Twente helpt Ethiopiërs aan verzekering

Een Ethiopische boer brengt dieren naar de markt; door de aanhoudende droogte sterven ze anders binnenkort, is de vrees. Beeld Hollandse Hoogte, Petterik Wiggers
Een Ethiopische boer brengt dieren naar de markt; door de aanhoudende droogte sterven ze anders binnenkort, is de vrees.Beeld Hollandse Hoogte, Petterik Wiggers

Universiteit Twente helpt boeren in Afrika om zich te verzekeren tegen een mislukte oogst. Verzekeraars gebruiken Europese satellietfoto’s om te beoordelen hoe droog een regio is.

Hoe kun je kleine boeren in Ethiopië, met hun miljoenen akkertjes van een halve hectare, tegen droogte verzekeren? Ga als inspecteur maar eens bij ze langs om de schade aan de oogst te bepalen: geen beginnen aan. Het land is vijfentwintig keer groter dan Nederland en veel wegen zijn onverhard.

De universiteit van Twente heeft een oplossing bedacht en werkt nu mee aan het project Giacis, Geodata for Innovative Agricultural Credit Insurance Schemes. Komend oogstseizoen, van april tot november, doen 200.000 tot 300.000 Ethiopische boeren mee aan de verzekeringsdienst. In het vorige, eerste seizoen, waren dat er 5000. Tien miljoen verzekerden binnen tien jaar, dat is het streven.

Uitbetalen

Op een satellietbeeld waarop een pixel (het kleinste stipje) voor een vierkante kilometer staat, is aan de kleur van de vegetatie te zien hoe droog het daar is, vertelt universitair hoofddocent Kees de Bie van de ITC-faculteit in Twente. Zodra een gebied droger is dan een afgesproken waarde, betaalt de verzekering uit. “De verzekeraar ziet de oogst helemaal niet. Bepalend voor de uitkering is de blootstelling aan droogte. Er hoeven dus geen inspecteurs het land in om de schade vast te stellen. Dat bespaart loonkosten en maakt de verzekering betaalbaar.”

Wat als die oogst dankzij irrigatie toch gelukt is? Ook dan keert de verzekering uit. De Bie: “Van irrigatie is in Ethiopië bijna geen sprake. Maar stel dat een boer een waterpompje heeft aangeschaft, dan moet je die goede bedrijfsvoering belonen. Als je hem kort bij de uitbetaling, neem je de motivatie weg om te investeren. Zie het als een stimulans.”

Tekst loopt door onder illustratie

Geodata voor kleine boeren Beeld Louman & Friso
Geodata voor kleine boerenBeeld Louman & Friso

Regionale verschillen

De oogst verzekeren is te duur voor mensen op de rand van marginalisatie, zegt De Bie. De verzekering van krediet voorkomt dat boeren na een misoogst met een schuld blijven zitten, zodat ze opnieuw zaden en kunstmest kunnen kopen. De verzekeringspremie bedraagt 10 procent van het microkrediet of geïnvesteerd eigen kapitaal, daarbij komen 2 procent kosten.

“In Ethiopië kan het weer per regio enorm verschillen. Het voordeel daarvan: het is nooit overal tegelijk droog. De ontvangen premies van de boeren die geen droogte ondervonden, worden uitbetaald in de getroffen gebieden: vestzak-broekzak dus. Het is overigens niet zo dat relatief natte regio’s de droge gebieden subsidiëren. Het algoritme dat de uitbetaling berekent, weegt die verschillen mee.”

Het algoritme is het wetenschappelijke cement tussen de data en het businessmodel, zegt ITC’er De Bie. Computerinstructies vertalen het satellietbeeld naar een indexkaart en daarna, rekening houdend met wat normaal is in een regio, tot een mogelijke uitbetaling.

Maakt klimaatverandering het verzekeringsmodel minder rendabel, als het vaker droog is? “Overzie je een eeuw weer in Ethiopië, dan zijn er drogere en nattere periodes geweest. Voor de verzekering kijk je steeds naar de voorbije 15 jaar, zo beweeg je mee met het klimaat. Droogte moet worden gezien als een negatieve afwijking van wat normaal is en kan overal en altijd onverwacht plaatsvinden. Maar als landbouw wordt uitgebreid naar te droge gebieden, kun je niet het klimaat de schuld geven en gaat de verzekering dat probleem niet oplossen.”

Geen hulp meer nodig

Inmiddels draait het project zelfstandig in Ethiopië. De meteorologische dienst haalt er Europese satellietbeelden binnen en stuurt ze voor analyse door naar het lokale bedrijf Kifiya. Verder doen twee Ethiopische verzekeringsbedrijven mee: Ethiopian en Oromia.

De overheid is nauw betrokken via het agentschap dat de landbouw moet hervormen: dat draagt bij aan het financiële onderwijs. Kleine boeren moeten eerst leren wat verzekeren inhoudt en de doelgroep is vaak moeilijk te bereiken. “Daarom gebruiken we de bestaande netwerken van coöperaties en agenten die zaden en kunstmest verkopen. Zelf kun je de mensen niet gaan zoeken. De boer vindt jou wel.”

Het moment waarop Ethiopië de hulp van Twente niet meer nodig heeft bij dit project, is bijna aangebroken. “Alleen nog als de verzekering uitgebreid moet worden met een hagel- of stormdekkingen, of als er eens een satelliet uit de lucht valt, worden we nog gebeld.”

Verzekering draagt bij aan voedselzekerheid

Het verzekeringsproject Giacis is onderdeel van het Geodata for Agriculture and Water-programma van het ministerie van buitenlandse zaken, dat met satellietdata en mobiele netwerken de voedselzekerheid in ontwikkelingslanden wil verbeteren. Netherlands Space Office, het Nederlands ruimtevaartagentschap, voert dit programma uit.

Inmiddels werken 80 organisaties samen in 17 projecten in 10 landen in Afrika en Zuidoost-Azië. Deze projecten richten zich op kleine boeren, veehouders, vissers en andere schakels in de voedselketen.

Zij krijgen bijvoorbeeld per sms advies over de beste dag om te gaan zaaien of oogsten. Als boeren beter gaan produceren en minder risico lopen, mede door een verzekering, krijgen ze ook makkelijker toegang tot financiering. Een lening voor bijvoorbeeld een opslagfaciliteit is essentieel om groei van hun bedrijf te kunnen realiseren.

NpM, het Nederlands Platform voor Inclusieve Financiering, is samen met de Rabobank en de Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden een initiatief gestart om voortaan ook leningen voor investeringen en werkkapitaal beschikbaar te stellen aan boeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden