Tweetalig, goed opgeleid  en een baan

Drie Turkse Nederlanders. Heel verschillend denken ze over hun integratie. Maar eens zijn ze het over minister Asscher: die heeft het mis.

Ze spreken vloeiend Nederlands en Turks. Ze zijn hoogopgeleid. Ze hebben een goede baan, een gemêleerde vriendenkring en wonen alle drie in de Randstad. En toch denken Bahar Palabiyik (32, foto links), Ibrahim Yerden (50, foto rechts) en Tugba Öztemir (24, foto voorkant) verschillend over de integratie van Turkse Nederlanders in Nederland.

Waar ze het wel over eens zijn? Dat integratie niet valt of staat niet met 'aanpassen' en 'loslaten', zoals Asscher in integratiedebatten verkondigt.

Yerden, antropoloog van beroep en sinds 1983 in Nederland, heeft wel wat op- en aanmerkingen op het Nederlandse integratiebeleid. Dat is 'niet helder, werkt 'ad hoc' en wil problemen met de Turken oplossen door samen te werken met Turkse moskeeën. "Maar kerk en staat moet je gescheiden houden."

Yerden volgde de discussie rond Ascher en de vier te volgen organisaties (Süleymanli-beweging, Diyanet, Milli Görü¿ en Gülen) op de voet. Ja, hij bezocht wel eens zo'n organisatie. Voor een lezing of een bijeenkomst, meer niet. Hij was nooit actief betrokken. Hij bidt niet.

Die organisaties bieden structuur aan Turkse Nederlanders, vindt hij. En ze dragen de islamitische identiteit over, wat geen probleem is. Maar, zegt Yerden, de organisaties beperken ook de huwelijkskeuze en de sociale controle is er groot. "Zo belemmeren ze integratie."

Daar zijn Palabiyik en Öztemir het niet mee eens. Palabiyik: "De organisaties organiseren juist veel goede dingen: huiswerkbegeleiding, lessen over waarden en normen. Het bevordert de integratie."

Diyanet is 'heel transparant' zegt masterstudent Engelse taal Öztemir, die is opgegroeid in het multiculturele IJmuiden en in haar jeugd vier jaar lang koranles volgde. "De imam had zijn vakgebied. Hij hield zich daarmee bezig en verzette zich echt niet tegen de Nederlandse waarden en normen. Tweedeling? Nee, het bouwt juist een brug."

Die brug herkent Yerden niet. De antropoloog is niet positief over de integratie van zijn landgenoten. Een 5,5 geeft hij aan de integratie van de Turkse Nederlander.

Turkse Nederlanders gedragen zich te veel als groep, vindt hij, terwijl ze zich meer als individuen zouden moeten ontwikkelen. Ze vormen een gesloten gemeenschap, zegt hij, waarin geen ruimte is voor 'andersdenkenden'. Een gemeenschap die bovendien te veel op Turkije is gericht. "In mijn kenniskring wilde een soenniet trouwen met een aleviet. De hele gemeenschap viel over hem heen. Dat moet ook gelden als een alevitisch meisje met een soennitische jongen zou willen trouwen. Je moet met iedereen kunnen trouwen." Positief is wel, zegt Yerden, dat Turkse Nederlanders het als ondernemers steeds beter doen.

Bahar Palabiyik, werkzaam bij het Openbaar Ministerie en gemeenteraadslid voor D66 in Zaandam, is positiever over de integratie van Turkse Nederlanders. Maar ze mijdt die term. Die heeft een negatieve lading, vindt ze. "Alsof de samenleving moet bestaan uit één type Nederlander. Nee, daar ben ik het niet mee eens."

De eerste generatie Turken in Nederland zijn juist goed geïntegreerd vindt Palabiyik, die zelf opgroeide in Zaandam en daar gematigd religieus werd opgevoed.

Oké, haar opa en oma spraken gebrekkig Nederlands. En, ja, ze zijn erg gericht op de Turkse gemeenschap. Maar, en hier houden volgens Palabiyik veel Nederlanders geen rekening mee, ze kwamen naar Nederland in een moeilijke periode. "Toen bleek dat ze niet terug zouden keren naar Turkije raakten ze gefrustreerd. Maar ondanks die frustratie hebben ze ons heel goed weten op te voeden."

Op haar eigen generatie heeft Palabiyik meer kritiek. Die noemt ze een generatie van 'vele lagen', waarmee ze bedoelt dat niet alle Turkse Nederlanders uit haar generatie even goed hun best doen. Zo kiezen sommigen ervoor niet naar school te gaan. En werk zoeken ze ook niet. Ze trekken alleen op met mensen uit de eigen kring. Ze creëren een gesloten gemeenschap. "Die Turkse Nederlanders kiezen bewust voor de slachtofferrol. Alles wordt op discriminatie gegooid." Maar, zegt Palabiyik, soms krijg je een baan simpelweg niet om dat je niet goed genoeg bent. "Niet alles is discriminatie."

En de integratie in IJmuiden? De vader van Öztemir is nauw betrokken bij de Turkse gemeenschap aldaar; hij organiseert religieuze bijeenkomsten. En haar moeder heeft vooral Turkse vriendinnen.

Öztemir zelf zocht tot de middelbare school vrienden vooral in Turkse kring. Eenmaal op het voortgezet onderwijs kreeg ze ook Nederlandse, Iraanse en Russische vrienden. "Ik vond het saai om alleen met Turken om te gaan en zocht mijn vrienden niet meer op afkomst uit, maar keek naar de interesses die we deelden."

Öztemir begrijpt dat haar ouders veel omgaan met Turkse Nederlanders: "Ze hebben steun aan elkaar en zolang ze zich niet afzonderen van Surinaamse Nederlanders, Engelse Nederlanders, Iraanse Nederlanders en blanke Nederlanders zie ik geen probleem."

Daarnaast, zegt ze, spreekt haar moeder vloeiend Nederlands, ontmoet ze regelmatig Nederlandse buurvrouwen en helpt ze haar zoon met zijn huiswerk.

In het Nederlands of Turks? Nederlands, zegt Öztemir. "Sommige leraren verbieden leerlingen om op school Turks te spreken en zeggen tegen de moeders dat er thuis Nederlands moet worden gesproken, omdat het kind anders niet goed leert. Onzin. Volgens wetenschappelijk onderzoek bevordert tweetalige opvoeding het cognitieve vermogen van het kind."

Ook de dochter van Palabiyik spreekt twee talen vloeiend. Ze doet het goed op school en maakt volgens haar moeder onderdeel uit van een generatie die het heel goed gaat doen. Wat haar dochter antwoordt als gevraagd wordt waar ze vandaan komt? Palabiyik: "Dan zegt ze: 'Ik ben Turks Nederlandse en ben heel slim. Ik kan lezen en schrijven in twee talen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden