U bent voor ons een monument

Gisteren overleed Ben ter Veer, oud-voorzitter van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV). Gied ten Berge, woordvoerder van de Nederlandse afdeling van de katholieke vredesbeweging Pax Christi en daarvoor werkzaam bij het IKV, herdenkt hem.

Zijn leven lang was Ben ter Veer in beweging voor een vredesklimaat, als strateeg van de 'moderne' vredesbeweging, die in Nederland tegelijk een kerkelijke vredesbeweging was. Dat begon al in 1959, toen hij als preses van de rk studentenvereniging 'Veritas' met een conferentie over de risico's van de atoombewapening, dagenlang vele kolommen van de vaderlandse pers naar zich toe trok. Een van zijn laatste functies was het voorzitterschap van de 'Landelijke Ruslandkring' van het Platform Gemeentelijk Vredesbeleid.

Als medewerker van het Polemologisch Instituut in Groningen werd hij door professor Röling aangemoedigd een brug te slaan tussen wetenschap en beweging. Zo heeft hij in 1967 aan de wieg gestaan van de Vredesweek die een niet meer weg te denken gebeurtenis is in de kerken.

In 1977 werd Ter Veer voorzitter van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV). Hij had bewust gekozen voor een kerkelijke vredesbeweging. Er was hem veel aan gelegen, dat de kerken aan IKV en Pax Christi ruimte en bescherming boden. Hij was daarboven een gelovig mens die in zekere zin 'kerkte' in de vredesbeweging.

Ter Veer ontleende veel aan de psycholoog Arthur Waskow, die leerde dat mensen zich alleen maar zullen inzetten voor hun idealen, als er geschikte instrumenten zijn, waarmee ze hun omgeving kunnen beïnvloeden. In 1966 werkt hij die inzichten uit in een klassiek geworden verhandeling over vrede en educatie voor de internationale Pax Christi beweging, bijeen in Bergamo. ,,De allerbelangrijkste taak van Pax Christi is een educatieve; de groei bevorderen van een vredesklimaat. Dat is een werk, dat zich over tientallen jaren uitstrekt”. Hij spitste zich steeds meer toe op het toegankelijk maken van de buitenlandse politiek voor gewone mensen. Die schare 'gewone mensen' verzamelde het IKV elf jaar later in vele honderden parochies en kerkelijke gemeenten. Ter Veer was niet 'het gezicht', maar wel de geestelijke vader van de IKVcampagne. In de zomer van 1977 deelde hij in het IKV-beraad 'zijn' campag-nevoorstel uit. Aan de IKV-campagne mocht je alleen meedoen als je eerst voor tien jaar tekende. Losse publieksacties deed hij af als 'strovuurtjes'. Hij bedacht de onmogelijke riedel, die 'een politiek voorstel' heette en toch een doorslaand succes werd: 'Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland'. Len Munnik maakte er de tekening bij en die button ging met tienduizenden de deur uit.

Ter Veer zag de wapenwedloop als een van de voornaamste oorzaken van het immobilisme, dat de bevolkingen in Oost en West elk in hun blok had vast gezet. Hij besefte al spoedig dat de IKV-achterban in 1977 geworven was op de verontrusting over de wapenwedloop alleen, en niet op solidariteit met de oppositie in Oost Europa.

In 1978 ging de IKV-leiding daarom voor het eerst op zoek naar bondgenoten in de kerken in de DDR. Ter Veer startte in mei 1981 het debat over de crisis in Polen: ,,De Oost-Europeanen betalen de prijs voor onze vrijheid”. Hij vond dat westerse vredesbewegingen en de Oost-Europese oppositie elkaars werk moesten steunen: ,,Zij voeren strijd voor vrijheid en recht, wij tegen de wapenwedloop”.

Ter Veer begreep heel goed dat er in Oost-Europa dissidenten waren die meer verwachtten van Thatcher en Reagan dan van de westerse vredesbeweging. Hij vertelde eens, dat hij in Polen op zijn IKV-button was gespuugd. Maar daar tegenover stond de sympathie van vele anderen. Jongeren van de Oost-Duitse kerkelijke dissidentenbeweging Schwerter zu Pflugschare schonken hem een schildje dat historische gebouwen in oorlogstijd moet beschermen. Op de oorkonde stond:

'Mijnheer Ter Veer, u bent voor ons zo'n monument!'.

Hij keek zelf genuanceerd terug op de hoogtijdagen van de vredesbeweging. ,,Politiek hebben we het toen verloren”. Daar draaide hij niet omheen. Maar de vraag aan de geschiedenis, of deze miljoenenbeweging op termijn toch niet mede de geesten rijp heeft gemaakt voor de grote geweldloze veranderingen eind jaren tachtig, bleef hem intrigeren. Noch de ideologen van de nucleaire afschrikking, noch deze profetische pragmaticus van de vredebeweging hadden die voorzien.

Ben ter Veer was voor alles een warm, inspirerend mens, die genoot van de intensiteit van het onderlinge contact in 'de beweging'. Hij was er geliefd: als inspirator en betrokken gesprekspartner voor iedereen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden