Twijfels over onderzoek: zijn Turkse Nederlanders massaal jihadfans?

Beeld anp

De sympathie van Turks-Nederlandse jongeren voor terreurgroep IS is groot, heel groot. Negen op de tien vindt anti-Assad-strijders helden en steunt hun geweld, claimt instituut Forum op basis van een opiniepeiling. Het onderzoek roept veel weerstand op.

Ze vinden dat vooruitgang niet kan zonder democratie en zien in Arabische landen liever democratieën ontstaan dan islamitische heilstaten. Van het zelfbenoemde IS-kalifaat moeten ze niets hebben. Maar dat jihadgroepen zorgen voor verandering in de regio, daar zijn Turkse Nederlanders tussen 18 en 34 jaar wel weer blij mee.

Volgens de dinsdag gepubliceerde peiling, uitgevoerd door Motivaction, vindt maar liefst 87 procent het goed 'dat er steun is van Nederlandse moslims voor groepen als IS'. De jonge volwassenen willen volgens Forum en Motivaction niet dat de overheid 'jihadgangers' tegenwerkt. Zo'n 90 procent vindt die vervolging en arrestaties een kwalijke zaak. 72 procent vindt vechten in Syrië onderdeel van de jihad.

Daarmee zijn ze veel positiever over IS en de 'heilige oorlog' in Irak en Syrië dan hun Marokkaanse leeftijdsgenoten. Die keuren geweld tegen niet- en andersgelovigen in meerderheid af (61 procent) en zijn lang niet zo enthousiast over de verandering die de strijdgroepen in de regio bewerkstelligen. Ruim een kwart ziet die wel verandering zitten, 38 procent vindt het maar niks. 'Slechts' 18 procent vindt Nederlandse moslims die in Syrië vechten helden. 53 procent vindt dat juist niet.

Rapport ging van 'zorgwekkend' naar 'ongerijmd'
Motivaction bevroeg eind augustus en begin september 300 Turkse en 404 Marokkaanse Nederlanders. Sommigen benaderde de organisatie via internet, de meeste sprak ze in levenden lijve. Minister Asscher (Binnenlandse Zaken) en het Contactorgaan Moslims en Overheid noemden de uitkomsten dinsdagavond direct zorgwekkend.

De jongeren in kwestie keren zich af van de samenleving, stelde Asscher tegenover NU.nl. "Dat mogen we niet accepteren." Asscher had naar eigen zeggen al eerder zorgen 'over wat er zich afspeelde in de Turkse gemeenschap'. "Ik merkte een gevoel dat men zich hier minder thuisvoelt. Nieuw is dat het zich vertaalt in deze denkbeelden."

Woensdag liet Asscher weten dat hij toch ernstige twijfels heeft bij de peiling en de 'ongerijmdheden' daarin. Hoe kan het dat de jongeren jihadstrijders helden vinden, maar dat ze tegelijk tegen een kalifaat en voor democratie zijn? PvdA'er Asscher wil een nieuw, 'diepgravend' onderzoek. Daarbij moet worden doorgevraagd. Tweede Kamerleden van CDA, D66 en SP pleitten enkele uren later voor een onderzoek door de Kamer zelf. Of dat er gaat komen, is nog niet duidelijk.

'Analfabeet? Je vraagt je af wie ze gesproken hebben'
De politieke twijfels zijn gegrond, vindt onderzoeker Ahmet Kaya van de Radboud Universiteit. Kaya promoveert momenteel op de identiteiten en loyaliteiten van Turks-Nederlandse moslims en wijst op de methodologische verantwoording van het onderzoek. "Een steekproef van 300 mensen is klein, zeker als je je richt op meerdere steden."

Echt vreemd is volgens Kaya de verklaring die Motivaction geeft voor het gebrek aan een online steekproef: 'analfabetisme en digibetisme' in de onderzochte groep. Kaya: "Onder Turkse Nederlanders tussen de 18 en 34 jaar is analfabetisme juist erg laag. Je vraagt je af wie ze eigenlijk gesproken hebben." Heeft het bureau bewust het digibete smaldeel van de gemeenschap opgezocht? Onderzoeker Pieter Paul Verheggen van Motivaction ontkent het stellig. "Wij verstaan onder digibetisme dat iemand niet op een desktopcomputer of laptop werkt. Jongens die alleen een smartphone gebruiken, bijvoorbeeld. Die kun je beter geen online enquête voorleggen, maar opzoeken."

Tegenonderzoek: heel andere resultaten
Promovendus Kaya stelde maandag direct een eigen enquête op. Die verspreidde hij via sociale media onder Turkse Nederlanders. Zijn 'tegen-onderzoek' levert een heel ander beeld op, vertelt hij. "Van de meer dan duizend respondenten keurt 90 procent het IS-geweld af. Dat is dus bijna het tegenovergestelde van wat Motivaction te horen kreeg."

Op zijn onderzoekje valt genoeg af te dingen, erkent Kaya. Hij kan niet controleren of de respondenten inderdaad tot de doelgroep behoren en weet niet of zijn cijfers representatief zijn. "Maar ze stroken wel met wat ik hoor in mijn eigen netwerk. Dat onderzoek van Motivaction moet de prullenbak in."

Onzin, vindt Verheggen van Motivaction. "Je kunt ons onderzoek niet afserveren op basis van een ééndaagse enquête in je eigen netwerk." Het bureau houdt vol dat zijn cijfers kloppen. "Wij merken dat de nuances heel snel verloren gaan. Dat je voor een gewapende strijd tegen Assad bent, wil nog niet zeggen dat je voor een kalifaat bent. Je kunt je ook afvragen of ze bewust de gruweldaden die IS begaat goedkeuren. Misschien denken ze daar niet zo over na."

Dat Turkse Nederlanders zo veel positiever zijn over de Syrische jihad dan Marokkanen, komt volgens Verheggen mogelijk door de Turkse media. "Die is veelal sterk pro-Erdogan en anti-Assad. Maar let wel: dit is maar een vermoeden. We kunnen het niet hard maken. Daarom zijn we ook blij dat Asscher het oppakt."

Minister Lodewijk Asscher, dinsdag tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer. Beeld ANP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden