnold, die een eigen bedrijfje begint. Met Wesley gaat het minder goed. Hij haakte toch af op het vmbo. "Er was medisch en psychisch meer met hem aan de hand, zaken waarmee ik hem niet kon helpen, omdat ik daar niet voor ben opgeleid." Maar Wesleys ego kreeg wel een oppepper. Ploft hij eerst na een paar meter spurten al neer en doet hij of hij bezwijkt, later haalt hij een oudere dame in, die hem tot dan toe altijd voorbij rende op zaterdagochtend.

Wesley was de laatste beschermeling. Messak heeft een nieuwe op het oog. Best gek, de directeur die op zijn vrije zaterdag gaat rennen met een leerling die hem dan Philip mag noemen in plaats van meneer. Messak snapt dat sommigen er van opkijken. Het maakt hem niet uit. "Dat is het onorthodoxe in mij. En het gaat om het doel. Ik word er gelukkig van als ik een jongere zie lachen omdat hij iets bereikt heeft waarvan hij dacht dat hij het niet kon."

Man met een missie, hoe Srebrenica het leven van schooldirecteur Philip Messak veranderde. Geschreven door Kees Opmeer, verscheen bij Ga creatief, Meppel. ISBN.nr. 978-94-91524-15-8

Srebrenica als inspiratiebron

Er zijn meer oud-Dutchbatters die, net als Philip Messak, hun verhaal delen om van te leren. Wim Dijkema, die als defensievoorlichter in Srebrenica zat, bijvoorbeeld. Dijkema vertelt over zijn ervaringen op school en op toneel. Op 11 juli, de dag dat 20 jaar geleden de enclave viel, staat hij met zijn stuk 'Good luck, hold on!' in het museum van Kamp Westerbork.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden