Typisch Alex van Warmerdam

De filmer schept beeldende, groteske en fantastische scènes

Natuurlijk is Alex van Warmerdam vooral bekend van zijn films. Van 'De Noorderlingen' met Jack Wouterse als groteske slager en Annet Malherbe als zijn godsdienstwaanzinnige vrouw. Of van 'Borgman', waarin het veilige luxeleven van een echtpaar wordt ontwricht door een onbekende indringer. In die films creëert Van Warmerdam een volstrekt eigen wereld, afgezonderd van een bestaande werkelijkheid. Decor van 'De Noorderlingen' is een onaffe nieuwbouwwijk in een weidse polder, dat van 'Borgman' een vrijstaande villa verscholen tussen bossen. Het zijn werelden met eigen wetten, met personages die handelen volgens de dwingende logica van hun schepper.

Multitalent Van Warmerdam debuteerde in 2006 als dichter en met zijn poëzie is iets soortgelijks aan de hand als met zijn films. Want ook in de onlangs verschenen tweede bundel 'Ik heb de wereld geschapen' is eigenlijk niks vertrouwd, behalve misschien de taal, en eigenlijk zelfs die niet. Met een paar gewone woorden - gebouw, deur, kat - schuift Van Warmerdam in een handomdraai een surrealistisch tafereel in elkaar: " Zien jullie dat gebouw met die zware deuren/ daarbinnen is een rietkraag rond een ven/ vissen en katten, nee, niet opgezet/ hun hartjes kloppen." Een strofe verder doet een Saab zijn intrede, die eens flink door die deuren ramt en zo dit ogenschijnlijk lieflijke tafereel om zeep te helpen. Beeldend is Van Warmerdam in deze 25 gedichten beslist.

Maar wie houvast zoekt tussen de personages, tussen tuinmannen, schippers, Turkse meisjes, schoonmoeders, vaders en de weinig omlijnde figuur T., 'met zijn witte huid en oestermes', die grijpt makkelijk mis. De kale regels bieden minieme uitsneden van soms sombere levens, die evengoed schimmen van de verbeelding of monsters van de herinnering kunnen zijn:

de dochter had geen vlechten

droeg geen schortje

en huppelen was haar vreemd

ze liep met straffe pas naar school

Groteske, stroeve en fantastische scènes worden aaneengeschakeld, alles zonder ogenschijnlijk verband, betekenisvol voor wie daarnaar op zoek is. Christelijke symboliek bijvoorbeeld, kan zich in bizarre vormen manifesteren, zoals in de variatie op het kerstverhaal waarin een man zijn vrouw een uitgehold varken als onderkomen belooft, met "een strooien bedje/ waarop je onze zoon kan baren// wie onze wonderjongen werkelijk wil zien/ weet het aarsgat wel te vinden".

En de man die zijn schoenen weggooit, blootsvoets 'op de bus' stapt en roept 'er komt een nieuw systeem', heeft iets van een psychisch verwarde man die meent de nieuwe heiland te zijn.

Het is poëzie die zich verzet zich tegen een eenduidige interpretatie. Uiteindelijk is er niet één verhaal en kent de wereld meerdere scheppers - in weerwil van die ene 'ik' uit de bundeltitel. Het openingsgedicht laat er drie aan het woord: "er is nogal wat onafgemaakt gebleven/ en het nodige waar ik mij voor schaam", bekent een van hen berouwvol.

De gedichten fascineren en ergeren en geven, net als zijn films, het gevoel dat er geen ontsnappen mogelijk is.

Alex van Warmerdam: Ik heb de wereld geschapen. Nieuw Amsterdam; 56 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden