Opinie

Tweestrijd bij Republikeinen kan Obama maken of breken

Obama spreekt over de fiscal cliff tijdens een bijeenkomst met Amerikanen met midden-inkomens op het Witte Huis, op oudjaarsdag.Beeld EPA

Tijdens Barack Obama's eerste termijn als Amerikaans president voerden de Republikeinen in het Congres bewust een politiek van obstructie om van Obama een 'one-term-president' te maken. Nu dat is mislukt, rijst de vraag welke conclusies zij uit hun verlies trekken.

Al snel na de verkiezingen tekenden zich twee reacties af binnen de 'Grand Old Party'. De ene groep stelde: de partij is te radicaal geworden, we zijn het contact met de meerderheid van de Amerikanen kwijtgeraakt. Ons verlies was een afstraffing van onze negatieve obstructiepolitiek en het negeren van demografische ontwikkelingen waardoor we belangrijke groepen kiezers, zoals vrouwen, jongeren en latino's, van ons hebben vervreemd. Als wij relevant willen blijven, moeten wij onze toon matigen, de weg terug naar het midden vinden en ons herdefiniëren als een pragmatische bestuurderspartij.

Nee, vond de andere stroming, we hebben de verkiezingen juist verloren omdat we te gematigd waren. We hadden ons veel harder moeten opstellen tegen de Democraten. Romney was totaal de verkeerde kandidaat: een slapjanus zonder ideologische ruggengraat die de pure waarden die onze partij sterk maken, verwaterde en de ziel van de partij verkocht in de hoop stemmen te winnen in het centrum.

Read my lips
De gespletenheid binnen de partij werd geïllustreerd door de stemming in het Huis van Afgevaardigden over de deal die de 'fiscal cliff' moest voorkomen. De tweedeling bood Obama de kans de Republikeinen uiteen te spelen over het verhogen van de belastingen (voor de allerrijksten) - het belangrijkste geloofsartikel dat Republikeinen samenbindt sinds George Bush sr. zijn belofte brak met de historische woorden 'read my lips, no new taxes'.

Er viel in dit geval dus zaken te doen met een deel van de Republikeinen. Let wel: het alternatief was weinig aantrekkelijk; opiniepeilingen toonden aan dat als de onderhandelingen faalden, de meeste kiezers dit de Republikeinen zouden verwijten.

Desondanks verliepen de onderhandelingen bijzonder stroef en bleek dat het overgrote deel van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden meer waarde hechtte aan de eisen van de Tea Party. Bij hen woog ideologische puurheid zwaarder dan het risico van een nieuwe recessie, die niet alleen in Amerika maar wereldwijd grote schade zou aanrichten.

Kiezer heeft verdeelde overheid gekozen
Sinds de verkiezingen hebben verschillende vooraanstaande Republikeinen verkondigd dat de Amerikaanse kiezer hun partij een gelijkwaardig mandaat heeft gegeven aan dat van Obama, door de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden aan een meerderheid te helpen. De kiezer, zo luidt het mantra, heeft gekozen voor een verdeelde overheid. Deze lezing doet de kiezer echter geen recht. Opiniepeilingen geven aan dat de meeste Amerikanen de huidige verdeeldheid in de Amerikaanse politiek ronduit beu zijn. Bovendien hebben er in november historisch weinig Amerikanen een 'split ticket' uitgebracht: een stem voor een Democraat in het Witte Huis gecombineerd met een stem voor een Republikein in het Congres, of andersom.

Daar komt ook nog eens bij dat uit de definitieve stemuitslag blijkt dat de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden helemaal niet de meeste stemmen hebben gekregen. Sterker, ze hebben met bijna 1,4 miljoen (!) stemmen van de Democraten verloren, maar door de indeling van de kiesdistricten vertaalt deze uitslag zich toch in meer zetels voor de Republikeinen.

Die meerderheid is echter geen vrijbrief om het landsbelang op het spel te zetten in een tijd van crisis waarin stilstand door obstructie achteruitgang betekent. Juist gezien de verkiezingsuitslag zou een bescheiden houding meer op zijn plaats zijn.

Landsbelang
Het belang van de wijze waarop de Republikeinen zich in het zojuist aangestelde 113de Congres zullen profileren, reikt verder dan de toekomst van de eigen partij. Het raakt direct aan het landsbelang en zal een groot stempel drukken op Obama's tweede termijn en zijn ambitieuze plannen om het immigratiebeleid te hervormen, wapenbezit aan te pakken en klimaatverandering op de politieke agenda te zetten.

De keuzes die de Republikeinen zullen maken in de onderhandelingen over het schuldenplafond zullen hiervoor een belangrijke eerste graadmeter zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden