Twente verbindt Londen en Moskou

Nu de patatkramen, mobiele toiletten en kermisattracties het veld hebben geruimd, heeft het verkeer binnenkort vrij baan. Met een door naar schatting ruim 200 000 mensen bezocht feestje op vier kilometer snelweg tussen Oldenzaal en De Lutte, heeft Twente dit weekeinde het gereedkomen van de laatste negen kilometer van de A1 gevierd. Met de oplevering van de laatste schakel is tevens de Nederlandse bijdrage aan de verbinding Londen-Moskou voltooid.

In Twente haalt men opgelucht adem, want het heeft wel erg lang geduurd voordat de gehele regio is ontsloten door de aanleg van een snelweg. Vanaf het allereerste plan in 1942 tot de laatste meter beton in 1992 liggen 50 jaren. En als de provincie Overijssel en het Twentse bedrijfsleven niet de knip hadden getrokken, had het nog twee jaar langer geduurd. Alleen op de voorwaarde dat de provincie Overijssel en het Twentse bedrijfsleven zelf bereid waren voor 10 miljoen gulden voorfinanciering te zorgen, toonde de toenmalige minister van verkeer en waterstaat Smit-Kroes zich zes jaar geleden bereid om de aanleg van het laatste stuk A1 twee jaar in de planning naar voren te halen. Zonder overdrijving kan dan worden gesteld, dat vrijwel niets in de naoorlogse geschiedenis van Twente zoveel emoties heeft losgemaakt als de aanleg van de 115 kilometer autosnelweg tussen Hoevelaken en de Duitse grens. De toenmalige burgemeester van Enschede, Wim Thomassen, en Kamer van Koophandel-voorzitter Van Heek tuften er begin jaren zestig in een antieke T-Ford voor naar Den Haag. De bejaardheid van het vehikel moest de achterlijkheid van Twente, door het ontbreken van een snelwegverbinding met de Randstad, illustreren. De eis van het duo: 25 miljoen gulden voor een nieuwe E-8.

De smeekbede was slechts gedeeltelijk succesvol. In 1969 was de aanleg tot aan Holten, de poort van Twente, gevorderd. Doordat het allemaal maar duurde en duurde, waren de 25 miljoen waar Thomassen en Van Heek in 1964 om vroegen bij lange na niet meer voldoende. Alleen de aanleg van de laatste negen kilometer kostte 140 miljoen. De traagheid lag niet alleen aan politieke onwil en bureaucratie.

Vervolg op pagina 3

Ook was er in de loop der jaren de groeiende tegenstelling tussen voor- en tegenstanders binnen de regio zelf. Waar het bedrijfsleven en ook de bevolking van plaatsjes als Delden en Goor, die dagelijks duizenden voertuigen door de kleine stadscentra zagen denderen, smeekten om een snelle aanleg, groepeerde zich aan de andere kant de milieubeweging. Zo zorgden milieubeschermers in 1971 na ontdekking van 120 soorten unieke paddestoelen bij Markelo voor vertraging door met succes voor verlegging van het trace te pleiten. Meerprijs: 2 miljoen gulden. Het is niet voor niets geweest: de zwam met buisjehoed, rode plaatjes en gele steel is nog steeds te vinden in Markelo.

In de jaren '80 overheerste de nieuwe zakelijkheid. Zo protesteerde de milieubeweging tevergeefs tot aan de Hoge Raad om te voorkomen, dat het landgoed Boerskotten bij Oldenzaal doorsneden zou worden door een lint van asfalt waarover dagelijks naar verwachting 10 000 trucks en 20 000 personenauto's zullen razen. Als doekje voor het bloeden bleek Verkeer en Waterstaat uiteindelijk bereid de aanlegkosten van een ecoduct bij de Boerskotten te betalen.

Het wildviaduct bij Oldenzaal is het derde in Nederland. Vijf jaar geleden werden bij Terlet en de Woeste Hoeve de eerste wildwissels in gebruik genomen. De aanleg van deze ecoducten over de snelweg A50 bij Arnhem kostte destijds nog zeven miljoen gulden per stuk. Omdat de breedte van het wildviaduct bij Oldenzaal in vergelijking met de wildwissels over de A50 is gehalveerd tot 25 meter, konden de bouwkosten worden gedrukt tot ruim twee miljoen. Bij Terlet staken in 1989 naar schatting 1500 dieren, waaronder edelherten en wilde zwijnen, de A50 over. Bij de Woeste Hoeve lag dat aantal rond de 500. Op het landgoed Boerskotten leven vossen en een populatie van ongeveer 150 reeen. Nu de aanleg van het derde ecoduct in Nederland een feit is, lobbyt Natuurmonumenten voor de aanleg van een wildviaduct over de A1 tussen Apeldoorn en Amersfoort.

De familie Van Wezel, transporteurs te Hengelo, is het vleesgeworden symbool van de Twentse strijd voor de aanleg van de A1. Henk van Wezel is voorzitter van de stichting, die via de verkoop van obligaties bij het Twentse bedrijfsleven vijf miljoen gulden wist los te kloppen voor versnelde aanleg. Van Wezel junior nam daarmee het estafettestokje over van zijn vader Frits, die zich in de jaren '50 als vice-voorzitter van de Kamer van Koophandel het vuur uit de sloffen liep om het doortrekken van de snelweg gerealiseerd te krijgen. Van Wezel becijfert dat de aanleg van dit laatste stukje A1 de transportwereld dagelijks een besparing oplevert van een half miljoen gulden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden